Progressief links is blind voor de vijanden van de vrijheid

 
Revoluties bieden hoop en beloven een betere wereld, maar eindigen vaak in de handen van fanatici. Progressief links ondersteunde in Teheran de islamitische revolutie en een langdurig terreurbewind was het gevolg. In Europa hebben we daar niets van geleerd. Ook hier bestaat een merkwaardige liefdesrelatie tussen links en de politieke islam. Onze vrijheid wordt stukje bij beetje met een glimlach en mooie woorden afgebroken.

Er zijn van die foto’s die je nooit meer vergeet. Jonge mensen op straat. Vuisten in de lucht. Ogen vol hoop en geloof in een betere wereld. Ze geloven dat ze geschiedenis schrijven. En meestal doen ze dat ook. Alleen niet de geschiedenis die ze hadden verwacht.

 

Revolutie

In 1979 stroomden de straten van Teheran vol. Studenten. Intellectuelen. Arbeiders. Vrouwen. Mannen. De sjah moest weg. De toekomst lonkte. Vrijheid. Democratie. Rechtvaardigheid.

De bekende woorden. Altijd weer dezelfde woorden. De New York Times was enthousiast. Europese intellectuelen waren enthousiast. Linkse activisten waren enthousiast. Er hing een geur van bevrijding in de lucht.

Maar toen de revolutie gewonnen had, begon de ellende. Want revoluties zijn als vuur. Ze worden aangestoken door idealisten en eindigen in handen van fanatici.

 

Oriana Fallaci

De vrouw die dat eerder zag dan iedereen was Oriana Fallaci. Niet zomaar een journalist, maar een van de scherpste interviewers van haar generatie. Ze reisde naar oorlogen, sprak met dictators, revolutionairen en staatshoofden. Ze had een zeldzaam talent om door zorgvuldig opgebouwde mythes heen te prikken. Waar veel verslaggevers vooral registreerden wat er gezegd werd, probeerde Fallaci te begrijpen wat erachter schuilging. Ze vertrouwde slogans niet, wantrouwde politieke romantiek en had een instinctieve afkeer van iedere vorm van fanatisme.

Toen zij ayatollah Khomeini interviewde, zag ze iets wat veel van haar collega’s niet zagen. Terwijl een groot deel van de westerse pers nog sprak over een bevrijdingsbeweging die een corrupte monarchie had verdreven, zag Fallaci vooral een man die absolute overtuiging combineerde met absolute macht. Geen bevrijder, geen visionair en geen architect van een vrije toekomst, maar een ideoloog die geen ruimte liet voor twijfel of tegenspraak. Een man die sprak over God, maar macht en onderdrukking bedoelde. Die sprak over rechtvaardigheid, maar geen afwijkende mening duldde.

Fallaci werd weggehoond. Zo ging dat, en zo gaat het nog steeds.
Zoals mensen die te vroeg gelijk krijgen meestal worden weggehoond. Een paar jaar later waren politieke tegenstanders verdwenen, vrouwenrechten uitgekleed, dissidenten geëxecuteerd en de vrijheid waarvoor gevochten was vervangen door religieuze controle.
De geschiedenis schreef haar gelijk met hoofdletters.

 

Links en islam

En toch hebben we er nauwelijks iets van geleerd. Want kijk eens naar Europa. Kijk dan eens naar de merkwaardige liefdesaffaire tussen progressief links en de politieke islam. Ik begrijp er al jaren helemaal niets van.

Links zegt op te komen voor vrouwenrechten. Voor homo’s. Voor seksuele vrijheid. Voor individuele autonomie. Voor het recht om te zijn wie je bent. Prima, zou je denken. Maar dan mag je verwachten dat dezelfde mensen op zijn minst kritische vragen stellen aan een ideologie die over veel van die onderwerpen radicaal en fundamenteel anders denkt.

Dat gebeurt opvallend weinig. Sterker nog. Het tegenovergestelde gebeurt nu. Wie het christendom bespot, krijgt applaus. Wie de kerk fileert met haar zogenaamde oude denkbeelden ontvangt een plek aan een talkshowtafel. Wie traditionele waarden onderuit schoffelt, wordt gezien als moedig.

Maar stel een kritische vraag over islamitische ideeën en de temperatuur in de kamer verandert onmiddellijk. Dan gaat het ineens niet meer over vrijheid. Dan gaat het over gevoeligheden. Over begrip. Over nuance. Nuance is trouwens een prachtig woord. Het wordt tegenwoordig vooral gebruikt om kritiek te neutraliseren.

