Wisseling van regeringsmacht in Griekenland

Nieuwe premier Mitsotakis belooft structurele hervormingen

Foto: Athene.

De uitslag van de verkiezingen in Griekenland luidt een nieuw tijdperk in. De christen-democratische Nea Dimokratia van Kyriakos Mitsotakis neemt de teugels over van het linkse Syriza van Alexis Tsipras. De Grieken lijken te beseffen dat het afgelopen is met de frappé op terrasjes en dat de handen weer uit de mouwen moeten worden gestoken.

Er zou een cultuuromslag zijn die hoop biedt voor heel Zuid-Europa om de weg van hervormingen en verbetering van het concurrentievermogen te vinden. Zelfs zou de euro voor Griekenland en Zuid-Europa behouden kunnen blijven. Of is dit wishful thinking?

Concurrentiekracht

Wat in Griekenland gebeurt is geen ver-van-mijn-bed-show. Bijna betekende de Griekse crisis het einde van de euro. Slechts met een onorthodoxe ingreep, het what ever it takes van ECB President Draghi, een omvangrijk financieel steunprogramma en het de facto kwijtschelden van de torenhoge Griekse schuld kon in 2015 een eurocrisis worden voorkomen. Het echte probleem werd echter niet aangepakt: het gebrek aan concurrentiekracht. Het Griekse bedrijfsleven was en is nog steeds niet in staat om te concurreren op de interne markt van de EU. Zonder concurrentiekracht en groei van de Griekse economie zal het land snel afstevenen op een volgende crisis.

Bezuinigingsprogramma

Het steunprogramma voor Griekenland geschiedde onder voorwaarde van het doorvoeren van een bezuinigings- en hervormingsprogramma. Een Trojka van Europese Commissie, ECB en IMF zag toe op de uitvoering. Bezuinigd werd op de ambtenarensalarissen, de pensioenen en de sociale uitkeringen en de belastingtarieven werden verhoogd. Ook werden nieuwe belastingen ingevoerd; op onroerend goed en luxe artikelen. Al met al een harde sanering, waarvan Jeroen Dijsselbloem, de toenmalige voorzitter van de eurogroep later schreef: het was té rigoureus.
Weliswaar werd het beoogde resultaat bereikt – de jaarlijkse begrotingstekorten werden weggewerkt en de afgelopen jaren heeft Griekenland zelfs weer een begrotingsoverschot – maar het zorgde voor armoede en grote werkloosheid onder grote delen van de bevolking.

Hervormingen

De vereiste structurele hervorming van de Griekse economie bleek ingewikkelder te zijn. De belastingdienst werd aangepakt – deals met belastinginspecteurs waren common practice – en de grootschalige fraude met sociale uitkeringen werd bestreden. De internationaal succesvolle Griekse reders bleven echter buiten schot. Over hun gigantische winsten betalen zij in hun belastingparadijzen nog steeds geen belasting.
De pensioengerechtigde leeftijd ging omhoog en de afwezigheidscultuur in het logge ambtenarenapparaat werd aangepakt. Er kwam een einde aan het systeem dat één persoon de prikklok indrukte voor een grote groep, die de dag relaxed op een terrasje of op het strand doorbracht. Spitsuur in Griekenland was niet na werktijd, maar wanneer men terugkwam van het strand…. Inkrimping van het omvangrijke ambtenarenapparaat bleek echter onmogelijk. Volgens de Griekse wet kunnen ambtenaren niet ontslagen worden.

Einde steunprogramma

Het hervormingsprogramma is niet voltooid. Vele beroepen zijn beschermd, de arbeidsmarkt is nog verre van flexibel, privileges van semi-overheidsambtenaren blijven bestaan en het privatiseringsprogramma verloopt moeizaam. Desalniettemin is de Trojka opgeheven en is er formeel een einde gekomen aan het financiële steunprogramma. De Griekse regering wordt geacht de structurele hervormingen verder zelfstandig uit te voeren.De financiële markten zagen dit als een ‘groen licht’ en bleken weer bereid om Griekenland te financieren.

