We gaan van een neutrale naar een selectieve rechtsstaat
Waarom burgers afhaken terwijl de politiek doorzet
Anti-AZC Protest Nieuwerkerk aan den IJssel 7 Oktober 2025. Foto: Kniesoor, CC BY-SA 4.0.
We leven in een rechtsstaat, zo heet het. Maar de regels worden niet voor iedereen gelijk toegepast, wat vooral blijkt bij demonstraties. Nog zorgelijker is dat de beleidsmakers doof en blind lijken te zijn voor wat de samenleving vraagt. Er is zogenaamd inspraak, maar de besluiten zijn al genomen. De media presenteren daarbij een werkelijkheid die sterk afwijkt van wat burgers ervaren. Daarmee verdwijnt uiteindelijk het vertrouwen en het draagvlak van onze samenleving.
We houden onszelf voor dat we in een rechtsstaat leven waarin regels voor iedereen gelijk zijn, inspraak ertoe doet en de overheid binnen duidelijke grenzen handelt. Wie echter niet alleen kijkt naar hoe het op papier is geregeld, maar naar hoe het in de praktijk wordt ervaren, ziet dat er iets wezenlijks verschuift.
Die verschuiving voltrekt zich niet in één zichtbaar moment of in één besluit dat alles verandert, maar in een patroon dat zich geleidelijk ontwikkelt in keuzes, reacties en het uitblijven van bijsturing. Juist doordat deze ontwikkeling zich stap voor stap voltrekt, is zij moeilijk precies aan te wijzen en tegelijkertijd des te sterker voelbaar.
Wat daarbij schuurt, is niet alleen dát er iets verandert, maar dat die verandering steeds minder wordt gecorrigeerd. Steeds minder mensen ervaren dit nog als onvermogen; het wordt herkend als een richting waarin wordt doorgezet, ongeacht wat er vanuit de samenleving terugkomt. En dat is niet slechts een gevoel. Het is een ervaring die steeds opnieuw wordt bevestigd — in besluiten, in de manier waarop daarop wordt gereageerd, en in wat er vervolgens uitblijft.
Beleid dat niet meer luistert
Steeds vaker lijkt beleid niet meer voort te komen uit wat er leeft onder mensen, maar uit keuzes die al zijn gemaakt en vervolgens worden uitgevoerd. Wat inwoners inbrengen, wordt doorgaans wel aangehoord, maar verandert in de praktijk zelden nog iets aan de richting van het beleid. De uitkomst ligt in veel gevallen al vast voordat het gesprek met inwoners plaatsvindt. Daarmee verschuift de rol van de burger fundamenteel: niet langer het vertrekpunt van beleid, maar degene die zich moet verhouden tot besluiten die in feite al vastliggen.
Dat wordt niet alleen ervaren als afstand, maar steeds vaker als een weigering om werkelijk te luisteren — niet omdat er geen gesprek plaatsvindt, maar omdat de uitkomst daarvan al vaststaat.
De normalisering van sturing en dwang
Tijdens de coronaperiode werd zichtbaar hoe snel de overheid bereid is om diep in te grijpen in het leven van mensen wanneer zij dat noodzakelijk acht, en hoe beperkt de ruimte voor tegenspraak in zulke situaties kan zijn.
Wat destijds werd gepresenteerd als tijdelijk en uitzonderlijk, heeft een houding blootgelegd die sindsdien niet is verdwenen. Wanneer het nodig wordt geacht, wordt er doorgedrukt — ook wanneer dat betekent dat de grens van vrijwilligheid onder druk komt te staan.
Formeel blijft dat handelen binnen de regels, maar de manier waarop het wordt toegepast is veranderd. En juist die verandering werkt door in hoe mensen het handelen van de overheid vandaag beoordelen: niet alleen op wat er gebeurt, maar op de manier waarop het gebeurt.
Wanneer gelijke regels verschillend worden toegepast
Die spanning wordt zichtbaar in de manier waarop regels in de praktijk worden toegepast. Het recht op demonstratie is een fundamenteel onderdeel van de rechtsstaat en vraagt daarom om een gelijke en herkenbare toepassing. In de praktijk betekent dit dat dezelfde regels in vergelijkbare situaties tot verschillende uitkomsten leiden. Sommige acties kunnen langdurig doorgaan, zelfs wanneer zij ontwrichtend zijn, terwijl in andere gevallen sneller wordt ingegrepen en direct sancties volgen.
