Intrekken natuurvergunningen: de rechtsstaat als grabbelton

• Over
• Laatste berichten

Martin de Jong

Pastor, coach/therapeut voor ondernemers.

Laatste berichten van Martin de Jong (alles zien)

• Intrekken natuurvergunningen: de rechtsstaat als grabbelton - 26 augustus 2026
• Wie grenzen trekt, is niet harteloos - 18 augustus 2026
• Gebruik je eigen schop in plaats van het overheidsloket - 6 augustus 2026

Beeld: Gemini (AI)

“Vergunning intrekken.” Twee simpele woorden, in anderhalve seconde uitgesproken aan een vergadertafel. Met grote gevolgen voor het boerenleven. Opeens staan een bedrijf, een erf, een gezin, een drukkende hypotheek, een levenswerk van soms drie generaties op het spel. De boeren worden gemangeld door het soms grillige, soms in beton gegoten stikstofbeleid van de overheid.

Moeilijke woorden zijn het niet. “Vergunning intrekken.” Twee woorden eigenlijk. Je zegt ze in anderhalve seconde. Kop koffie erbij. Maar ik bleef er een beetje op hangen, toevallig ook met een kop koffie voor mijn neus. Want achter zo’n vergunning zitten natuurlijk niet slechts een paar ordners aan papierwerk. Daar zit een hele wereld achter. Een erf. Een gezin. Een drukkende hypotheek. Een stal met dieren. Hier loopt een vader die het bedrijf van zijn vader overnam, die het weer van zijn vader overnam. En een zoon of dochter die misschien al jaren met passie en toewijding klaarstaat om hetzelfde te doen. We hebben het hier over mensen die om vier of vijf uur hun bed uitkomen omdat koeien, kippen en varkens zich nu eenmaal weinig aantrekken van Pasen, Kerst, griep, een uit de hand gelopen stapavond of een lang weekend naar Renesse.

Razend

Wat me razend maakt — ik ben visueel ingesteld — ik zie ze zitten aan de vergadertafel. Ik zie ze begripvol, knikkend naar elkaar kijken. Een slok biologische koffie met havermelk, en de hoge woorden komen eruit: vergunning intrekken. Alsof je Ziggo of Netflix opzegt. Dat is misschien wat mij inmiddels het meest tegenstaat en waar ik me, voor iemand die vorig jaar een openhartoperatie heeft ondergaan, te veel over opwind: dat een groot deel van de groene politiek een ongelofelijke plaat voor haar kop heeft. Niet omdat ze natuur belangrijk vinden. Prima. Vind ik ook. Niet dat ze vinden dat er iets aan stikstof moet gebeuren. Daar heb ik inmiddels een andere overtuiging over, maar daar kun je een serieus gesprek over voeren in een democratie. Maar die verbijsterende afstand tussen het ideaal en de mens die de rekening gepresenteerd krijgt.

GroenLinks

GroenLinks heeft in Brabant eerder aangedrongen op het intrekken van ongebruikte ruimte in vergunningen. Inmiddels staat een provinciebestuur waar GroenLinks deel van uitmaakt voor de werkelijkheid dat vijf pluimveehouders hun stikstofvergunning dreigen kwijt te raken. Vijf! Dat klinkt lekker overzichtelijk. Totdat jij nummer drie bent. Totdat het jouw toekomst aangaat, of die van je zoon of dochter. Wat mij dan interesseert: waar staat in al die rapporten eigenlijk het hoofdstuk over menselijke ravage?

We kunnen stikstof berekenen. Er zijn allerlei in Europa bedachte modellen en normen voor, bedacht door commissies en deskundigen die nog nooit een dag hebben meegelopen op een boerderij, op een miezerige regenachtige dag met een temperatuur van om het vriespunt. Maar er lopen kennelijk ergens ambtenaren in Den Haag rond die precies weten hoeveel stikstof een dier, wat het dan ook is, produceert.

Utopische werkelijkheid

Ik was onlangs in een gehucht vlakbij Leeuwarden, en toen wij wegreden naar huis kwamen de boeren terug van hun actie om aandacht te vragen voor hun collega’s en hun standpunten. De vraag die bij mij begon op te lichten: maar wie rekent de boer door? Sterker, welke media durven het aan om nuance aan te brengen en het hele verhaal te vertellen? Een man van 58 bijvoorbeeld. Dertig jaar keihard gewerkt. Een mooi familiebedrijf opgebouwd. Veel geld geleend. Geïnvesteerd omdat de overheid regels stelde en vergunningen verstrekte. Misschien staat zijn opvolger al klaar. Misschien heeft hij de stal drie keer verbouwd met geleend geld, omdat diezelfde overheid dat verlangde. En dan komt die overheid opnieuw langs. Met weer andere regels en een nieuwe utopische werkelijkheid. Sorry, we trekken jullie vergunningen weer in. Vergunning weg. Sta hier heel even bij stil. Ik vind dat nogal wat.

