Politieke midden in Europa kalft af

• Over
• Laatste berichten

Johannes Vervloed

Politicoloog en oud-diplomaat.

Laatste berichten van Johannes Vervloed (alles zien)

• Politieke midden in Europa kalft af - 23 september 2026
• Rusland als gevaar: oorlogshitserij of terechte zorg? - 7 september 2026
• China speelt vals in de wereldhandel - 31 augustus 2026

Bondskanselier Friedrich Merz en president Emmanuel Macron. Foto: CC0.

Het midden verdwijnt in heel Europa. Prominent en actueel is dit nu vooral in Duitsland en Frankrijk aan de orde. In Duitsland bij recente deelstaatverkiezingen en in Frankrijk in de polls. Winst is er voor de AfD en Die Linke, terwijl CDU en (in mindere mate) SPD van het toneel dreigen te verdwijnen. In de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern zelfs letterlijk: de CDU haalde de kiesdrempel niet en verdwijnt uit het regionale parlement.

In Frankrijk is de voorspelling dat de presidentsverkiezingen in april volgend jaar een tweestrijd opleveren tussen Marine Le Pen van het Rassemblement National en Mélenchon van La France insoumise. De middenpartijen lijken niet in staat een kandidaat in het strijdperk te brengen die op de gunst van de kiezer kan rekenen. In ons eigen Nederland verdwijnen de middenpartijen eveneens. De laatste peiling van Maurice de Hond laat zien dat de middenpartijen, die momenteel een minderheidsregering vormen, nog maar 46 (van de 150) zetels overhouden als er nu verkiezingen zouden worden gehouden.

Verklaringen

Verklaringen voor dit fenomeen lopen uiteen. Het meest gehoorde is dat kiezers ontevreden zijn over het gevoerde beleid van de middenpartijen, partijen die nog steeds — hoe lang nog? — de regeringen vormen in het grootste deel van Europa.

Hoofdthema’s van onvrede zijn de krimpende koopkracht (inflatie), de hoge energieprijzen (door klimaatbeleid en sancties tegen Rusland) en de ongebreidelde massa-immigratie. Zowel partijen aan de rechter- als aan de linkerzijde van het politieke spectrum bieden een alternatief. Aan de linkerzijde met een grotere overheid die alle problemen oplost, en aan de rechterzijde meer marktwerking die economische groei terugbrengt, een realistischer energietransitie vormgeeft en een halt toeroept aan de massa-immigratie.

Vlucht naar voren

De middenpartijen reageren op het verlies aan kiezerssteun met een vlucht naar voren. In plaats van de begrotingstekorten en de nationale schuldposities terug te dringen en daarmee de inflatie te beteugelen, laat men de begrotingstekorten en schuldposities verder oplopen. De Franse regering hoopt het begrotingstekort voor volgend jaar tot vijf procent te “beperken”, terwijl drie procent het maximaal toegestane begrotingstekort is volgens het EU-SGP (Stabiliteits- en Groeipact), en de Duitse regering heeft de ‘Schuldenbremse’ opgeheven.

Het klimaatbeleid wordt voortgezet om de Parijse doelstellingen te halen, in casu met meer windmolens en zonneparken. Het elektriciteitsnet kan dit niet aan, waardoor een gigantische netcongestie is ontstaan. De kosten van de daarvoor benodigde aanpassing van het net worden doorberekend in de prijs, wat weer nieuwe verhogingen van de energieprijs betekent. En over het beperken van de massa-immigratie wordt alleen gesproken; maatregelen blijven uit.

Kortom, de middenpartijen passen hun beleid niet aan; eerder is sprake van een double down, een vlucht naar voren.

Waarschuwingen van onder andere de VS dat Europa hiermee zijn eigen ondergang creëert, worden in de wind geslagen. Dat het Avondland een industrieel museum dreigt te worden, is aan dovemansoren gericht. Dat de Europese cultuur en westerse normen en waarden met de veranderende samenstelling van de bevolking verdwijnen, lijkt men zich niet te realiseren.

De wal keert het schip

Maar de wal keert het schip. De bevolking accepteert de neergaande spiraal niet langer en stemt met de voeten. We zien het niet alleen in Duitsland en Frankrijk, maar in heel Europa. In Polen zijn volgend jaar parlementsverkiezingen. De partij van de huidige premier en voormalig voorzitter van de Europese Raad Donald Tusk dreigt het dan af te leggen tegen de rechtse oppositie.