Dat verschil wordt ook zichtbaar tussen demonstraties met een internationale of activistische agenda en demonstraties die zich richten op nationale veiligheid, migratie of lokale besluitvorming. Waar in het ene geval ruimte wordt geboden, ervaren deelnemers in het andere geval sneller begrenzing en ingrijpen. Op universiteiten blijven bezettingen en verstoringen regelmatig zonder consequenties, terwijl andere demonstraties sneller worden beëindigd en bestraft.
Wat hier zichtbaar wordt, is niet alleen verschil in aanpak, maar verschil in uitkomst — en juist dat verschil blijft hangen. En waar verschil blijft hangen, verdwijnt het vertrouwen dat regels nog voor iedereen op dezelfde manier gelden.
Wanneer handhaving haar neutraliteit verliest
Wanneer handhaving niet langer als consequent en gelijk wordt ervaren, verliest zij haar vanzelfsprekende neutraliteit. Wat bedoeld is als bescherming van de rechtsorde, krijgt in de praktijk een andere betekenis en wordt ervaren als een middel waarmee gedrag wordt gestuurd. Die verschuiving wordt niet altijd expliciet benoemd, maar wordt zichtbaar in wat er gebeurt. Niet in de woorden, maar in de toepassing. En juist daardoor wordt zij voelbaar.
Inspraak die geen invloed meer heeft
Formeel bestaat inspraak nog steeds. Er zijn procedures, bijeenkomsten en momenten waarop inwoners hun stem kunnen laten horen. In de praktijk verandert die inspraak echter steeds minder aan de uitkomst. Dat wordt pijnlijk zichtbaar bij besluiten over opvanglocaties, waar door het gebruik van spoedopvang het proces wordt versneld.
Voor inwoners betekent dit concreet dat het besluit al vaststaat op het moment dat zij formeel nog mogen reageren. Zij worden betrokken nadat de richting al is bepaald, en niet op het moment dat die nog openligt. Wat resteert, is geen open besluitvorming meer, maar een voldongen feit.
Juist daarin ligt de ernst. Niet alleen omdat inspraak wordt beperkt, maar omdat zij feitelijk haar betekenis verliest: zij bestaat nog in vorm, maar niet meer in werking.
Macht zonder werkelijk draagvlak
De spanning wordt groter wanneer ingrijpende keuzes worden genomen door een kabinet dat zelf op een smalle parlementaire basis rust. In zo’n situatie vraagt goed bestuur om terughoudendheid, om verbinding en om het actief zoeken naar draagvlak in de samenleving. Wanneer in plaats daarvan wordt doorgezet en draagvlak achteraf wordt georganiseerd, ontstaat het beeld dat besluitvorming losraakt van de samenleving die zij raakt.
Dat is geen abstract probleem, maar een concrete ervaring: besluiten worden genomen, terwijl het gevoel ontbreekt dat zij werkelijk worden gedragen.
Een politiek die dezelfde richting blijft volgen
Wat daarbij steeds duidelijker wordt, is dat partijen die zich in woorden van elkaar onderscheiden, in de praktijk vaak dezelfde richting blijven volgen. Ondanks verkiezingsuitslagen en maatschappelijke signalen verandert de koers nauwelijks. De uitkomst blijft in grote lijnen hetzelfde, ongeacht wie er aan tafel zit.
Voor burgers betekent dit dat hun stem weinig invloed heeft op wat er daadwerkelijk gebeurt — niet omdat zij niet stemmen, maar omdat de richting in de uitvoering nauwelijks verandert. Dat is geen perceptie, maar een gevolg van wat zichtbaar wordt in beleid.
De rol van de media: tussen verslag en richting
De rol van de media versterkt deze ontwikkeling. Media bepalen niet alleen welke gebeurtenissen zichtbaar worden, maar ook hoe zij worden weergegeven en geïnterpreteerd.
In situaties zoals in Loosdrecht komt naar voren dat wat inwoners zelf hebben gezien en meegemaakt — waaronder hard politieoptreden bij demonstraties en ingrijpen in situaties die zij als vreedzaam hebben ervaren — niet overeenkomt met wat zij teruglezen in de berichtgeving.
Wanneer de werkelijkheid die mensen meemaken afwijkt van de werkelijkheid die wordt gepresenteerd, ontstaat er geen verschil van mening meer, maar een verschil van werkelijkheid. En waar dat gebeurt, verschuift de rol van de media. Niet langer alleen verslaggeving, maar mede bepalend voor hoe gebeurtenissen worden begrepen — en daarmee voor het beeld dat ontstaat.
