Europese leiders spelen Russische roulette

• Over
• Laatste berichten

Johannes Vervloed

Politicoloog en oud-diplomaat.

Laatste berichten van Johannes Vervloed (alles zien)

• Europese leiders spelen Russische roulette - 14 oktober 2026
• Waarschuwingen VS aan EU zijn aan dovemansoren gericht - 6 oktober 2026
• Politieke midden in Europa kalft af - 23 september 2026

Foto: European Union – EU Council Newsroom 2026

Economisch ging het destijds goed, er was vertrouwen in de toekomst en de cultuur bloeide. Het was de tijd van de Belle Époque. Symbolen voor dit optimisme waren de wereldtentoonstellingen in Parijs van 1889 en 1900, met de Eiffeltoren die tot in de hemel reikte. Oorlog was wel het laatste wat op het netvlies stond.

En toch brak WO I uit. Met als trigger de moord op aartshertog Frans Ferdinand van Oostenrijk-Este in Sarajevo. De Habsburgse keizer van Oostenrijk-Hongarije verklaarde de oorlog aan Servië – een Servische staatsburger had het schot gelost. Rusland, dat een bondgenootschap had met Servië, verklaarde op basis van een soort NAVO-artikel 5 op zijn beurt de oorlog aan Oostenrijk-Hongarije, en alle andere grootmachten van die tijd sloten zich bij de ene of de andere partij aan: Duitsland bij Oostenrijk-Hongarije, Frankrijk en Groot-Brittannië bij Rusland. Een oorlog die niemand wilde, ontstond.

Lont in het kruitvat

De huidige situatie lijkt veel op de vooravond van WO I. Er zijn wederom twee kampen: Rusland enerzijds en de NAVO – in het bijzonder Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en ons eigen Nederland – anderzijds. Beide hebben geen enkele intentie om elkaar aan te vallen. Maar de steeds verder escalerende oorlog in Oekraïne kan een lont in het kruitvat worden. Er is weliswaar geen juridische grond à la de artikel 5-clausule van de NAVO, maar de steunbetuigingen van de Europese leiders aan Oekraïne gaan de facto wel die kant op.

Waar vooral vanuit de NAVO aanvankelijk nog voorzichtig werd geopereerd richting Rusland, gaan de laatste tijd de remmen los. Rusland wordt door de Nederlandse regering al onomwonden als de vijand aangeduid. En westerse wapens raken doelen tot ver in Rusland. Rusland heeft om die reden al gedreigd de fabrieken waar die wapens worden gemaakt aan te vallen. Als dat gebeurt, is er niet veel fantasie voor nodig om te voorspellen wat het vervolg zal zijn.

Maar ook andersom kan een lont in het kruitvat worden gegooid. Een vermeende Russische actie in het kader van een vermeende hybride oorlog die Rusland met sommige Europese landen voert, kan de trigger zijn. Denk aan Leipzig² of aan een afgedwaalde ballistische Russische raket die niet in Oekraïne landt, maar in Polen of in een van de Baltische staten. Zelfs een false flag-operatie³ kan niet worden uitgesloten.

Afschrikking als adagio

Niet dat iemand een oorlog met Rusland wil – wordt in alle toonaarden beweerd – maar we moeten wel voorbereid zijn daarop. De defensie-uitgaven moeten omhoog en er moet een eigen defensie-industrie worden opgezet. Want onze Amerikaanse bondgenoot is niet langer betrouwbaar: die sluit deals met Poetin, zoals het recente dieselleverantieakkoord⁴. We moeten Poetin afschrikken en daardoor voorkomen dat hij ons durft aan te vallen, is het adagio.

In principe een juiste weg om te bewandelen. Niet dat er een directe dreiging vanuit Moskou is, maar het nemen van verantwoordelijkheid voor de eigen defensie in Europa is long overdue. Let wel: een versterking van de NAVO met Europese middelen. Niet met een tweede veiligheidsstructuur naast de NAVO, een veiligheidsraad van de EU onder leiding van de voorzitster van de Europese Commissie. Dat zou niet alleen een doublure zijn, maar ook afbreuk doen aan de geloofwaardigheid van de NAVO.