Exit Syriza, Enter ND

In de aanloop naar de verkiezingen nam de regering van de linkse Syriza-premier Tsipras gas terug. Een aantal harde maatregelen werd teruggeschroefd en er werden beloftes voor een verdere versoepeling van het bezuinigingsprogramma gedaan. Het mocht niet baten. Syriza verloor de verkiezingen met 31% van de stemmen tegen 39,8% voor Nea Dimokratia (ND).


De regering-Tsipras raakt door het winner takes all-kiessysteem haar absolute meerderheid in het parlement kwijt aan ND. De gedoodverfde premier is Kyriakos Mitsotakis, zoon van voormalig premier Konstantinos Mitsotakis (1990-1993). De ND-leider heeft gezegd een serieuze poging te doen om structureel te hervormen. Zo wordt een vlaktax van 25% voorbereid, inclusief een garantieperiode van tien jaar waarin dit percentage niet wordt verhoogd. Met dit aanbod hoopt Mitsotakis (naar voorbeeld van Trump) kapitaalkrachtige reders vanuit Londen naar Griekenland terug te halen.

Cultuuromslag

De one million dollar question is echter of het land een cultuuromslag zal kunnen maken naar voorbeeld van een Calvinistisch Noord-Europees model. Ik waag dit sterk te betwijfelen. De Grieken ken ik als vriendelijke en gastvrije mensen. Ze zijn echter erg op zichzelf, samenwerking is niet iets dat leeft en plannen behoort niet tot hun gereedschapskist. Improviseren kunnen ze daarentegen als de besten en via ‘ons kent ons’ van alles voor elkaar krijgen eveneens. Ietwat gechargeerd samengevat kunnen de Grieken omschreven worden als individualisten en ritselaars. Eigenschappen die goed van pas komen in een chaotische situatie, maar niet als je in de EU moet concurreren met Noord-Europese ondernemingen

Investeerders

Het grootste probleem is de aantrekkelijkheid voor buitenlandse investeerders. Want uit die hoek zal een economische take off moeten komen, met name in de toeristenindustrie. Tot nu toe zijn bijna alle internationale joint-ventures in Griekenland mislukt. Afspraken worden niet nagekomen, buitenlands investeringskapitaal wordt aan andere dingen besteed en op het moment suprême zijn de Griekse partners vaak zoek.

Cash economie

Een andere uitdaging is de financiële sector en het daarop afgestemde belastingsysteem. De Griekse economie is voor een groot deel een casheconomie. Veel transacties worden in contant geld afgerekend, ver uit het zicht van de belastingdienst. Notarissen, dokters, tandartsen, maar ook restaurants en zelfs ziekenhuizen ontvangen graag cash. Geschat wordt dat dit grijze circuit 40% van de economie omvat.

Brain Drain

Een derde reden waarom ik niet snel een cultuuromslag verwacht is de braindrain. Na de crisis van 2015, met een hoge werkeloosheid als gevolg, hebben veel afgestuurdeerde jongeren het land verlaten. Zij zochten hun heil vooral in Duitsland en de VS.

Doormodderen

Het lijkt al met al waarschijnlijk dat de Griekse economie doormoddert met als risico dat weer dezelfde fout wordt gemaakt als aan de vooravond van de crisis van 2015: boven je stand leven en het verschil tussen uitgaven en inkomsten afdekken met internationale leningen en uitgifte van overheidsschuldpapier. De huidige politiek van de ECB maakt dat ook mogelijk: met het opkoopbeleid van schuldpapier en het laag houden van de rente kunnen regeringen van zwakke landen als Griekenland goedkoop geld lenen. De noodzaak tot structurele hervormingen om de economie gezonder te maken ontbreekt daardoor. De schuldenberg – die in Griekenland al de hoogste in de eurozone is – (180% BNP) kan zo verder groeien.
Griekenland zal daarmee wederom een risico voor de euro vormen. Als de financiële markten net als in 2015 het risico van Grieks schuldpapier te hoog gaan vinden, zullen zij Griekse staatsobligaties verkopen en speculeren op een uittreden van Griekenland uit de eurozone. Kortom, speculeren tegen de euro zelf.