Wanneer bestuurders zelf moeten kiezen
Ook wanneer beleid binnen systemen tot stand komt, blijft degene die het uitvoert verantwoordelijk voor de gevolgen ervan in het leven van mensen. Die verantwoordelijkheid verdwijnt niet door te verwijzen naar regels of kaders. Juist daar wordt zichtbaar wat bestuur betekent: het maken van keuzes en het dragen van de gevolgen daarvan.
Wie verantwoordelijkheid blijft doorschuiven, maakt zichzelf onderdeel van het probleem dat zichtbaar wordt.
Geen toeval, maar een richting
De ontwikkelingen die zichtbaar worden, vormen samen een richting waarin wordt doorgezet, waarin verschillen ontstaan en waarin correctie steeds minder plaatsvindt. Of dat voortkomt uit bewuste keuzes of uit de werking van systemen, is uiteindelijk minder relevant dan de uitkomst.
En die uitkomst is dat de afstand tot burgers groeit, terwijl de mogelijkheid om die afstand te corrigeren afneemt.
Slot
De vraag is niet of regels nog bestaan, maar of mensen nog ervaren dat die regels voor iedereen gelijk zijn en dat hun stem ertoe doet. Steeds meer mensen ervaren dat dat niet langer vanzelfsprekend is. Dat is geen abstract sentiment, maar een dagelijkse realiteit die zich blijft herhalen. Het sociaal contract staat daarmee onder grote druk.
En daarmee ligt er een duidelijke verantwoordelijkheid bij bestuurders om burgers niet langer te negeren, maar hen serieus te nemen — ook wanneer dat betekent dat de koers moet worden aangepast. Want waar dat niet gebeurt, verdwijnt niet alleen vertrouwen, maar uiteindelijk ook de basis onder het samenleven zelf.
En wanneer die basis verdwijnt, blijft er geen samenleving over die wordt gedragen — maar slechts een systeem dat wordt gevolgd.
Clariska van Hoek-Volkerink is ondernemer, coach en trainer welzijn en zorg. Systemisch denker over macht, legitimiteit en vrijheid. Gericht op wat werkt in de praktijk, niet op wat groot klinkt.
OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.
Over de auteur
De verschuiving van neutrale naar selectieve rechtsstaat blijkt uit hoe artikel 1 van de Grondwet wordt gehanteerd:
– iedereen wordt gelijk behandeld in gelijke gevallen.
In werkelijkheid wordt iedereen gelijk behandeld in alle gevallen.
Volgens internationale verdragen zoals het Marrakesj pact moeten illegale migranten (ook wel bekend als asielzoekers) gelijk behandeld worden als legale migranten.
Het maakt dus niet meer uit of 2 van de 3 illegale migranten die in Ter Apel solliciteren naar levenslange uitkering en gratis huis, hun papieren onderweg vernietigd hebben. Terugsturen gebeurt praktisch nooit, want kan niet zonder papieren.
Een land waar iedere vreemdeling die het woord ‘asiel’ kan uitspreken, plotseling dezelfde rechten heeft als de autochtone bewoners, kan niet meer handhaven en zal kaalgeplukt worden.
En zoals het artikel beschrijft: het gebeurt keurig volgens de regels. Want onze wetgevende vergadering verandert de regels gewoon zo dat het allemaal erg legitiem en netjes is.
De gelijkheid in ‘alle’ gevallen is eigenlijk de ambtelijke vertaling van de anarcho-communistische strijdkreet: geen mens is illegaal.
Waarmee bedoeld wordt dat landsgrenzen wél illegaal zijn en dat migratie ongelimiteerd toegestaan moet worden.
Dit is ook de inhoud van het Global Compact for Migration (2018, ook wel Marrakesj Pact genoemd) dat migratie zoveel mogelijk langs ordelijke procedures wil laten verlopen.
Ordelijk voor de migranten, want het is éénrichtingsverkeer. De Europese landen betalen voor de opvang en de lasten, de migranten hebben de benefits.
Onder punt 4 in de preambule zegt het Global Compact dat ‘vluchtelingen en migranten recht hebben op dezelfde universele mensenrechten en fundamentele vrijheden’ – en dat die ook nagekomen moeten worden.
Het recht van Europese landen om afgewezen illegale migranten terug te sturen, wordt niet nagekomen.
De plicht van illegale migranten om zich te documenteren, wordt niet nagekomen.
