Advertenties

Liberale democratie kan niet zonder natiestaat

Burger moet controle over beleid terugpakken

Amsterdams straatbeeld

Titelfoto: Amsterdams straatbeeld (CC0)

De liberale democratie zoals die wij kennen in Nederland, is geboren in het burgerlijke revolutiejaar 1848. De trias politica, de scheiding tussen kerk en staat, de vrijheid van meningsuiting, de controle van het parlement op de regering: het komt allemaal uit die tijd, al is het systeem natuurlijk gaandeweg geperfectioneerd.

Als gevolg van globalisering, schaalvergroting, open grenzen, slecht gecontroleerde massa-immigratie, islamisering, het opslokken van nationale bevoegdheden door de EU, politieke polarisatie en nog een aantal andere fenomenen, staat dit model sterk onder druk.

Thorbecke

Toen in 1848 in heel Europa omwentelingen plaatsvonden waarbij de burgerij haar toegenomen economische macht omzette in politieke verantwoordelijkheden, was het in Nederland de liberaal Thorbecke die een nieuwe Grondwet doorvoerde. Deze hield in dat de ministers verantwoordelijkheid droegen voor wetgeving en beleid en dat zij werden gecontroleerd door het parlement. De koning bleef staatshoofd, maar had formeel geen politieke macht meer.

Het stemrecht werd uitgebreid, al zou er pas in 1917 sprake zijn van algemeen stemrecht voor mannen en kort daarna ook voor vrouwen. De Tweede Kamer werd voortaan direct gekozen. De Staten-Generaal kregen meer bevoegdheden zoals het budgetrecht: de Eerste en de Tweede Kamer hebben het recht om de staatsuitgaven (de rijksbegroting) en de staatsinkomsten (de belastingheffing) te beoordelen en te verwerpen of goed te keuren.

De mogelijkheid van Kamerontbinding werd ingevoerd, evenals het recht van amendement, interpellatie en enquête. Bovendien werd een strikte scheiding tussen kerk en staat vastgelegd, evenals vrijheid van onderwijs, vereniging en drukpers.

Tijdperk van globalisatie

Sinds de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw leven we in het tijdperk van globalisatie, hoewel het jaar 2016 waarschijnlijk een keerpunt markeert: de verkiezingsoverwinning van Trump en de keuze van het Britse volk voor de Brexit zijn tekenen dat de westerse bevolking een stap terug wil zetten.

Vrijwel niemand zal de voordelen van globalisatie en liberalisering ontkennen. Ook ik zit er niet op te wachten om weer voor een knaak per minuut naar Amerika te bellen, door het staatsmonopolie van de PTT. Dit neemt niet weg dat de nadelen van de globalisatie zo langzamerhand voor een ieder duidelijk zijn. Een nieuw evenwicht is nodig.

Applausclub

Het Europese Parlement in Brussel en Straatsburg is een politiek-correcte applausclub, welke Hongarije in de strafbank zet voor vermeend antisemitisme en corruptie, maar weigert inzicht te geven in de eigen royale onkostenregeling en een staande ovatie geeft als de Palestijnse leider Abbas voor hen zijn antisemitische riedels te berde brengt.

De EU functioneert als een slecht gemanaged en nauwelijks gecontroleerd bureaucratisch apparaat, half aangestuurd door geparachuteerde politici in de Europese Commissie, half door de chaotisch functionerende Europese Raad van regeringsleiders. Een hybride, ondoorzichtige constructie waar niemand grip op heeft, waardoor de Duitse bondskanselier vaak het laatste woord heeft.

Principal Agent Problem

Zoals ik ooit uiteen heb gezet op mijn blog, is het Principal Agent Problem één van de hardnekkigste problemen van het tijdperk van globalisatie. Door de schaalvergroting en in Europa de overdracht van bevoegdheden aan de EU, is de band tussen degene die machtigt (de kiezer) en de gemachtigde (de politicus) te abstract geworden.

Op het Europese niveau is immers niet of nauwelijks sprake van een goed functionerende democratie, een coherent partijenstelsel of een demos. Het gevolg is niet alleen dat verleidingen van fraude zowel op nationaal als Europees niveau enorm zijn toegenomen (de VVD kan u er meer over vertellen), maar ook dat veel kiezers het gevoel hebben geen controle meer te hebben.

