Multipolaire wereldorde blijft nog steeds overeind
Ondanks militaire en economische dominantie VS
Foto: Publiek domein (CC0)
Er woedt een strijd tussen de grootmachten op militair, economisch en financieel gebied, waarbij steeds meer pure machtspolitiek wordt beoefend. De Verenigde Staten zetten daarbij actief middelen in om de dominantie van de dollar te behouden en voorlopig heeft geen enkele munt de schaalgrootte, de marktdiepte en het institutionele vertrouwen opgebouwd dat de dollar al decennia kenmerkt. Zal daardoor de Pax Americana terugkeren? Nee, die tijd is definitief voorbij nu we in een multipolaire wereldorde zijn beland.
De rules based wereldorde, als die al ooit bestaan heeft, is verleden tijd. De grootmachten trekken zich weinig meer aan van de international rules en beoefenen steeds meer pure machtspolitiek. China doet dat met staatssteun aan het eigen bedrijfsleven en via het Belt&Road project. Rusland aarzelt zelfs niet om militaire middelen in te zetten (Oekraïne) en de VS opereert met tarievenoorlogen, gunboat policy (Venezuela en Cuba) en eveneens met militaire middelen (Iran). De EU is geen grootmacht en moet lijdzaam toezien hoe de grootmachten het spel bepalen.
Financiële dominantie
Naast militaire en economische macht is er het aloude instrument van financiële dominantie. Wie controle heeft over geldstromen, heeft invloed. En op dat vlak speelt de Amerikaanse dollar al decennia een centrale rol.
Wie olie koopt op de wereldmarkt, betaalt vrijwel altijd in dollars — en dat geldt voor de meeste andere grondstoffen evenzeer. Dit systeem – vaak aangeduid als de “petrodollar” – geeft de VS enorme invloed. Landen hebben dollars nodig om handel te drijven, en dus ook toegang tot het Amerikaanse financiële systeem.
Maar die dominantie staat onder druk. Landen zoeken naar manieren om minder afhankelijk te worden van de dollar. Zo proberen opkomende economieën samen te werken binnen het BRICS-verband (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika).
Pogingen om de dollar te omzeilen
China speelt hierin een voortrekkersrol. Het probeert de eigen munt – de yuan/renminbi – internationaler te maken. Dat gebeurt onder meer via alternatieve betaalsystemen zoals CIPS, bedoeld als tegenhanger van het westerse SWIFT.
Daarnaast experimenteert China met een digitale munt, de e-CNY. Daarmee wil het sneller en efficiënter internationaal betalingsverkeer mogelijk maken—zonder tussenkomst van het dollarsysteem.
Toch blijft het succes beperkt. De yuan vertegenwoordigt slechts een klein deel van de wereldwijde valutareserves. Dat komt vooral doordat China strikte controle houdt over zijn munt. Vertrouwen in een munt is niet afdwingbaar: het vereist dat andere landen en beleggers hun geld vrijelijk kunnen omwisselen en erop kunnen rekenen dat de waarde niet plotseling wordt bijgesteld door een overheid. En juist daar wringt het.
Petrodollar
Even leek het erop dat China door een overeenkomst met Saoedi-Arabië een einde had gemaakt aan de petrodollar (tot die tijd werden alle olietransacties in dollars afgerekend). De Saoedi’s beloofden yuans te accepteren voor hun olie.
Het was van korte duur. In de Iranoorlog bleek dat China Iran steunde en niets deed om te voorkomen dat Irans missiles op de Saoedische olie-installaties afvuurde. De liefde voor yuans bekoelde snel.
BRICS
Ook binnen BRICS wordt gewerkt aan alternatieve betaalsystemen, zoals BRICS Pay. Die maken handel in lokale valuta mogelijk en kunnen op termijn de afhankelijkheid van de dollar verminderen. Maar interne verdeeldheid – bijvoorbeeld de terughoudendheid van India – remt de ontwikkeling.