De plicht van illegale migranten om mee te werken aan hun terugkeer, wordt niet nagekomen.
Het Global Compact is om die reden een ongeldig sociaal contract: de ene contractpartij heeft rechten en baten, de andere contractpartij heeft alleen plichten en lasten.
Baudet bracht het voornemen Marrakesh te ondertekenen in de publiciteit en in debat. Anders hadden ze het helemaal stiekem getekend. FvD was dus de enige partij die het gevaar zag. ( Wilders ook, maar Baudet kaartte het in de Kamer aan.
Klopt, maar ook zonder ondertekening had het geldigheid gehad.
Er is namelijk ooit overeengekomen dat lidstaten automatisch akkoord gaan met een VN verdrag (die afspraak heet verdrag van Wenen).
Alleen als er uitdrukking (via een brief aan de VN) wordt afgezien van deelname, dan geldt het verdrag niet voor dat land.
Hongarije heeft dat gedaan, evenals de VS, Israël, Polen en Tsjechië.
Goed blootgelegd wat er mometeel gaande is. Inferieure “bestuurders”, zoals die Verheijen, die samensmelten met ideologische “activisten”, die geweld en terreur niet schuwen om hun gelijk te halen, en knuppelbrigades inmiddels weer inzetten tegen de burgerij, gelijk tijdens het opkomend fascisme voor WOII.
Mensen voelen de leugenachtigheid. De overheid heeft zich in een onmogelijke situatie gemanoeuvreerd en legt de rekening daarvan bij de burger neer. De overheid doet niets om de instroom te beperken, de overheid heeft regels geaccepteerd waardoor het geen grenzen kan trekken. Het lijkt alsof de overheid er geen meoite mee heeft dat de burger zich onveilig voelt. De opvang kan ook in een kazerne met beperkt verlof naar buiten te gaan. Dat hadden de NL dienstplichtigen in de jaren vijftig ook. Het is heel goed mogelijk op afgelegen plekken grote opvangaantallen te regelen, maar dat vindt de overheid zielig en dan de burgers die zich bedreigd voelen. Conclusie voor de burger is dat hij et nakijken heeft als de overheid het voor het zeggen heeft.
Ik zou hier het begrip rechtsstaat niet gebruiken doch constateren dat de overheid vals spel speelt. Ze kunnen meer bescherming bieden, maar doen dat niet.
Het doel van de spreidingswet is de statushouders zo snel mogelijk op te doen gaan in de rest van de bevolking. Afgelegen plekken passen niet in dat scenario.
Het onderstreept maar weer eens dat statushouders geen tijdelijke vluchtelingen zijn, maar gewoon migranten.
ja. wij hebben dus al decennia lang een kwaadaardig bestuur. Hoe is het mogelijk. Nog erger dan in de NSB tijd in de oorlog.
De verschillen in politieoptreden en juridische gevolgen variëren: van primair beheersen (A12), naar actief handhaven (AZC), tot strikt onderdrukken (Zwarte Piet-casus). De variatie in lichtere of zwaardere aanpak en gevolgen voor demonstranten komt voort uit de sturing van de overheid, die op haar beurt richting geeft aan het EU-beleid. De EU-elite wil Europa omvormen tot één groot land met een gemengde lichtbruine woke en islamitisch/socialistische samenleving.
Vandaar het verschil. De ene demonstrant wordt met fluwelen handschoentjes aangepakt, de ander wordt met de lange lat op zijn kop geramd. Opdracht van Ursula, en wij laten het gebeuren (tot op heden).
Goede observaties, maar kan het zijn dat jij (en met jou de meeste Nederlanders) de context (het bredere plaatje) niet zien.? 1: “de overheid” bestaat niet. Het zijn een onoverzichtelijke wirwar van bestuurseenheden met wat Daudt (UvA 70’er/80’er jaren) “regenten” noemde aan het hoofd. 2: dankzij het internet en vrije toegang tot X en blogs zoals Opiniez gaan steeds meer burgers dat zien (je ziet het pas als je het door hebt, zei Cruijff). 3: we zijn nu zo ver dat geen sprake meer is van regentesk, maar van autoritair gedrag. Bij politici (Paternotte, iemand?), ambtenaren, rechters, uitvoerders met gezag (politie, boa’s, etc.). 4: enger en erger is dat de EU hetzelfde proces doormaakt. Invoering van internetslot nog dit jaar zodat burgers zich niet meer vrijelijk kunnen informeren is niet voor niets. Dictatuur naar Chinees model. D66′ ers willen niets liever.