De Italiaanse premier Giorgia Meloni heeft last van kapers op de kust, onder wie de populaire generaal Roberto Vannacci, die met zijn nieuwe partij Futuro Nazionale een snelle opmars maakt. Maar dat is concurrentie op de rechterflank; van de sociaaldemocratische en christelijke middenpartijen heeft Meloni niets te vrezen.

In Spanje loopt de sociaaldemocratische partij van regeringsleider Pedro Sánchez op haar laatste benen. Zijn partij wordt geplaagd door corruptieschandalen. De naar onafhankelijkheid strevende Catalaanse partij van de in ballingschap levende Carles Puigdemont, die Sánchez aan een meerderheid in het Spaanse parlement hielp, heeft al aangekondigd niet langer met hem in zee te willen gaan. De rechts-conservatieve Partido Popular staat op winst en zal waarschijnlijk samen met het rechts-populistische VOX een nieuwe regering vormen.

In Finland, Estland, Griekenland en Slowakije, waar volgend jaar eveneens verkiezingen worden gehouden, zien we een soortgelijk beeld. Ook daar zullen (coalitie)regeringen van middenpartijen waarschijnlijk niet meer mogelijk zijn na de verkiezingen van volgend jaar.

Vijand creëren

Het volgende zal waarschijnlijk worden afgedaan als complottheorie. Maar het aantal aanwijzingen dat er een georganiseerde machtsgreep van de middenpartijen, van het ‘establishment’, in de maak is, stapelt zich op. Als verkiezingen niet langer op een democratische wijze gewonnen kunnen worden, zijn er — zo leert de geschiedenis — andere methoden. Een veelgebruikte is de creatie van een vijand(sbeeld). Als er een oorlog dreigt, kan de noodtoestand worden uitgeroepen. Dan is er geen ruimte voor democratische verkiezingen; die kunnen dan voor onbeperkte tijd on hold worden gezet.

We hebben dat in het verleden gezien, maar zien dat ook in de huidige tijd. Bijvoorbeeld in de Palestijnse gebieden, waar de president van de Palestijnse Autoriteit, Abbas, al vele jaren zonder mandaat regeert, en in Oekraïne, waar Zelenski zegt geen verkiezingen te kunnen houden zolang de oorlog niet ten einde is.

Het zou Macron in Frankrijk en Merz in Duitsland goed uitkomen om een conflict met Rusland als excuus te kunnen aanvoeren om de komende verkiezingen uit te stellen. Dan komt Marine Le Pen niet aan de macht en kan Merz doorregeren. Het is wellicht ver gezocht, maar de spanning met Rusland loopt op en de beschuldigingen van Merz en Macron aan het adres van Rusland dat het een hybride oorlog met het Westen zou voeren, nemen toe.

Oorlog met Rusland

Leipzig zou wel eens een omslagpunt kunnen worden. De mislukte aanslag op een vrachtvliegtuig, die aan de Russische geheime dienst wordt toegeschreven, wordt door de Bondsregering uitgelegd als bewijs dat Rusland aanslagen organiseert in Europa en een hybride oorlog voert, in de hoop de Europese leiders af te schrikken en hun steun aan Oekraïne in te trekken. Merz zegt echter standvastig te zijn en stelt Oekraïne door dik en dun te blijven steunen. Gewag wordt zelfs al gemaakt van een directe deelname aan de oorlog. Om in de woorden van de Bondskanselier te spreken: “Als Oekraïne het fort niet houdt (lees: de Russen niet tegenhoudt om Europa te veroveren), dan zullen wij Oekraïne harder moeten steunen (lees: meevechten om de Russen tegen te houden).”

Openlijk wordt ook al gesproken over de herinvoering van de dienstplicht in Duitsland. In Frankrijk wordt opgeroepen noodvoorraden aan te leggen, want in geval van een conflict met Rusland kan de elektriciteit uitvallen en kan andere infrastructuur worden uitgeschakeld. In eigen land worden generaals in talkshows aan het woord gelaten met de boodschap dat “Europa bereidheid moet tonen om tot het einde te vechten.”

De bevolking lijkt te worden voorbereid op een oorlog met Rusland, terwijl daar geen enkele aanleiding toe is. Rusland heeft niet de intentie om Europa aan te vallen en bezit ook niet de middelen om dat te doen. Maar met een gecreëerde false flag-operatie kan een conflict met Rusland worden uitgelokt.

Het zou een noodsprong zijn van het ‘establishment’ om aan de macht te blijven. Als men niets doet, dan worden de komende verkiezingen verloren en is het afgelopen met de macht van ‘het midden’.