De baantjescarrousel: hoe Nederland zijn democratie omzeilt
Macht blijft op dezelfde adressen wonen
- De baantjescarrousel: hoe Nederland zijn democratie omzeilt - 28 juni 2026
- Er is niks mis met liefde voor ons land en onze cultuur - 10 juni 2026
- Progressief links is blind voor de vijanden van de vrijheid - 2 juni 2026
Beeld: Gemini (AI)
In een echte democratie brengen mensen hun stem uit en de winnaar van de verkiezingen wordt premier. Maar zo gaat het niet in Nederland. De werkelijke macht is verspreid over allerlei bestuurslagen en geeft die macht niet op, maar zorgt dat die geconcentreerd blijft in hun eigen netwerk met behulp van een baantjescarrousel. Stemmen heeft geen zin meer als de macht op dezelfde adressen blijft wonen.
Soms vraag ik me af of we in Nederland nog begrijpen hoe een democratie hoort te werken. Niet zoals het staat in een staatsrechtelijk handboek van zevenhonderd bladzijden waar alleen rechtenstudenten en ambtenaren met slapeloze nachten doorheen komen. Maar gewoon simpel, de bevolking stemt, er volgt een uitslag en de winnaar krijgt de kans om te regeren.
Dat lijkt me niet ingewikkeld. Dat is zoals we officieel rechtsstatelijk zijn georganiseerd. Toch slaagt Nederland erin om van dit eenvoudige principe een bestuurlijke escape room te maken.
Geen premier Wilders
De PVV won de verkiezingen. Niet met een restzetel, overtuigend, een landslide. Maar nog voordat de champagne koud stond, ontstond er in redactiekamers, bestuurskamers en Haagse achterkamers een sfeer alsof Bokito opnieuw was ontsnapt en onderweg was naar het Torentje om daar de boel kort en klein te slaan. Wilders mocht geen premier worden. Ik blijf dat een wonderlijk moment van antidemocratie vinden. Alleen in Nederland kun je de verkiezingen winnen en vervolgens moeten uitleggen waarom je niet op de belangrijkste stoel mag zitten.
Wilders offerde zijn premierschap op om een kabinet mogelijk te maken. Stel je voor dat Frans Timmermans dat had gedaan. Er was inmiddels een standbeeld onthuld, een postzegel uitgebracht en een jaarlijkse herdenkingslezing georganiseerd. Maar toen Wilders het deed, was het vooral praktisch.
Tegenwerking
En zelfs daarna bleef de weerstand voelbaar. Marjolein Faber en andere PVV-ministers spraken openlijk over tegenwerking binnen hun ministerie. Natuurlijk wordt dat ontkend. Dat hoort erbij. Een ministerie dat toegeeft politiek gekleurd te zijn, is ongeveer net zo waarschijnlijk als een kalkoen die vrijwillig het kerstmenu samenstelt. Maar iedereen die ooit een organisatie heeft geleid weet dat cultuur bestaat. Mensen beschermen hun wereldbeeld, hun netwerk en hun positie. Dat doen voorzitters van verenigingen, ouderlingen in de kerk, omroepen en studentenverenigingen.
Permanente macht
En daar zit misschien wel het echte verhaal. In een echte democratie werkt dat niet zo. Althans, het mág niet zo werken. Want Nederland wordt niet alleen bestuurd vanuit het Torentje. De werkelijke macht zit verspreid over burgemeesterskamers, universiteiten, publieke omroepen, adviesraden, cultuurfondsen, semioverheden en toezichthoudende organen. Dáár zit de permanente macht. Kabinetten komen en gaan, maar deze machtige laag blijft altijd zitten.
Maar wie de namenlijstjes goed doorneemt, ontdekt een patroon. PvdA. D66. CDA. GroenLinks. Zeer ruim vertegenwoordigd. Af en toe een verdwaalde VVD’er, al wordt het naar mijn mening steeds lastiger uit te leggen waarin die nog fundamenteel verschilt van zijn progressieve buren. De VVD wordt nog steeds als rechts verkocht, maar dat is een beetje alsof Center Parcs zichzelf presenteert als de ultieme outdoor ervaring.
Wouter Koolmees
Neem Wouter Koolmees. Van mavo naar VWO, een klassieke stapelaar, knap. Van ministerie naar de Tweede Kamer en daarna minister. Dat is een mooie carrière. Maar waarom maakt hem dat geschikt om de meest lastige organisatie van Nederland te leiden, de NS? Het punt is dat niemand dit nog vreemd lijkt te vinden. De baantjescarrousel is niet alleen een draaideur tussen politiek en bestuur. Maar een dikke overbetaalde baangarantie tot aan je pensioen. Als je van de juiste linkse partij bent natuurlijk.
