Er gaan teveel miljarden naar abstracte beleidsdossiers
Grote afstand tot dagelijkse werkelijkheid burgers
Foto: 
Er is geld genoeg in Nederland — alleen steeds minder voor de mensen die erop moeten kunnen vertrouwen. Belastingen en premies stijgen, zekerheden verschralen, en tegelijk wordt van burgers verwacht dat zij in Den Haag gemaakte politieke keuze snappen. Er gaat veel te veel geld naar abstracte beleidsdossiers die ver staan van de dagelijkse werkelijkheid van mensen.
In veel gemeenten groeit de onrust. Niet omdat mensen verandering per definitie afwijzen, maar omdat zij voelen dat de rekening steeds eenzijdiger wordt neergelegd. Belastingen en premies stijgen, zekerheden verschralen, en tegelijk wordt van burgers verwacht dat zij begrip tonen voor keuzes waar zij nauwelijks invloed op hebben.
De vraag die onder dit alles ligt, is fundamenteel: wie draagt hier eigenlijk het risico, en wie niet?
Verdampende zekerheid
Sociale zekerheid is geen gunst, maar een belofte — opgebouwd via decennia aan premies. Toch schuiven pensioenen steeds verder op, wordt de AOW-leeftijd verhoogd en worden uitkeringen bij langdurige ziekte of arbeidsongeschiktheid soberder. Ook regelingen voor mensen die blijvend niet meer kunnen werken verliezen hun vaste grond. Het wekt de indruk dat beleid al anticipeert op verlies: alsof zekerheid niet langer wordt beschermd, maar beheerd richting afbouw.
Dat raakt een ongemakkelijke werkelijkheid die in beleid steeds minder wordt erkend: niet iedereen kan werken. Niet omdat mensen niet willen, maar omdat ziekte, uitputting en chronische beperkingen grenzen stellen. De samenleving is niet volledig maakbaar. Wie dat ontkent, schuift risico’s door naar mensen die ze niet kunnen dragen.
Een samenleving wordt niet beoordeeld op hoe zij omgaat met de sterken, maar met wie niet meer mee kan.
Ongelijkheid in bescherming
Tegelijk groeit het gevoel van ongelijkheid. Terwijl sociale vangnetten voor burgers worden versoberd, blijven politici en bestuurders opereren binnen beschermde regelingen. Zij vallen buiten nieuwe pensioenstelsels en behouden zekerheden die voor anderen juist worden afgebouwd. Dat is niet alleen een financieel verschil, maar een voorbeeldprobleem.
Wie leeft van publiek geld — en dat is niet gering — draagt ook een publieke morele verantwoordelijkheid. Voorbeeldgedrag is geen detail, maar een voorwaarde voor legitimiteit.
Wat steeds moeilijker te verdedigen wordt, is niet dát de overheid keuzes maakt, maar hoe de verhoudingen zijn zoekgeraakt. Terwijl sociale zekerheid wordt uitgehold en risico’s nadrukkelijker bij burgers worden gelegd, worden tegelijkertijd enorme bedragen vrijgemaakt voor grote, abstracte beleidsdossiers.
Disproportionaliteit als morele breuk
Neem klimaatbeleid. Los van de morele urgentie wordt nauwelijks nog gesproken over orde van grootte. Tientallen miljarden worden ingezet voor mondiale effecten die op nationaal niveau statistisch nauwelijks meetbaar zijn, terwijl de gevolgen — hogere lasten, onzekerheid, druk op bestaanszekerheid — wél lokaal en direct voelbaar zijn. Dat roept geen ontkenning op, maar een legitieme vraag: hoe verhoudt de omvang van deze investeringen zich tot het concrete effect voor burgers hier en nu?
Hetzelfde geldt voor defensie en internationale verplichtingen. Solidariteit en veiligheid zijn wezenlijk, maar worden problematisch wanneer zij structureel voorrang krijgen boven bescherming van de eigen samenleving. Wanneer miljarden beschikbaar zijn voor abstracte dreigingen op lange termijn, maar niet voor ouderenzorg, bestaanszekerheid bij ziekte of het behoud van sociale verzekeringen die burgers decennialang hebben opgebouwd.