Tegenzet VS
De Verenigde Staten zitten intussen niet stil. Integendeel: ze zetten actief middelen in om de dominantie van de dollar te behouden. Een belangrijk instrument zijn zogenaamde “swap lines” van de Federal Reserve. Daarmee kan de Amerikaanse centrale bank dollars beschikbaar stellen aan andere centrale banken, zoals de Europese Centrale Bank of de Bank of Japan. Juist als financiële markten onder druk staan en de vraag naar dollars piekt, voorkomt dit mechanisme dat landen zonder liquiditeit komen te zitten. Dat lijkt technisch, maar het effect is groot: landen blijven afhankelijk van de dollar, juist wanneer het erop aankomt.
Daarnaast spelen digitale innovaties een rol. Zogenoemde stablecoins—cryptomunten gekoppeld aan de dollar, zoals USDT en USDC—maken het makkelijker om wereldwijd met dollars te betalen, ook buiten het traditionele banksysteem om. In landen waar het bancaire systeem onbetrouwbaar of slecht toegankelijk is, bieden dollar-gebonden cryptomunten een praktisch alternatief voor de gewone bankrekening. Het resultaat: de dollar wordt niet alleen fysiek en via banken gebruikt, maar ook digitaal steeds dominanter.
China’s reactie: controle en concurrentie
China ziet deze ontwikkeling als een bedreiging. Het land heeft daarom cryptohandel grotendeels verboden, juist om te voorkomen dat kapitaal via digitale wegen het land verlaat of dat de invloed van de dollar toeneemt. Tegelijkertijd bouwt China aan alternatieven. De digitale yuan moet een gecontroleerd, staatsgestuurd antwoord bieden op de opkomst van private cryptovaluta en Amerikaanse stablecoins. Ook wordt via Hongkong geëxperimenteerd met yuan-gebaseerde digitale activa. Het is een tweesporenbeleid: binnenlands strikte controle, internationaal voorzichtig experimenteren.
Geen terugkeer naar één dominante macht
Betekent dit alles dat de Verenigde Staten hun dominante positie verliezen? Niet per se. Voorlopig heeft geen enkele munt de schaalgrootte, de marktdiepte en het institutionele vertrouwen opgebouwd dat de dollar al decennia kenmerkt.
Maar financiële dominantie alleen is niet genoeg om een unipolaire wereldorde in stand te houden. Macht wordt ook bepaald door militaire capaciteit, politieke invloed en economische netwerken. En op die terreinen hebben landen als China en Rusland hun positie duidelijk versterkt. Bovendien kiezen veel landen bewust voor een middenpositie. Ze willen niet volledig afhankelijk zijn van één grootmacht. India is daar een goed voorbeeld van: het onderhoudt relaties met zowel het Westen als met Rusland en China.
EU
Voor Europa is deze ontwikkeling ongemakkelijk. Zo is de Europese Unie economisch sterk, maar militair en geopolitiek zwak. De EU staat voor een keuze. Blijft het een trouwe bondgenoot van de VS of probeert het een Alleingang met meer ‘strategische autonomie’. Een gevaarlijke weg, die gedoemd is te mislukken.
De grosso modo handhaving van de dollar als internationaal betaalmiddel en reservevaluta betekent niet dat de Pax Americana is teruggekeerd. Financiële dominantie is weliswaar een belangrijke voorwaarde voor een unilaterale wereldorde, maar geen voldoende voorwaarde. Macht wordt ook op legio andere manieren uitgeoefend. China en Rusland hebben met hun economische, politieke en militaire macht veel invloed in grote delen van de wereld. Beide grootmachten hebben bondgenoten en weten te voorkomen dat niet-gebonden landen overlopen naar het Amerikaanse kamp.
De wereld is met andere woorden verdeeld. Er is geen sprake van een unilaterale wereldorde. Die tijd is definitief voorbij.
OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.
Over de auteur
De VS domineert inderdaad de wereldorde, maar dat is geen unilaterale wereldorde geweest, om een goede reden: het beschikt over de middelen, het heeft een strategische ligging langs vaarwegen het domineert Europa en Zuid-Amerika en andere machten als Rusland en China missen de middelen, de strategische ligging en een reeks bondgenoten.