Maar wat kan de samenleving daar dan NOG aan doen? Misschien moeten we FvD nog een keer heel erg groot maken met z’n allen. Ik snap er helemaal niks van. Wat kan hier nou het voordeel van zijn? Macht en controle, ja, maar dan?
Clariska,
Bedankt voor deze waardevolle bijdrage!
Wat een geweldige beschrijving van de huidige situatie, waar ons mooie Nederland in verzeilt is geraakt! Veelal veroorzaakt door onze onkundige en veelal leugenachtige globalistische bestuurders! In dat globalistische zit vermoedelijk ook het allergrootste probleem! Met leugens en verhaaltjes paaien ze de kiezer. Met een duidelijke opzet om weer aan de macht te komen, dan wel te blijven om als kartel in wisselende bezetting en bemanning ondemocratische agenda’s uit te voeren van de VN (agenda 2030 met de SDG’s), de EU, het WEF en alle NGO’s en instanties, die dat beleid eveneens ondemocratisch beïnvloeden!
Kijk bijvoorbeeld maar naar Jetten, hij heeft zich als premier (van alle Nederlanders, zegt hij!) vrijwel uitsluitend met het buitenland bemoeit en nauwelijks met de problemen in Nederland! Wel wil hij een van de laatste soevereine stemmen van Nederland, het Veto in de EU onmiddellijk inleveren! D66 heeft < 20% van de kiezers achter zich en zijn coalitie is ook een minderheid! Maar het parlement heeft weer reces en voor je het weet heeft Nederland alweer getekend bij het kruisje en zo gaat het continue! De Nederlander heeft gewoon niets meer te vertellen!
Hoe heet dat ook alweer als er selectief wordt rechtgesproken? Ik kom er even niet op; dictatuur, bureaucratie of totalitairisme of toch gewoon communisme? Hoe dan ook; we moeten ons klaar maken voor de schoonmaak. Leaver dea als sleaf.
Interessant stuk. Alleen voor wie nog denkt dat we een Nederlandse rechtstaat zijn zoals we vroeger (tot 2000?) waren? Wake up! Corona was de opmaat en inmiddels zitten we vol in de WEF/EU-carrousel (van de Globalisering). De Nederlandse rechtstaat zoals die was is een herinnering en verder niets.
Kabinet waar ga jij henen
Het Volk loopt al op de tenen.
Maar je doet niks. Je zwijgt
Zolang je van dit volk centjes krijgt
Beter gezegd de centjes Jat
Volk wenst! Zet diefstal schaakmat
Of zal ik hier een naam neerzetten
Goed gegokt Volk. De naam is . . . .
Het is hier net als in de DDR, de Duitse democratische republiek. Daar mocht je ook stemmen …
Ik heb mijn eigen hobby’s, en die betaal ik helemaal zelf. Het zou mij dan ook redelijk lijken als de Verenigde Nazi’s/Beuropese Unie hun eigen hobby’s ook zélf betalen! Ergo, zet zowel onze bijdrage aan de UN/EU op nul, met als argument dat ze een ander voor hun quasi-rechtschapen hersenschimmen laten opdraaien. En dat de lieden die toch maar op kosten van de samenleving bestaan (subsidie) en de asiel-industrie ( advocaten en “vluchtelingenwerk”, nóg meer subsidie). We moeten áf van een gesubsidieerde samenleving, die bijna uitsluitend als doel heeft om de rechtelijke macht en hun aangevers, het geitenwollensokologisch complex, van een zo vet mogelijke bek te voorzien. Weg met onze DDR-democratie!
Ok, dan maar extreem links filmpje op youtube. Om te janken wat er ons te wachten staat. Maar natuurlijk is dit een verknipt beeld.
Alleen een auto van 5 K is een koopje vergeleken bij gratis huis voor familie met kinderen uit Somalië en levenslange uitkering.
De VPRO had enkele jaren geleden een serie over asielzoekers waarin werd getoond dat ze hier kwamen voor geld voor auto, gratis operatie, enzovoort.
De mondiale herverdeling werkt op volle toeren.
De politiek en het bestuur heeft willens en wetens een puinbak van Nederland gemaakt. Ik begrijp ook de lakse houding van Willem Alexander niet. Die moet toch echt achter de schermen aan de touwtjes trekken wil hij nog een Koninkrijk overhouden.
Heel goed overzicht: helemaal mee eens.