Ook het migratiebeleid past in dit patroon. Niet omdat bescherming onterecht zou zijn, maar omdat balans ontbreekt. Voor statushouders wordt veel en snel geregeld — huisvesting, begeleiding, inkomenszekerheid — terwijl mensen die hier al jaren wonen vastlopen op wachtlijsten en woningtekorten. Zonder zorgvuldige screening, duidelijke verwachtingen en wederkerigheid ontstaat structurele afhankelijkheid, terwijl de lasten bij de samenleving terechtkomen.
Daarmee ontstaat een pijnlijk beeld: geld is er wel, maar het stroomt niet richting bescherming. Het beweegt omhoog en naar buiten, terwijl beneden wordt gevraagd om begrip, aanpassing en langer doorwerken. Dat voelt niet als gedeelde verantwoordelijkheid, maar als doorgeschoven last.
Anticiperen op verlies
In Worst Bank Scenario beschrijft Hester Bais hoe financiële zekerheid kan verdampen terwijl risico’s uiteindelijk bij burgers terechtkomen. In dat licht voelt het huidige beleid minder als hervorming en meer als voorbereiding op tekort — alsof niet langer wordt uitgegaan van bestendigheid, maar van verdamping.
Dat verklaart het groeiende gevoel dat mensen hebben: dat zij worden gevraagd langer te werken, meer te dragen en minder zekerheid te verwachten, terwijl bescherming steeds minder vanzelfsprekend wordt.
Macht zonder nabijheid
Veel van deze keuzes worden gelegitimeerd met woorden als afspraken, verplichtingen en kaders, vaak binnen structuren als de Europese Unie. Macht is daarmee niet verdwenen, maar verplaatst — verder weg van de plek waar de gevolgen voelbaar zijn.
Waar macht geen gezicht meer heeft, verdwijnt verantwoordelijkheid. En waar verantwoordelijkheid verdwijnt, verschraalt legitimiteit. Niet door kwade wil, maar door afstand.
De Bijbel verwoordt dit spanningsveld sober en scherp in Micha 6:8: recht doen, trouw betrachten en nederig wandelen. Nederigheid is hier geen zachte deugd, maar een bestuurlijke houding. Zij erkent dat macht en middelen niet vanzelfsprekend zijn, maar toevertrouwd.
In een eerdere tijd werd dat zichtbaar bij Nebukadnezar: een machthebber die zijn macht losmaakte van afhankelijkheid en rekenschap — en juist daardoor zijn legitimiteit verloor.
Slot
De vraag van deze tijd is niet of we groot genoeg durven denken, maar of we rechtvaardig genoeg durven kiezen. Of we bereid zijn prioriteit te geven aan bescherming van wie kwetsbaar is, vóórdat we miljarden inzetten voor doelen die zich aan het dagelijks leven onttrekken.
Zoals bij Nebukadnezar blijkt macht haar legitimiteit te verliezen wanneer zij zich verheft boven de mensen van wie zij afhankelijk is.
Clariska van Hoek-Volkerink is ondernemer, coach en trainer welzijn en zorg. Systemisch denker over macht, legitimiteit en vrijheid. Gericht op wat werkt in de praktijk, niet op wat groot klinkt.
OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.
Over de auteur
Voor alle duidelijkheid: sociale zekerheid zoals AOW is een recht, geen belofte. Want het is vastgelegd in wetgeving door de overheid. Het is een contract: de burger betaalt, de overheid levert.
Het echte probleem is dat onze sociale zekerheid wordt afgebroken om die van migranten te verzekeren; dat onze zekerheid wordt afgebroken om die van Oekraïne te waarborgen; en dat ons milieu en klimaat onevenredig zwaar wordt belast om dat van de rest van de wereld (Noordpoolijs, Amazonegebied) te redden.
Onze regering is erg goed in het bedenken van ‘ons belang’ dat ver weg over de grenzen ligt en waarvoor wij moeten betalen.
Andre,
Ben het volledig eens met je betoog!
Maar v.w.b. de AOW, dat is weliswaar een recht dat vastgelegd is in wetgeving, maar wetten zijn er ook om gewijzigd of zelf ingetrokken te worden!