Daar komt nog bij dat China het nadeel heeft dat het alleen wil exporteren om aan valuta te komen en dat hun eigen munt daardoor totaal oninteressant is om de USD te vervangen.
Er is nog een verschil tussen de VS en China dat onbelicht blijft in het artikel.
Elk bedrijf kan zich zonder al teveel papierwerk in de VS vestigen.
Vestiging in China echter brengt allerlei beperkingen met zich mee: het risico van bedrijfsspionage en de vestiging is beperkt tot de zogenaamde speciale economische zones, hetzelfde pluk-systeem dat Noord-Korea en Cuba hanteren. Bovendien heeft China bedrijven verplicht om geen eigen (westerse) cybersecurity te gebruiken, maar Chinese software. Het voorwendsel is de angst voor westerse spionage.
Amerika heeft Europa prima te pakken! Import heffing zus en import heffing zo, en dat is juist omdat Europa het massaal laat afweten als het op een vechtmissie aankomt. Nederland ook zo laf als de neeten haalt een marine schip snel terug naar huis. Amerika trekt nu al troepen terug en terrecht ook als je alles zelf moet gaan oplossen. Amerikanen willen best wat doen voor Europa, en dat hebben ze tig jaar gedaan met troepen in heel Europa. Na de val van de muur zijn er in notime Amerikaanse bases gesloten. Bitburg in de eifel was een mega basis en was binnen een halfjaar verlaten. Hahn in Duitsland idemdito en in Spanje ging Torrejon eraan. In Nederland Soesterberg ook hup gesloten. En dat is Luchtmacht en zo gingen er ook vele US Army basis dicht. En toen ging het om het instorten van de Soviet Unie, en dat is wat Puttin vandaag de dag graag hersteld. EU is zelf schuld aan huidige veiligheids situatie. Door Belg Verhofstadt met de vuist omhoog tegen de toen al Rusland. Ondersteunen van vrijheids ideaal van voormalige Soviet staten, waar ook toen al flink om werd gevochten. Europa maalde daar niet om. Oekraine binnenvallen is niet verstandig van Puttin, en de Amerikanen steunen Oekraine met materieel en geld. Wat doet Europa? Druppel op gloeiende plaat. Materieel wat in Europa in opslag stond snel naar Oekraine overbrengen, en eigen tekorten niet aanvullen maar lekker laten bestaan. En het kan je eigen kind zijn wat andere kant van de wereld moet zijn, terwijl je daar niet achter staat. En dat is precies waarom Trump zijn troepen uit Europa terug trekt. Op links is het feestje met Hamas en Hezbollah tot dat in Rotterdam de raketten neervallen en de zo geroemde noodpakketten gebruikt kunnen worden omdat het de schuld is van de Amerikanen.
Het klopt dat de genoemde bases zijn gesloten door de VS, maar er zijn meer NAVO partners in Europa dan alleen Nederland en Duitsland.
Sinds de toetreding van ex-Warschau Pact landen tot de NAVO is de VS op de volgende bases gelegerd:
Polen: meerdere (Garrison, Kosciusko, en op een aantal bases op basis van rotatie)
Roemenië: Kocalgiceanu Air Base, belangrijk operationeel steunpunt
Bulgarije: 2 belangrijke bases
Baltische staten: verschillende bases hebben VS troepen
Kosovo: Kamp Bondsteel is een van de grootste bases van de VS in Europa.
De inspanning van de VS is dus niet zozeer verminderd, maar vooral verplaatst naar andere landen.
Gedegen en goed onderbouwd verhaal weer van dhr. Vervloed.
Of de EU economisch wel zo sterk is is de vraag, aan alleen de cijfers van economische groei kun je dat absoluut niet aflezen, de meeste groei is overheids-gerelateerd. Oftewel: massa’s geld die door de landen en de EU worden besteedt en zogenaamd ‘groei’ geven.
Conclusie kan dus zijn dat de Europese Unie economisch, militair en geopolitiek zwak tot zeer zwak en vooral verdeeld is. Geen goed recept voor de toekomst.