Gebrek aan grip

Als de kiezer, maar ook de gewone burger in het dagelijkse leven, telkens ervaart geen grip meer te hebben op de gebeurtenissen neemt natuurlijk het gevaar toe dat deze zich wendt tot bewegingen die “populistisch” worden genoemd. Ik denk niet dat deze als populistisch gekenmerkte bewegingen per se een antidemocratisch karakter hebben, maar dat gevaar zit er natuurlijk wel in. In plaats van zich constant te beklagen over het populisme zou de bestuurlijke elite zich af moeten vragen, hoe de kiezer en de burger weer de controle terug kan worden gegeven, in een democratisch kader.

Referendum

Deze vraag is niet zo eenvoudig te beantwoorden. Wat velen (ook schrijver dezes) nu ervaren, is dat zij geen grip hebben op de situatie en dat stemmen nauwelijks zin heeft. Als er bij referendum een besluit wordt genomen, zoals bijvoorbeeld in 2005 bij het referendum over de Europese Grondwet of recent bij het referendum over het Associatieakkoord met Oekraïne, verzint de elite simpelweg een omweg om het beoogde toch door te voeren en schaft vervolgens doodleuk het referendum af.

Afkopen

Het lijkt erop dat het oude democratische adagium “de meerderheid bepaalt, maar houdt rekening met de minderheid” vervangen is door “de minderheid bepaalt”. Of we het nu hebben over het beleid van continue lastenverzwaringen, de nog steeds veel te hoge asielinstroom of de invulling van het Sinterklaasfeest: je kunt protesteren tot je een ons weegt maar de boven ons gestelden bepalen. Waarbij zij vreemd genoeg niet buigen voor de meerderheid, maar wel steeds meer een luisterend oor hebben voor allerlei radicale minderheden. Een opzichtige poging sociale onrust af te kopen.

De elite heeft hier ook belang bij: door de globalisatie zijn de verschillen tussen landen weliswaar kleiner geworden, maar binnen landen juist groter: de middenklasse verarmt, bovenlaag en vermogenden worden steeds rijker.

Implosie

Eén van de zaken die mij sterk opvallen in dit kader, is de razendsnelle implosie van de gevestigde democratische partijen. De gevolgen zijn ongrijpbaar en soms pervers. De sociaal-democraten zijn in Frankrijk, Duitsland en Nederland bijna weggevaagd, maar in hun plaats zien we nu de opkomst van linksradicale groenen. In Frankrijk was de grote winnaar na de implosie van zowel sociaal-democraten als traditioneel rechts (als gevolg van fraude!) niet de “populistische” Marine Le Pen, maar de postmoderne pro-EU kandidaat Emmanuel Macron. Van wie men nu alweer genoeg heeft.

Opkomst extremen

In Griekenland en Spanje zagen we de opkomst van extreemlinks (Syriza, Podemos), in Italië een cocktail van rechtse én linkse populisten. Ook in Duitsland zien we de opkomst van extremen zowel aan de linkerzijde (opkomst Groenen) als ter rechterzijde (AfD). Als in een welvarend land als Duitsland radicaal links én radicaal rechts (met allebei extremistische vleugels) beide iets van 20% van de stemmen halen terwijl het midden afkalft, is er iets vreemds aan de hand. Als dit zo doorgaat, krijgen we een zeer onstabiele en chaotische toestand in meerdere Europese landen. Waarna de EU niet zal schromen nóg meer macht te eisen.

Confederaal Europa

Net als onze nieuwe OpinieZ-collega Johannes Vervloed, heb ik mij de afgelopen jaren steeds ingezet voor een confederaal Europa. Dat wil zeggen, een hervorming van de EU in de richting van een confederale Europese Gemeenschap, op basis van het principe van subsidiariteit. Ik heb daarbij steeds aangegeven dat twee stappen cruciaal zijn: het terugbrengen van enige vorm van monetaire flexibiliteit in de eurozone (anders krijg je onherroepelijk een transferunie) én het teruggeven van de bevoegdheid over immigratie aan de natiestaten. Wat men wel gemeenschappelijk kan doen, is op zee patrouilleren en illegale migranten op zee naar een opvangpunt escorteren buiten de EU.

Klaar met de EU

Echter in tegenstelling tot Johannes en zoals uitgedrukt in mijn blog Ik ben klaar met de EU, ben ik zeer sceptisch geworden over de mogelijkheid dat deze confederale opzet ooit gerealiseerd zal worden. Dat betekent overigens niet dat ik een lofzang ga houden op de #Nexit. Een #Nexit van Nederland alleen zal niet meer gaan zonder grote economische en sociale schade. Maar ik heb geen zin om mezelf en anderen sprookjes te vertellen over een decentrale EU, terwijl we telkens het tegenovergestelde zien gebeuren.