En dat is al heel vaak gebeurt en politieke katjes in nauw of volstrekt andere (partij) belangenkunnen rare sprongen maken (vb. Pensioenwet, Referendumwet etc.!
De ruil van sociale zekerheid tegen uitgaven ver weg is niet toevallig tot stand gekomen.
De mensen die dit allemaal regelen hebben transnationale idealen, maar ook transnationale ambities.
Het is geen toeval dat Melkert bij de Wereldbank belandde, Hoekstra bij de EU en Kaag bij de UN.
Het zijn allemaal mensen die hetzelfde wereldbeeld uitdragen op onze kosten.
En rutte bij de navo!
Wil ik je er op wijzen dat burgers premie voor de AOW moesten afdragen onder de geloofwaardige belofte, dat zij dan ook die uitkering zouden krijgen, vanaf leeftijd 65.
Hoe verplicht die ook mag zijn, er is een overeenkomst tussen staat en burger; belofte en wederzijdse prestatie.
Nu de overheid haar verplichting niet nakomt, moet de overeenkomst worden ontbonden. D.w.z. dat de burger zijn rechten op AOW verliest en dat de overheid alle betaalde premies terugbetaalt.
De scheve verhouding in de vergrijzing was al in de jaren zeventig te voorzien; stijgende levensverwachting en een dalend geboortecijfer. De overheid heeft zowel de kennis als de tijd gehad om hiervoor geld te reserveren.
Waarbij het probleem tijdelijk is, vanaf 2035 gaat die druk op de ketel flink afnemen.
Terugbetalen van premies wordt onmogelijk, dus uitvoeren van de AOW.
En misschien moeten wij burgers onze eisen kracht bijzetten door geen wegenbelasting en BTW af te dragen, geen werknemers-lasten.
Burgerlijke ongehoorzaamheid om de wanpresterende overheid tot orde te roepen.
Er wás ooit een goed gevuld fonds om de uitwerking van de babyboom te zijner tijd te helpen opvangen. Geplunderd en opgeheven.
Beste Andre en Ron,
AOW een recht? Het is een sociaal contract gemaakt in een tijd dat de overheid naar zijn (in Nederland woonachtige burgers, we hadden net de afwikkeling van het verlies van de Oost achter de kiezen) in ieder geval nog wilde doen voorkomen betrouwbaar te zijn.
Vadertje Drees was een OG sociaal-democraat, die de AOW echter wel voor electorale redenen vervroegd wilde invoeren, waardoor het geen verzekeringsstelsel maar een omslagstelsel werd qua financiering.
Dat we inmiddels 70+ jaar laten in tijden terecht zijn gekomen waarin weinig dingen niet relatief zijn, zeker niet als de ‘verantwoordelijken’ op de keper beschouwd niet zo heel verantwoordelijk zijn.
De AOW als wettelijk recht is zo op zijn best een sociaal recht, waaraan net zoals aan de PW-bijstand, WAO/WIA/WGA/IVA, Wajong en allerlei andere prachtige regelingen naar hartelust aan gemorreld mag worden.
Is een tijdje net zoals de HRA en nog wat tafelzilver buiten het melée gebleven, maar inmiddels moge de enige zekerheid allen en iedereen duidelijk zijn: in onze laat post-moderne, alles relativerende, verantwoordelijkheidsloze licht perverse tijden met nog altijd meer dan genoeg welvaart zal alles verramsjt worden.
Chin up, worse to come
Deze regering laat zien dat zij geen nieuwe ideeën brengen alleen het oude bezuinigen op sociale zekerheid en gezondheidszorg. De burger wordt gekort waar het maar kan en de minima, krijgen een snorkel toegeworpen om niet te verzuipen. Uiteraard tenkoste van de ouderen die dan wel mogen verzuipen. Al het uitgespaarde geld dus vele miljarden gaat naar bodemloze putten als migratie, groene waanzin, Oekraïne en een nieuwe put die heet vrijheidsbijdrage. Het geld gaat overal heen behalve naar eigen mensen die slaven zijn geworden om het buitenland te spekken om zelf daarna onderdoor te gaan zonder van de Pensioen na te mogen genieten. Er zit geen stukje morele fatsoen in deze desastreuse plannen.