Extinction Rebellion

En dan hoor ik de vergelijking van Extinction Rebellion met boerenprotesten. Nee. Echt niet. Die vlieger gaat natuurlijk helemaal niet op. Wie geweld gebruikt, iemand bedreigt of andermans spullen vernielt, moet daarvoor worden aangepakt. Boer, klimaatactivist, dominee of burgemeester. De rechtsstaat is geen grabbelton. Maar doe mij een plezier en vertel me niet dat het moreel allemaal ongeveer hetzelfde is. Een boer staat daar omdat zijn bedrijf, zijn inkomen, zijn bezit en in de meeste gevallen het levenswerk van drie generaties op het spel staan. Hij protesteert niet voor een theoretische utopische samenleving die hij graag in 2040 gerealiseerd ziet. Hij staat daar omdat er de maandagochtend na zijn protestactie op vrijdag een brief op de mat kan vallen waardoor dinsdag zijn toekomst er anders uitziet. Dat is iets totaal anders.

Merkwaardige romantiek

En ja, ook klimaatactivisten mogen demonstreren. Liever niet, maar laten we stoppen met de merkwaardige romantiek rond alles wat tegenwoordig burgerlijke ongehoorzaamheid heet. Sommige activisten van Extinction Rebellion zijn gewoon veroordeeld voor strafbare feiten tijdens protesten. Beschadiging, vernieling. Wegversperring. Daar hoeft geen dekentje van verheven taal en uit z’n verband gerukt heldendom overheen te worden gelegd.

We zagen die, in mijn ogen gekke, uiterst vreemde reflex ook bij de universiteitsprotesten van nog maar een paar jaar geleden. Aan de Universiteit van Amsterdam liep de schade na de pro-Palestijnse protesten op tot meer dan vier miljoen euro. Ruiten, camera’s, gebouwen werden met geweld vernietigd. De beveiliging werd bedreigd. Ik herinner mij niet dat progressief Nederland collectief op de banken stond om te roepen dat dit onmiddellijk moest ophouden en dat de daders de schade moesten vergoeden. Het tegendeel.

Context

Wat er wel was: heel veel begrip. We moesten het in de context zien. We moesten begrip opbrengen voor hun woede. Er moest ruimte zijn voor hun frustratie, herinner ik me dat Halsema ongeveer zei. Altijd is er nog wel een woord beschikbaar waardoor vernieling net iets minder naar vernieling klinkt. En de media en onze linkse vrienden zijn maar wat bereid om het zo mild mogelijk te laten klinken. Maar zet een boer met zijn trekker op de weg en plotseling ontdekken we de handhavende rechtsstaat. Kom op zeg. Alleen een gespleten schizofrene persoonlijkheid kan zo denken.

Het woord van de overheid

En daaronder zit volgens mij een veel grotere vraag. Eentje die weinig met kippen, koeien en biggetjes te maken heeft. Wat is de vergunning van de overheid eigenlijk nog waard? Dat vind ik een serieuze vraag. Een overheid zegt zwart op wit tegen jou: dit mag, ga je gang, onderneem! Jij als burger investeert. Je leent verschrikkelijk veel geld omdat je geloof hebt in wat je doet. Je bouwt, je kinderen besluiten dat ze je willen opvolgen, je neemt mensen aan, je richt je leven er volledig op in. Want je voldoet aan de regels. En jaren later komt diezelfde overheid terug en zegt met een uitgestreken smoelwerk en gespeelde sympathie dat de werkelijkheid is veranderd.

Morele schuld

De werkelijkheid is niet veranderd, maar de ideologie is weer een stukje verder doorgeslagen. Dan heeft die overheid een schuld aan jou. Niet per se schuld in juridische zin. Maar wel moreel. Want een betrouwbare staat kan niet eerst zekerheid verkopen en later doen alsof de burger gek was dat hij erop vertrouwde. Sommige bedrijven zullen moeten veranderen. Sommige misschien aanpassen. Maar de overheid was er zelf bij. Bij de schaalvergroting en bij het verlenen van de vergunningen. Zij was het die groen licht gaf voor de regels. Zij was bij de leningen, investeringen en bij iedere handtekening. En nu zou diezelfde overheid met droge ogen tegen een boer kunnen zeggen: vervelend voor u, maar uw vergunning moet worden ingetrokken? Niet dus.

Kom maar op met de protesten

Dus ja, ik hoop dat boeren zich laten horen. Meer zelfs. Vreedzaam en zonder geweld uiteraard. Zonder bedreigingen, maar wel heel luid. Dat het meer zichtbaar mag worden en lastiger en desnoods irritant hinderlijk. Demonstreren is niet bedoeld om het iedereen zo gemakkelijk mogelijk te maken. En ik hoop dat Nederlanders die nog nooit een koe hebben gemolken en geen idee hebben wat een stikstofberekening is, en die hun sperziebonen gewoon bij Albert Heijn kopen, begrijpen dat dit uiteindelijk ook over hen gaat. Want vandaag is het de vergunning van een boer of pluimveehouder. Morgen is het iets waarvan jij dacht dat de overheid haar woord had gegeven.

Een land heeft boeren nodig. Dat kun je niet ontkennen. Maar misschien is nu, anno 2026, veel belangrijker dat een land als Nederland burgers nodig heeft die erop mogen vertrouwen dat de overheid niet halverwege de wedstrijd de doelpalen verplaatst en daarna verbaasd vraagt waarom het toch zo’n chaos is. Dus kom maar op met die trekkers. Kom maar op met dat lastige, tijdrovende protest. Kom maar op met die omgekeerde vlaggen. Een overheid die zo gemakkelijk het levenswerk van haar burgers vernielt, moet er dringend aan herinnerd worden voor wie ze eigenlijk werkt.