Eén ding weet ik zeker: de zo waardevolle liberale democratie, met al haar prachtige toeters en bellen zoals vrijheid van meningsuiting, de trias politica en de scheiding van kerk (moskee) en staat, kan niet overleven zonder een goed functionerende natiestaat.

Over de auteur

Jan Gajentaan
Jan Gajentaan
Amsterdammer in Rotterdam, blogger, schrijver van e-books, voetbalvader, Volvo 940 rijder, in het dagelijks leven Recruitment / Human Resources Consultant.
Advertenties

17

Reacties zijn welkom. Graag kernachtig, niet meer dan 15 regels (ca. 200 woorden). Er wordt gemodereerd. De spelregels staan in de voettekst. De redactie gaat niet in discussie over geweigerde reacties.

  Abonneren  
nieuwste oudste meest gestemd
Abonneren op
Piet Karbiet

Een artikel met veel onderwerpen om op te reageren. Ik pak nu slechts deze eruit: het staatsmonopolie van de PTT. Dit monopolie is opgevolgd door de geliberaliseerde postmarkt. In de praktijk betekend dit dat er op maandag al geen post meer wordt bezorgd. Dat postzegels ieder jaar 18% duurder worden. En dat de Toezichthouder dit ieder jaar weer prima vindt. Meer betalen voor minder service? De topdame van PostNL verdient € 1,5 miljoen per jaar plus toeslagen van € 250.000. De burger kan echter meerdere dagen per week de verkeerd bezorgde post bij de buren afleveren of op zoek naar verdwenen pakketjes. Een ooit eerzaam beroep als postbode is verworden tot een afgeknepen ZZP-er die via wurgcontracten als “ondernemer’ wordt afgeperst, naast zijn of haar twee andere bijbanen, om de huur te kunnen betalen. Die heeft helemaal geen tijd meer om zich druk te maken over democratische inspraak of het recht van enquête. Daar heeft de “vrije markt” wel voor gezorgd.

Jan de Jong

Je zult echt Nexit op de plank moeten hebben liggen om te kunnen onderhandelen over nieuwe Europese verhoudingen met betere soevereiniteit. Dus FvD of PVV.

BegrensEuropa!

Ideaal is een Europese confederatie van democratische natiestaten. Het is echter zonneklaar dat de EU wordt gebruikt voor machtspolitiek en nationaal eigenbelang. Dit wordt zichtbaar in onevenwichtige handel (Duitsland-wereld, was al zo in de Hanzetijd), corruptie rond EU-gelden (dat geldt dus ook voor de controle erop), en de voortetterende staatsschuldencrisis (alweer geen controle, dat begon bij Frankrijk en Duitsland). Ondergraving van de verzorgingsstaat (het superkroonjuweel van NW Europa en de beste garantie voor gelijke kansen van iedereen) die afhankelijk is van de zelfredzame burger, terwijl er ongecontroleerde immigratie plaatsvindt van miljoenen niet-zelfredzamen (taal, competenties, cultuur) en fundamenteel anti-maatschappelijken (islam). Ondertussen is er sprake van globalisering, dus kunnen we geen verhoging van de belastingdruk bij het bedrijfsleven hebben, dat moet dan maar opgebracht worden door de burger. Dat de belastingmoraal in Nederland goed is, wil niet zeggen dat die ook zo blijft. Zonder belasting geen verzorgingsstaat, zonder verzorgingsstaat nog minder belastingmoraal: een neerwaartse spiraal. Door demografische verschuivingen en foute marktwerking worden deze problemen versterkt. De EU lijdt aan federaliseringsdwang: als je enige gereedschap een hamer is, lijkt elk probleem op een spijker. Sinds 10 jaar zien we de desastreuze gevolgen hiervan. De natiestaat moet actief beschermd worden.

Paul Frentrop

Deze analyse acht ik perfect, maar de conclusie lijkt meer ingegeven door vrees dan door de rede. Als de structuur van de Europese Unie verkeerd is leidt deze tot het einde van de liberale democratie. Waarom is Nexit dan een te groot risico? Blijven zitten is dan toch minstens zo riskant?
Met vriendelijke groet

Arie

Democratie kan niet zonder natiestaat, inderdaad. Mensen moeten weten waar ze voor of tegen stemmen, en het gevoel hebben dat hun stem verschil heeft gemaakt.