De Nederlandse samenleving is aan de grenzen van haar mogelijkheden gekomen, zowel financieel als sociaal.
Hoeveel druk kan ze nog hebben? Zoals het er naar uitziet gaat de druk financieel verder opgevoerd worden waardoor het sociaal nog minder optimaal gaat worden.
Waar gaat dat toe leiden?
Burgeroorlog?
In de VS zien we nu waar dit beleid toe heeft geleid.
Miljarden $ in de bodemloze putten van USAID en NGO’s.
Nu wordt de deksel van de beerput voorzichtig opgelicht.
In Minneapolis blijken honderden miljoenen $ naar frauduleuze opvang centra voor kinderen te zijn geloodst met medeweten en instemming van de Democratische Gouverneur c.s.
Het zal hier niet veel beter zijn, vrees ik….
Meer volledig. Frauduleuze opvang centra voor Somaliers!
Chapeau Clariska,
Wat een uitstekende en bondige samenvatting van wat er de laatste decennia met ons land allemaal heeft plaatsgevonden en tot op de dag van vandaag nog steeds gebeurt! Heb vaak hierover nagedacht, maar weet er geen oplossing voor!
Er zou een totale omstelling van het systeem moeten komen, liefst goedschiks, maar als dit zo doorgaat zal het vermoedelijk wel op iets anders gaan uitdraaien!
Steeds meer mensen worden wakker (geschut) en zijn het beu!
De Haagse politieke losgezongen kliek treed namelijk na iedere verkiezing weer opnieuw op in hun eigen theater in een iets gewijzigde opstelling en bezetting en vraagt ons via de belastingen en andere zaken steeds hogere prijzen voor hun theater kaartjes!
Ik denk dat Nederland toe is aan een eerlijk monetair beleid dat knopen doorhakt over wat wél en niét noodzakelijk is. Het Nederlanderschap moet voordeel geven boven andere inwoners . Er moeten betere regels komen hoe dat Nederlanderschap te verwerven vóórdat men toegang krijgt tot de samenleving. Bovendien is het economisch systeem te ondoorzichtig waardoor veel geld verdwijnt in zakken die dat niet nodig hebben.
Waarom denkt u dat de miljarden JUIST naar abstracties vliegen? Hoe ondoorzichtiger hoe beter.
CO2 en Stikstof onterechte dwangmiddelen om het volk in het gareel te houden.
In Zuid Amerika zou dit een staatsgreep veroorzaken, wij gaan als lammeren naar de slachtbank.
Van oudsher bestaat sociale zekerheid uit het gezin, dan de grotere familie, dan de kerk en ten slotte liefdadigheid, allemaal private initiatieven. Als het mogelijk zou zijn om sociale zekerheid in een bedrijfsmodel te gieten, dan wordt het een verzekering waarvoor je elke maand premie betaalt. Je koopt daarmee de zekerheid zoals beschreven in het contract wat je hebt afgesloten. Alleen, dat blijkt heel duur te zijn. Zo duur dat niemand het kan betalen. Bovendien kun je niet alles verzekeren. Je kunt je niet verzekeren tegen: ’s ochtends geen zin hebben uit je bed te komen, of onverantwoord gedrag.
Het klinkt mooi, sociale zekerheid en de meesten zijn oud genoeg om zich te kunnen herinneren dat het kan werken, maar er zijn voorwaarden: alleen in een land met sterke arbeidsmoraal en alleen in een land met zuinige bestuurders. Het is geen toeval dat de verzorgingsstaat alleen werkt in protestante landen. Aan de voorwaarden wordt niet langer voldaan en daarmee is de verzorgingsstaat ten dode opgeschreven.
Je hebt je dus laten belazeren. Jarenlang veel geld betaald voor loze beloftes van gladde politici, omdat je dacht dat zij er voor jou zijn ipv de waarneming dat jij er voor hen bent.
We hebben ook betaald. Voor de generatie voor ons. Dat schept m.i wel verplichtingen dat dit nu eenmaal de gekozen weg is voor ouderdomspensioen.