Transferunie als redmiddel

Dan rijst de onvermijdelijke vraag: wat doet de nieuwe president van de ECB, Christine Lagarde? Zal ze evenals haar voorganger Draghi ‘alles doen om de euro te redden’ en het Griekse schuldpapier opkopen? Dit scenario past in de transferunie (eurozone met een eigen begroting, een schokfonds om lidstaten in problemen uit de brand te helpen en eurobonds om ze te herfinancieren) waar Macron al geruime tijd op aanstuurt.
De Grieken die ik sprak winden er geen doekjes om. Ze beseffen heel goed dat ze het zonder een transferunie niet gaan redden. Een tweede reddingsactie à la 2015 ligt niet echt voor de hand. Als Griekenland zonder een transferunie in de problemen komt, is de enige nog openstaande weg het verlaten van de eurozone. Met een eigen drachme kan het land devalueren en in ieder geval tijdelijk weer beter presteren op de interne EU-markt. Het land zal uiteindelijk op eigen kracht verder moeten.

Persoonlijk ben ik niet optimistisch over het slagen van de aangekondigde hervormingen, die ook nog eens zullen stuiten op de machtige vakbonden. En een cultuuromslag in een land is nog niemand ooit gelukt, althans niet met democratische middelen. Met de voor Griekenland dure euro is het bovendien een Olympische opgaaf. Maar ja, de Olympiërs waren wel Grieken …. dus wie weet.

Advertenties

10

Meld je aan om te reageren.
avatar
1800
6 Draadjes
4 Antwoorden
3 Volgers
 
Meest bediscussieerde reactie
Meest actieve draadje
8 Auteur(s)
kartonjanni28JayFrans Recente reacties van de auteur(s)
  Abonneren op reactie(s)  
nieuwste oudste meest gestemd
Abonneren op
peter
peter
Artikelwaardering :
     

Zolang Draghi geld blijft bijdrukken is het wachten op het klappen van de ballon,ga naar de supermarkt haal een tasje boodschappen en je bent 100 euro kwijt,en kind kan zien dat dit niet goed gaat .Allemaal om zuidelijke landen in stand te houden en te laten zien hoe geweldig Brussel bezig is ,Engeland is wakker ,neemt verlies en kapt er mee ,zouden wij ook moeten doen .

karton
karton

@ peter.
Met u eens. zo snel mogelijk uit die vermaledijde EU, kost ons alleen maar héél veel geld en het enige voordeel voor de bevolking is het kunnen betalen met één munt in de EU-landen.
Sinds we in de EU zitten is ’t in NL niet beter geworden; neem het aantal Voedselbanken, mensen in de schuldhulpverlening, het niet aan een huis kunnen komen, de onbetaalbare zorg, bar slecht onderwijs, in elkaar gestort “leger´ enz.
Engeland heeft gelijk, maar in ons land durft men geen referendum te houden betr. de EU, want den Haag weet de uitslag al !
Leve de democratie in dit rijke landje.

