Echte wetenschap komt steeds verder in de knel
Dwarse denkers moeten de ruimte blijven krijgen
Foto: PixaBay CC0
- Is het IPCC een betrouwbare organisatie? - 24 augustus 2026
- Het is de hoogste tijd voor kernenergie - 5 augustus 2020
- De EU is op jacht naar uw geld (2) - 26 januari 2020
Het is nog maar een paar honderd jaar geleden dat natuurwetenschap niet bestond. In de Middeleeuwen maakte de Roomse Kerk op vrijwel alle terreinen des levens de dienst uit. Als er al kritische geluiden waren, was er altijd de gedachtenpolitie of Inquisitie die wel raad wist met dat soort insubordinatie.
Een brandstapeltje hier, een vierendelinkje daar, en de zaak bleef onder controle. Zelfstandig nadenken werd met alle mogelijke middelen ontmoedigd, en de macht van de Kerk was gevestigd in de haarvaten van de samenleving. Hoe kon een dergelijk gevestigd systeem ooit tot een einde komen?
Galilei
De overgang van de duistere Middeleeuwen naar een rationelere samenleving waarin natuurwetenschap een centrale rol speelt, komt in belangrijke mate op het conto van een enkele man: Galileo Galilei. Geboren in Pisa in 1564 ontwikkelde hij zich tot natuurkundige, astronoom, kosmoloog, wiskundige en filosoof. Zijn bijdrage ligt vooral in de belangrijke rol die hij toekende aan waarnemingen. Met een primitieve telescoop zag hij kans de manen van Jupiter, de ringen van Saturnus, de schijngestalten van Venus en het ruwe oppervlak van de maan waar te nemen.
Kerkelijke rechtbank
Om die waarnemingen te verklaren kwam hij tot de conclusie dat het door de Kerk als vaststaand aangenomen wereldbeeld, met de aarde als centrum van het heelal, niet houdbaar was. Zijn pleidooi voor een heliocentrisch wereldbeeld bracht hem in 1616 en opnieuw in 1633 in conflict met de kerkelijke autoriteiten, die hem als een enorm gevaar beschouwden. Galileo werd voor een kerkelijke rechtbank gesleept en voor de rest van zijn leven tot huisarrest veroordeeld, in een wanhopige poging het tij van de Verlichting te keren. Het mocht de Kerk niet baten.
Natuurwetenschappelijke methode
De eerste stappen in de richting van moderne natuurwetenschap die door Galilei gezet zijn, bleken breed aan te slaan bij veel denkers in allerlei landen in Europa. De natuurwetenschappelijke methode, met zijn focus op waarnemingen die vervolgens in een theoretisch kader geplaatst worden, bleek een succesformule die de natuurwetenschap gemaakt heeft tot de drijvende kracht in de ontwikkeling van de mensheid.
Het bleef ook niet bij de ontwikkeling van de natuurwetenschap zelf. In de voetsporen daarvan volgde een enorme technologische en economische ontwikkeling die de samenleving in de laatste vierhonderd jaar onherkenbaar veranderd heeft en nog steeds verandert. De successen van de moderne natuurwetenschap hebben ons verlost van de Middeleeuwse machtsverhoudingen, en de verantwoordelijkheid voor het eigen denken en functioneren bij het aarzelende individu in plaats van bij de alwetende Kerk gelegd. Reden tot dankbaarheid aan de wegbereiders van deze ontwikkeling, zou je denken.
Dwarse denkers
Als we iets geleerd zouden moeten hebben van dit stukje niet eens zo oude geschiedenis, dan is het dat dwarse denkers de samenleving onherkenbaar kunnen veranderen en dat welke vermeende consensus ook niet bestand is tegen de werking van natuurwetenschappelijke rationaliteit. Elke samenleving doet er dus goed aan om dwarse denkers te koesteren en ruimte te geven.
Pogingen van religieuze of politieke machthebbers om vrijdenkers te ontmoedigen of zelfs de mond te snoeren, zijn altijd contraproductief. Religieuze en politieke bemoeienis met de wijze waarop natuurwetenschap beoefend wordt, betekenen in feite het einde van die zelfde natuurwetenschap en doven uiteindelijk het licht van de wetenschappelijke vooruitgang.
Nerds
De geweldige impact van natuurwetenschap op vrijwel alle aspecten van ons leven zou suggereren dat de natuurwetenschappelijke methode brede toepassing zou vinden en dat een significant deel van de bevolking zich het gedachtegoed eigen zou proberen te maken. Merkwaardig genoeg is dat niet het geval. Kennis van natuurwetenschap en directe ervaring met de natuurwetenschappelijke methode is schaars en wordt bovendien door velen beschouwd als niet meer dan een tijdspassering voor nerds.
Activisten
Media en politiek in onze tegenwoordige samenleving hebben geen belangrijke plaats ingeruimd voor rationaliteit en natuurwetenschappelijke onzin wordt op grote schaal verspreid. Dwarse denkers worden uit het publieke domein geweerd en slaapverwekkende politieke correctheid heeft de plaats ingenomen van denkkracht, originaliteit en creativiteit. Zelfs universiteiten, die toch de kweekvijvers zouden moeten zijn voor onconventionele ideeën, zijn verworden tot speeltuinen voor door een verpolitiekte overheid bekostigde voorspelbare activisten.
Natuurwetenschappers zelf doen veel te weinig om het tij te keren. Hun afkeer van politiek is spreekwoordelijk en zij zijn er vast van overtuigd dat zij hun tijd beter aan natuurkunde dan aan politiek kunnen besteden. Hoewel dat standpunt zeker begrijpelijk is, is het toch niet verstandig. Het aantal leden van de volksvertegenwoordiging met zelfs maar rudimentaire kennis van natuurwetenschap is in Nederland schrikbarend laag.
Dogmatisch
Men kan zich in ons land ongestraft intellectueel noemen zonder ook maar iets van natuurwetenschap te begrijpen. Als die situatie niet grondig verandert en natuurwetenschappers zelf niet bij zinnen komen en hun stem verheffen, is een terugkeer naar een primitieve dogmatische samenleving, opnieuw gedomineerd door religie, politiek en irrationaliteit onvermijdelijk.
Want waar religie en politiek heersen, is voor echte wetenschap en de bijbehorende vooruitgang geen rol weggelegd.
De OpinieZ-artikelen van Kees de Lange vindt u ➡ hier.
Twitter: @Infocadl2015
© OpinieZ.com 2017. U kunt dit artikel delen via de knoppen onder de advertenties.