Alexander Pechtold
Neem dan Alexander Pechtold. Jarenlang de nationale hoofdinspecteur van het fatsoen. De man die Nederland vertelde wat integer was. We gaan het nu niet hebben over de druk die hij op Anna Lock uitoefende om abortus te plegen. De media reageerden niet of zeer mild. Opvallend omdat hij vanuit Den Haag door diezelfde carrousel op een toppositie bij het CBR terecht kwam. Want zelfs een onder verdachte omstandigheden ontvangen “gratis” appartement van een buitenlandse diplomaat deden de deuren van de dik betaalde carrousel niet sluiten.
En de journalisten veranderden van waakhonden plotseling in vriendelijke labradoodles. Ik heb me daar oprecht over verbaasd. Stel je voor dat Wilders, Baudet of Van der Plas zo’n appartement hadden gekregen. De NPO had er een zesdelige documentaireserie van gemaakt.
Burgemeesters
Ook bij burgemeesters zie je hetzelfde patroon. Sharon Dijksma in Utrecht. Beroemd omdat ze ooit het jongste Kamerlid was maar nooit uitblonk in leiderschap of klinkende resultaten liet zien. Zij is nu gewoon burgemeester van de vierde stad van Nederland. Utrecht. En wat te denken van Femke Halsema in Amsterdam? Zij is nooit burgemeester van alle Amsterdammers geworden. Zeker niet van de joden, maar ze bleef een extreem linkse hoeder van het GroenLinks gedachtengoed. Zij zijn oud-politici die geacht worden boven de partijen te staan. Dat lukt overduidelijk steeds maar niet.
Aantoonbare kwaliteiten
Wat mij verbaast is dat bijvoorbeeld niet iemand als voormalig generaal en CDS Peter van Uhm wordt gevraagd om een grote publieke organisatie te leiden of te reorganiseren. Een man die duizenden mensen aanstuurde onder omstandigheden waarbij fouten niet tot Kamervragen leidden maar tot begrafenissen.
En iets scherper: waarom kijken we bij belangrijke bestuurlijke functies nooit naar mensen die daadwerkelijk iets hebben opgebouwd? Mensen die ooit hun huis als onderpand gebruikten om een bedrijf te starten. Mensen die een salaris moesten betalen voordat ze zichzelf konden uitbetalen. Mensen die risico namen met hun eigen geld in plaats van met belastinggeld. Nederland telt honderden ondernemers uit de Quote 500 of net daaronder die bedrijven hebben opgebouwd, verkocht, gereorganiseerd en door crises hebben geloodst. Mensen die weten wat een miljoen waard is omdat ze het eerst moesten verdienen.
Netwerk
Toch kijken we liever naar iemand die rechtstreeks vanuit de mavo, via een fractiekamer, een gemeenteraad naar de Tweede Kamer via een ministerie doorstroomt naar een functie waarin hij over miljarden van ons mag beslissen. Dat blijft een wonderlijke gedachte. Voor het runnen van een snackbar vragen we aantoonbare ervaring en een ordner aan vergunningen en diploma’s. Voor het beheren van miljarden belastinggeld vinden we een paar moties, een partijcongres en een goed netwerk vaak meer dan voldoende.
Bestuurlijke carrousel
En waarom zien we iemand als Fleur Agema niet terug in die bestuurlijke bovenlaag? Zij behoort tot de meest ervaren Kamerleden van Nederland. Of je het met haar eens bent of niet, ervaring heeft ze. Toch weet iedereen dat zij nooit burgemeester van Amsterdam zal worden, nooit commissaris van de Koning en nooit voorzitter van een invloedrijke Raad van Toezicht.
Maar waarom? Omdat de bestuurlijke carrousel voor sommige mensen gesloten is. Als ex-PVV’er kom je er niet in omdat je verdacht bent gemaakt. Noem het geen complot. Maar het is wel de heersende cultuur. Een vastzittend netwerk. Een ecosysteem waarin dezelfde mensen elkaar benoemen, opvolgen en aanbevelen.
Wat is een verkiezing waard?
Misschien begrijp ik niet alles. Maar ik begrijp werkelijk niet hoe een democratie zo kan functioneren. En misschien begrijp ik nog minder dat zoveel mensen dit normaal zijn gaan vinden. Want wat is een verkiezing waard als de macht steeds op dezelfde adressen blijft wonen? Wat is een stem waard als de instituties zich gedragen alsof zij de dictatuur in stand houden? Want je bent het vast met me eens dat dit geen democratie is.
Als burgers het gevoel krijgen dat hun stem wel wordt geteld maar dat er niet werkelijk iets verandert, dan ontstaat er iets gevaarlijks, mensen worden cynisch en gelaten. Geen enkele democratie is ooit sterker geworden van burgers die zijn gestopt met geloven dat hun stem ertoe doet.
OpinieZ bestaat dankzij u!
Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|