Maar zowel democratie als natiestaat worden afgeschaft.
Referenda en zelfs verkiezingsuitslagen (Italië, Griekenland, Portugal) worden door de EU en hun nationale laven genegeerd.

Natuurlijk is stemmen niet hetzelfde als “je zin krijgen”. Anders dan de kartelpolitici beweren snapt 95% van de “populistische” kiezers heel goed dat ze een referendum kunnen verliezen, of dat een politieke partij concessies moet doen voor regeringsdeelname. Maar er moet wel sprake zijn van een debat en duidelijke stellingnames.

Neem afschaffing van de dividendbelasting; alle coalitiepartijen waren tegen, zelfs Rutte noemde die “bizar”. Maar drukte hem er wel door, met dank aan het kartel-stemmenl; ondanks de zogenaamde kritiek door zijn coalitiegenoten. Maar dit had in geen enkel partijprogramma gestaan, net zo min als afschaffing van het referendum door “referendumpartij” D66.
Waar stemmen mensen dan op?

p.

Uitstekend artikel. Ik zou wel een korte opmerking willen maken n.a.v. de in dit stuk afgebeelde tweet over ‘de verschillen’ tussen D66 toen en D66 nu. De tweet laat nl. een totaal verkeerde visie op de aard van D66 zien want er IS geen verschil tussen D66 toen en D66 nu. Iedereen vond Van Mierlo zo’n fijne intellectuele man, beetje de erudiete knuffelbeer, maar ik ben er zeker van dat ook Van Mierlo, als hij nu nog leefde, nog steeds voluit lid van D66 zou zijn en niet zoveel op de koers van de partij aan te merken zou hebben.
Beide standpunten van D66 hebben gemeen dat ze linea recta op een Europees rijk afstevenen. Macht van de elite over de burger. Dat is vanaf het begin het doel geweest van deze non-Democraten. In het begin onder een dekmantel: Van Mierlo wilde pragmatiek en die werd door de gevestigde orde niet ‘geleverd. Dus moest die orde van het pluche, jazeker… Maar slechts om éen reden: om de vrijgekomen zetels zélf in te nemen. De dekmantel die toen nog nodig was, is vandaag de dag totaal afgeworpen, ongeveer zoals Kok de PvdA-veren afschudde. Wat we nu zien is de naakte waarheid over deze verwerpelijke, elitair-fascistische club.

Nenne.

Dank Jan voor dit artikel.
Wat ik vrees is een oorlog.
En het gevoel bekruipt mij dat daar op aangestuurd wordt door de enorme migratie gestimuleerd onder dwang door EU.
Als een Nexit dreiging dat kan voor komen, graag.

Juanito

Vol belangstelling heb ik het stukje gelezen. Een paar opmerkingen en vragen heb ik erover.

Citaat:
“Ik denk niet dat deze als populistisch gekenmerkte bewegingen per se een antidemocratisch karakter hebben, maar dat gevaar zit er natuurlijk wel in”.

Het kan zijn dat dhr. Gajentaan hier refereert aan de opkomst van de bepaalde partijen in de ’30, maar tot nu toe heb ik geen aanleiding gezien om te denken dat de zg. populistische partijen opnieuw treinen naar het oosten willen laten rijden.

Wat ik wel zie, is dat zg. populistische partijen zonder meel in de mond praten, niet verzanden in verhullend taalgebruik en zij de belangen van de burger willen laten doorklinken in politieke besluitvorming, i.p.v. zich te laten leiden door twijfelachtige lobby groepen en onzichtbare actoren in de coulissen.
Over anti-democratische karakters gesproken…..

En vergeet ook vooral niet dat de huidige structurele puinhoop in Nederland of in de EU in ieder geval niet is veroorzaakt door deze nieuwe partijen, maar uitsluitend toegeschreven kan worden aan partijen die al 50-60 jaar politiek de scepter zwaaien en in die periode strategische fout op fout hebben gestapeld.

Tot slot wordt de AFD door dhr. Gajentaan “radicaal rechts” genoemd. Wellicht kan hij eens een paar programmapunten van deze partij noemen die het predicaat “radicaal rechts” verdienen.
Hetzelfde mag wat mij betreft ook gedaan worden met de “radicaal linkse” standpunten van de Groenen.
Dan weten we waar we het over hebben.