Oorlogshitserij in de media

Wat we echter elke dag en in toenemende mate zien gebeuren, is geen verantwoordelijk veiligheidsbeleid met een geloofwaardige afschrikking, maar oorlogshitserij. In de talkshows, op de televisie, in de mainstream media. Experts van Clingendael of HCSS (De Wijk), oud-generaals⁵ en steeds meer politici vertellen ons dat Poetin het niet bij Oekraïne zal laten en Europa zal binnenvallen⁶. We worden ook al voorbereid op een oorlog met Rusland. Geadviseerd wordt een noodpakket in huis te hebben, want elektriciteitscentrales of andere vitale infrastructuur, zoals kabels in de Noordzee, kunnen door de Russen worden uitgeschakeld.

“Rusland is niet mijn vijand”

Kijken we slechts naar de oorlogshitserij, wellicht met ongeloof, maar laten we het over ons heen komen en worden we een oorlog met Rusland ingerommeld, een oorlog die niemand wil, ook het Kremlin niet? Of komt er verzet? Van een bevolking die niet een oorlog ingerommeld wil worden. Die niet hun kinderen wil opofferen voor een waanidee.

Het probleem daarbij is dat je al snel als Putinversteher wordt afgedaan. De slogan die we momenteel zien, “Rusland is niet mijn vijand⁷”, zou volgens de experts, oud-generaals en mainstream media dan ook ingefluisterd zijn door Moskou.

Dat er naast het geldende narratief – Rusland is de agressor en moet niet beloond worden met een land-for-peace-deal in Oekraïne – ook een andere analyse bestaat, een andere verklaring⁸ waarom Rusland in oorlog is met Oekraïne, een reden die niets met imperialistische neigingen van Poetin te maken heeft, wordt niet geaccepteerd.

Conflict Rusland – Oekraïne is niet wat het lijkt

En toch ligt daar de oplossing van het huidige conflict. Begrijpen dat de oorlog in Oekraïne voor het dictatoriale regime in Rusland een militaire operatie is om te voorkomen dat vanuit Oekraïne de Oranjerevolutie overslaat naar Rusland zelf, en dat die niets te maken heeft met een vermeende intentie om Europa aan te vallen. Poetin is als de dood voor een Maidan op het Rode Plein in Moskou! En steun geven aan de poging van de VS om een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne, en ophouden met de gevaarlijke oorlogshitserij, die voor je het weet kan leiden tot een heuse oorlog met Rusland, waar niemand bij gebaat is.

Europa kiest voor escalatie

Vooralsnog zie ik echter een ander scenario. De Europese politieke leiders nemen steeds meer afstand van Trump. Zij neigen er niet bepaald naar om samen met hem Zelensky tot een land-for-peace-deal met Rusland te dwingen. Integendeel. Zij denken het militaire en het financiële gat dat de VS in Oekraïne achterlaat te kunnen opvullen. Zij voeren de sancties tegen Rusland op en verstrekken steeds dodelijker wapens die tot ver in Rusland reiken. Zij blijven denken dat Oekraïne de oorlog met een nucleaire grootmacht kan winnen⁹, en beseffen niet dat Europa met de steeds verdere escalatie zelf in oorlog met Rusland kan raken. Zij spelen Russische roulette.

Trump zal in dat scenario z’n conclusies trekken en Oekraïne aan zijn eigen lot overlaten. Hij zal z’n pogingen staken om tot een staakt-het-vuren, laat staan tot een vredesregeling te komen. De VS hebben nog andere belangen en willen met Rusland weer zaken doen.

Maar hopelijk ben ik te pessimistisch en komen de Europese politieke leiders tot inkeer. Of komen er nieuwe politieke leiders in Europa, te beginnen in Frankrijk, die een meer realistische en minder gevaarlijke kijk op het Russisch-Oekraïense conflict hebben.