 

Alarmsignaal

Theo van Gogh zag die spanning jaren geleden al. Niet altijd stijlvol, helemaal niet eigenlijk, en helemaal niet diplomatiek, maar wel met een scherpte die moeilijk te negeren was. Een soort Hollandse branie die ik in het publieke debat niet meer zie. Hij benoemde onderwerpen waar anderen omheen liepen en stelde vragen die in delen van het publieke debat liever niet werden gesteld. Daarvoor werd hij vermoord. Midden op straat. In Amsterdam.

Dat alleen al had een nationaal alarmsignaal moeten zijn. Niet alleen vanwege de gruwelijkheid van de daad, maar omdat een filmmaker en columnist werd gedood vanwege wat hij zei en maakte. Dat raakt de kern van een vrije samenleving. Toch leek die schok opmerkelijk snel plaats te maken voor een ander gesprek. Niet langer stond centraal waarom iemand meende geweld te mogen gebruiken tegen een criticus, maar steeds vaker werd de aandacht verlegd naar de vraag of Van Gogh misschien niet te provocerend was geweest.

Dat is een gevaarlijk omslag. Niet wanneer geweld plaatsvindt. Maar wanneer een samenleving begint uit te leggen waarom geweld eigenlijk wel een beetje begrijpelijk was. Hetzelfde zag je bij Fortuyn. Dan schuift er iets, en niet zo’n klein beetje ook. Dan verschuift het morele kompas ongemerkt een paar graden op.

 

Vrijheid

Het diepere probleem is volgens mij misschien wel dat vrijheid tegenwoordig wordt behandeld alsof het een los verkrijgbaar product is. Vrijheid zonder waarheid, zonder verantwoordelijkheid. Vrijheid zonder grenzen. Iedere cultuur gelijk. Iedere overtuiging gelijk. Iedere waarheid even waar.

Dat klinkt prachtig op een universiteitscampus. Totdat de echte wereld zich meldt. Want ideeën zijn niet allemaal gelijk. Sommige ideeën bouwen vrijheid op. Andere breken haar af.

Een democratie hoeft niet neutraal te zijn tegenover ideeën die haar willen vernietigen.
Dat is geen intolerantie. Dat is zelfbehoud, en dat is broodnodig.

 

Ideologie

Nederland is een huis dat vanuit ideologie, lees naïviteit, blijft weigeren haar voordeur op slot te doen uit angst onvriendelijk te lijken, en daardoor wordt overspoeld door mensen die er heel anders over denken.

En dan nog iets.

Vroeger hadden we dominees en priesters. Tegenwoordig hebben we vooral linkse redactievergaderingen die bepalen wat je mag denken. Zij kijken naar het kader van hun narratief, naar onderwerpen waarbij je eerst moet nagaan of de juiste mensen niet gekwetst raken.
Er zijn slachtoffers die eeuwig slachtoffer blijven. En daders die eeuwig dader blijven. De uitkomst van het debat ligt vaak al vast voordat het debat begonnen is. Dat heeft niets meer met journalistiek te maken maar veel te veel met ideologie.

 

Onderdrukking

Fallaci begreep iets wat vandaag misschien nog belangrijker is dan toen. Onderdrukking komt zelden binnen met een zwarte cape en een bordje om haar nek. Ze arriveert meestal glimlachend. Ze spreekt over inclusie. Over tolerantie, maar is steevast tegen Israël, het orakelt over begrip. Maar precies op het moment dat niemand nog kritische vragen durft te stellen, verandert tolerantie langzaam in conformiteit.

Dan wordt vrijheid een slogan. We zijn er niet ver meer van af. Een leeg omhulsel, vergane nostalgie.

De grootste bedreiging voor een vrije samenleving komt zelden van mensen die openlijk tegen vrijheid zijn. Die herkennen we onmiddellijk. Nee. Het gevaar komt van mensen die voortdurend over vrijheid spreken terwijl ze de voorwaarden voor vrijheid stukje bij beetje afbreken.

Dat zag Fallaci. Dat zag onze Theo van Gogh.

 

Moedig genoeg?

En misschien is dat wel de vraag die vandaag boven Europa hangt. Niet of we tolerant genoeg zijn. Maar of we nog moedig genoeg zijn. Moedig genoeg om onderscheid te maken tussen ideeën die vrijheid beschermen en ideeën die haar uiteindelijk opsluiten.

Want iedere generatie krijgt haar eigen Khomeini. De tragedie begint wanneer de intellectuelen hem pas herkennen nadat hij iedereen gegijzeld heeft en gewonnen heeft.

Martin de Jong is senior pastor van de Motion Church in Utrecht

OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.

Over de auteur

Martin de Jong

Recent gepubliceerd

Archief

• Islam/Moslims2 juni 2026Progressief links is blind voor de vijanden van de vrijheid