En nu dat zeuren over dat ‘het uit de belastingen moet komen’.
In 2011 is een Spaarfonds AOW van 50 miljard bij de algemene middelen gevoegd. Men had voor de babyboom overgang naar kleinere gezinnen een reservefonds. Maar men besloot toen dat het niet nodig was omdat de pensioenleeftijd dan iets omhoog zou gaan . Dus dat geld is anders ingezet. Kijk maar op Spaarfonds AOW en 2011 als zoekterm. Dan zie je dat het toen in de 1e Kamer is aangenomen en hoppa, weg geld.
Klopt. Ik refereerde hier ook al aan.
Zo’n 15 jaar geleden zag ik dat er structurele fouten zitten in het NL-systeem. Allereerst binnen mijn vakgebied waarbij regelgeving werd gebaseerd op een bedrijfstak die daarmee ongewoon veel geld kon verdienen door de overheid te adviseren over de regelgeving en bijbehorend rekenmodel dat volledig ten gunste van die bedrijfstak uitvalt en ten koste gaat van de consument die niet alleen onnodige investeringen moet doen maar ook nog eens geconfronteerd wordt met onnodig hoge gebruikskosten.
Daardoor werd ik bewust dat de overheid niet voor haar burgers opkomt maar voor zakelijke vriendjes.
En toen kwam C19, de corona-maatregelencrisis, dat feitelijk een staatsgreep is geweest waarbij fundamentele grondrechten van de bevolking op schandalige wijze geschonden werden door de overheid. Dat was voor mij de druppel… direct na de laatste lockdown van december 2021 (alleen in NL) wist ik genoeg en hebben we alles verkocht en zijn geëmigreerd. Weg uit NL, weg uit de EU.
Hoewel we nog steeds te maken hebben met NL-regels voor AOW en pensioen investeren we nu in alternatieve inkomstenbronnen waarmee straks het verlies aan effectieve AOW- en pensioenuitkeringen gecompenseerd kan worden. Je moet het heft in eigen handen nemen en je niet afhankelijk laten maken van de overheid en instellingen die door de overheid beïnvloed worden. Alleen jij kan zorgen voor jezelf.
Beste Clariska,
Verrassend inzicht, maar het zal toch wel duidelijk zijn hoe het werkt?
Naar analogie met het eerst teerbeminde referendum dat opeens bij de vullis stond:
Sommige onderwerpen zijn gewoon te complex om op zo’n manier aan de kiezer voor te leggen (want die is te dom, te populistisch, laat zich leiden door extreme sentimenten, al dan niet onder arglistige aansturing van vreemde en potentieel vijandige buitenlandse mogendheden).
Sommige onderwerpen zijn gewoon qua onderwerp beter te bevatten in kringen waar de gesel van de dagelijkse nieuwsactualiteit niet doordringt (en waar de oplossingen door Lobby Inc. aangereikt kunnen worden, mogelijk ook wat opbrengsten te alloceren zijn en de kosten neergelegd kunnen worden met niet-genodigden, die verrassenderwijs steeds blijken samen te vallen met de hoi polloi, die eerst zo abject gevonden werd).
Deze sinterklaasboot komt alle dagen de haven binnenvaren en heeft steevast zoet en lekkers voor de braverds, die zich netjes in het grote boek hebben laten schrijven (en misschien ook wel stiekem zitting hadden in het organiserende Sinterklaas365 comité). Het woeste gespartel is afkomstig van de rest, die heel hard moeten watertrappelen om de lekke schuit drijvende te houden.
Maar we laten elkaar niet vallen, hè?
Een geweldige uiteenzetting! Chapeau.
De kruik gaat te water tot die barst.
Dit kabinet luidt de ondergang in van C noch D A . En de marginalisering van de VVD.
Nu nog het besef op de rechterflank, dat je je krachten moet bundelen.
Of wachten op een gematigd rechtse partij, die dat gat wel weet te vullen.
Ik vind Ingrid Coenradie wel een goede politica.
Uitstekend samenvatting van het afbraakbeleid wat al jaren geleden in gang is gezet.