Rob

wat er nu binnen Nederland gebeurt, is het complete verkwanselen van onze waarden en cultuur, daarbij is er een sluimerende nivilering aan de gang, behalve voor de genoemde bovenlaag, alles wat je weggeeft aan macht ben je kwijt en moet je later duur betalen

Marien

klopt.
Ik ben ook wel voor Europa als groep. Maar niet voor de EU zoals die in Brussel vorm krijgt.
ik vind dat alle landen hun eigen identiteit moeten houden en zelf moeten kunnen gaan over migratie om maar iets te noemen.
De samenwerking moet gaan over handelsverdragen zoals in de EEG en het politienetwerk van Europa moet goed op elkaar worden aangesloten. Samenwerking dus.
En grensbewaking natuurlijk.
Maar geen transferunie en NIET voor anderen bepalen wie ze in huis moeten nemen.
Samenwerking op intellectuele zaken als b.v onderzoek naar ziektes of zo. Dat kan je ook goed samen doen.

Anton

Een reus op lemen voeten.

Daniel

Scherp artikel. De conclusie is helaas een sombere. Als in de EU blijven leidt tot het einde van de liberale democratie, een confederale EU wishful thinking is, en een Nexit enorm veel schade gaat opleveren, dan kun je de toekomst ook alleen maar somber inzien.

Uiteindelijk moet je wel kiezen tussen blijven of eruit gaan. Ik zou dan zelf kiezen voor Nexit. Hoewel dat kan leiden tot grote economische schade ben ik er ook van overtuigd dat Europese landen sowieso geneigd zijn tot samenwerken. Het komt heus wel weer tot nieuwe verdragen bij een Nederlands vertrek. En al helemaal bij ontbinding van de EU.

J Rademaker

Precies en daarom, lastig die nationale trots gelukkig hebben we die al weggezet als populisme.
Jetten wil de grondwet veranderen en het lidmaatschap van de EU daarin opnemen, dan is die drempel vast weg.
Je mainteindrai naar weg met ons.

Frans

Wat Europa nodig heeft is samenwerking, niet samenvoeging.
Bijna alles waar de EU zich voor op de borst klopt zijn in werkelijkheid EEG wapenfeiten.
De EU zelf heeft nooit niet veel goeds gebracht, probeert enkel op sluikse wijze de totale macht te grijpen: https://www.geenstijl.nl/4960012/recessay_is_essay_voor_tijdens_reces/
De EU dictators moeten terug het hok in, maar het getuigt niet van veel realiteitszin te verwachten dat dit ooit op vrijwillige basis zal gaan gebeuren, deze dictators gaan echt niet vrijwillig afstand doen van de inmiddels vergaarde macht. Dan blijft er dus maar één middel over, en das een Nexit. En ja, dat zou even wat pijn in de beurs kunnen gaan doen, maar das maar een klein voor de toekomst van ons zelf en van onze kinderen te brengen offer, zeker vergeleken bij de offers die onze voorouders gebracht hebben voor onze vrijheid, welvaart, en veiligheid.

Cool Pete

De formulering : ‘liberale democratie’ is een erg vaag begrip.
En het lokt de drog-reden uit van : “il-liberale democratie” : een innerlijke tegenstelling.

Een democratische rechtstaat kan niet bestaan als een land geen grenzen heeft,
en de wetten en de Grondwet niet worden gehandhaafd.

"Buurman Bazarov"

Ik vind de EU echt ook een vorm van buitenlandse overheersing – 29 NL zetels van de 705.
Dat is 4% van de EU parlementariers die voor het NL belang opkomen, de overige 96% niet.

Wat ik verder absoluut mis in de liberaal humanistische stroming is dat er vrijwel geen erkenning of plaats is voor gematigd, redelijk (zo je wilt) nationalisme. Samenwerking? Geen probleem. Souvereiniteitsoverdracht – NEE. Dat is altijd een slecht plan…

Of je nou uiteindelijk ook de liberale fundamenten (deels) moet herzien, dat weet ik niet. In zekere zin dreunen de effecten van de 2e wereldoorlog nog altijd na. Daarom is er een (in mijn ogen niet functionerende) VN, daarom is er de (niet functionerende) EU, en daarom “mag” je niet nationalistische ideeen hebben. Ik heb die ideeen toch… probeer mezelf altijd te testen op gematigdheid, redelijkheid. Maar de natie Nederland betekent voor mij iets, en ik ben van mening dat Nederland zelfstandig over haar toekomst zou moeten kunnen beslissen. Die ideeen laat ik me niet afnemen. Door geen enkele politieke correctheid.

Frans B

Maar wat is een natiestaat? Spanje in ieder geval niet. Groot-Brittannië ook niet. En België is al helemaal een geval apart. Misschien is juist een Europa met minder natiestaten en autonome regio’s een idee.