Frans
Frans
Artikelwaardering :
     

Dit eindigt gewoon in een transferconstructie waarin de Grieken (tezamen met de rest van zuid Europa, en Frankrijk) doormodderen, en langzaam steeds dieper in de economische prut zakken, totdat de hele Eurozone failliet is.
Tijd dat we het zinkende schip verlaten, voordat het ons mee de diepte in sleurt…

Isabel
Isabel
Artikelwaardering :
     

China zit ook niet stil in Griekenland … de haven van Pireus is al in Chinese handen, dit is gebeurd met medeweten of op aansturing van de EU in Brussel…

Jay
Jay

Strategisch gezien is dat een schande. De 2e haven van Europa uit handen geven aan een buitenlandse grootmacht. Het is een indicatie dat onze politiekers uit managers bestaan en die van China uit strategen. China biedt onze managers korte termijn rendement, waar ze met hun korte termijn visie altijd op toehappen, terwijl China op lange termijn altijd wint.
Dat hoeft niet zo te zijn, maar dan moeten wij strategen inzetten ipv managers.

Marien
Marien
Artikelwaardering :
     

Griekenland wel fijn om vakantie te houden. alleen in restaurants precies aanwijzen wat je wil en ook voor DIE prijs. Neem geen ‘speciaal menu’ want dan rekenen ze 2 x zoveel. En het is dan geen bijzonder mooi opgemaakt bord, maar juist smakeloos.
Maar de ambtenaren hebben de boel dus bedrogen door aan het strand te liggen in plaats van werken. We hebben zeker ook veel arme mensen gezien. Ook in de periode VOOR de crisis. Heel veel Grieken waren niet rijk en zijn daar door de crisis ook zeker niet op vooruit gegaan. De ambtenarij is wel een probleem daar.
Dat ze veel met contant geld werken, vind ik wel weer slim. Hier is alles peperduur als je alles langs officiële kanalen doet. Beetje zwart werken schaadt de economie niet, denk ik.

karton
karton

@ Marien.
Las uw reactie betr. Griekenland. Ben daar nooit geweest en kan er dus niks over zeggen. Wat mij trof : “We hebben zeker ook veel arme mensen gezien”.
Nu weet ik wel dat u beslist NIET naar dat land bent gegaan om arme mensen te zien, maar ik zou u willen zeggen :
om arme mensen te zien hoeft u niet naar Griekenland, Nederland zit er óók vol mee, en dát sinds we bij de z.g. EU behoren !
En een béétje zwart werken kan écht geen kwaad, het is een vorm van frauderen i.v .m. de belastingen, maar frauderen doet de gehele “elite”. (Henri Keizer VVD, Pechtold D66, Marietje in ’t Veld (EU) lid D66, Annie Pierik CDA, enz. enz. enz. !!!)

ni28
ni28
Artikelwaardering :
     

Odysseus was al lang geleden de weg kwijt en het is sindsdien niets veranderd.

jan
jan
Artikelwaardering :
     

Zoals altijd is opvallend hoe weinig historisch besef er is bij columnist en reageerders. Sinds 1815 heeft Griekenland herhaaldelijk geleend in het buitenland. Die leningen zijn uiteindelijk nooit terugbetaald en/of kwijt gescholden.

En NL uit de EU? Daarvoor is het te laat. Dat leidt weliswaar tot teruggave van souvereiniteit, maar op korte termijn altijd tot economisch verlies. Voor visie en lange termijn denken hoef je bij het kartel niet aan te komen.

karton
karton

@ jan.

Uw redenering volgend zou het dus juist wél goed zijn om de EU te verlaten ?
Volgens de “deskundigen” draait de economie gigantisch goed, echter, de bevolking merkt er niks van !
Economisch verlies op korte termijn is te overzien, vóórdat er een EU bestond was de economie in Nederland bloeiend, ná een eventueel verlies (ná uittreden) zal er een opbloei plaatsvinden.
Uittreden geeft niet alleen ons onze souvereiniteit terug, maar óók groot geldelijk gewin. De miljarden die nu jaarlijks naar de EU worden gesmeten kunnen in eigen land worden gebruikt en dat is hóóg nodig, gezien de ellende en armoede waarin een groot deel van de bevolking verkeert.
Trouwens : denkt u dat we de door u én mij betaalde en aan Griekenland verschafte miljarden-lening terugbetaald zullen krijgen nu er andere regering zetelt ?