Laat de bevolking rechtstreeks de minister-president kiezen
Definitief einde aan lange formaties
Ons land wordt vaak geplaagd door eindeloze kabinetsformaties met dichtgetimmerde regeerakkoorden, waardoor demissionaire kabinetten veel te lang doorregeren. Het versplinterde politieke landschap draagt daar het nodige aan bij en dit geheel komt de politieke stabiliteit niet ten goede, terwijl de kiezer uit beeld verdwijnt. Het wordt tijd om eens een echt vernieuwende stap te zetten om deze problemen te lijf te gaan, zoals het kiezen van onze eigen minister-president.
Lange formaties zijn het nieuwe normaal. Nu we waarschijnlijk na pakweg 110 dagen een nieuw kabinet krijgen is dit veel sneller dan veel analisten en insiders hadden verwacht. De vorige drie formaties waren de langste in de hele Nederlandse geschiedenis. Om hierin verandering te brengen hebben verschillende partijen al voorgesteld de koning weer een rol te geven in de formatie. Waarschijnlijk zou dit echter een zeer beperkt effect hebben.
Het echte probleem is een versplinterd parlement, dat de versplinterde Nederlandse samenleving (ironisch genoeg) perfect vertegenwoordigt. Een verdeelde Tweede Kamer kan niet goed voor een stabiele (meerderheids)regering zorgen. Als daarentegen het volk zelf de minister-president zou kiezen, zou dit wel een nieuwe bron van stabiliteit kunnen worden: een regeringsleider die direct het volk vertegenwoordigt, niet deals tussen politieke partijen.
Een echte scheiding van kabinet en parlement
Een door het volk gekozen minister-president zou vergelijkbaar functioneren als de gekozen president in republieken als de VS of Brazilië, behalve dat een premier niet zal dienen als de jure staatshoofd of hoofd van het leger. Angst voor een dictatoriaal bewind is daarom niet nodig.
Wanneer de regeringsleider direct door het volk wordt gekozen, ontstaat er een sterkere scheiding tussen de regering (de uitvoerende macht) en het parlement (de wetgevende macht).
Want hoewel er al jaren wordt gesproken over een extraparlementair kabinet, of een zakenkabinet, heeft dit nog nooit gezorgd voor de gewenste resultaten. Ook het kabinet Schoof kwam gewoon ten val door conflicten binnen de Kamer. Montesquieu voorspelde indertijd al dat wanneer het parlement de macht zou bezitten om de regering te benoemen of ontslaan er geen echte scheiding der machten zou zijn.
Een parlementaire regering zorgt er onvermijdelijk voor dat wetgevende en uitvoerende macht elkaar sterk overlappen, dat formaties verworden tot een alles-of-niets spel, dat regeerakkoorden uitgebreid en dichtgetimmerd worden en dat kabinetten snel kunnen vallen. Nederland wordt tegenwoordig bijna vaker geregeerd door een demissionair dan door een missionair kabinet. Als gevolg daarvan zorgt de ambtenarij voor meer stabiliteit dan de regering of het parlement, wat ongekozen ambtenaren weer te invloedrijk maakt.
Eigen mandaat
De grote angst en onzekerheid over de mogelijkheid van een minderheidskabinet laat zien, dat regering en een Kamermeerderheid ‘de facto’ een en hetzelfde zijn. Dit is de reden dat de Kamer de toeslagenaffaire niet eerder kon aanpakken. Kamerleden van coalitiepartijen kunnen niet goed hun eigen partijleiders controleren, anders eindigen ze met een functie elders. Kritische volksvertegenwoordigers passen niet goed bij regeringspartijen.
Wanneer een minister-president met een eigen gekozen mandaat regeert, kan de Kamer zich weer richten op wetgeving en waar nodig de regering controleren via kritische vragen en onderzoeken. Meerderheden kunnen dan in de Kamer gezocht worden op individuele thema’s, wat voorkomt dat een kleine groep coalitieleiders en ministers alles via achterkamertjespolitiek regelt. Een door het volk gekozen premier heeft ook meer kans de ambtenarij weer de wil van de democratisch gekozen regering te laten volgen.
Tweede Kamerverkiezingen als premiersverkiezingen
Tijdens Tweede Kamerverkiezingen speelt steeds vaker de vraag, wie de kiezer het liefst heeft als premier: Bontenbal, Jetten, enzovoort. Kiezers stemmen officieel voor partijen en hun programma’s, maar in de praktijk voor premierskandidaten. Hier kan een einde aan komen als we gewoon twee aparte verkiezingen hebben.
Parlementsverkiezingen horen te gaan over partijstandpunten, niet over de nummer één van een partij die ongeveer twintig zetels zal winnen. Zo’n bizarre verschuiving in aandachtspunt zorgde ervoor dat de VVD jarenlang zetels won, primair omdat het de Ruttepartij was. De partij verloor meteen tien zetels zodra Rutte vertrok.
En dit speelt niet alleen bij het premierschap. Partijen leveren ook vaak veel standpunten in – en stemmen voor wetten waarvan ze hun kiezers vertelden dat ze er tegen waren- om ministerposten te krijgen. Volksvertegenwoordigers vertegenwoordigen dan niet meer het volk, wetgeving wordt ingeruild voor macht.
Uitsluiten
Ook preventief uitsluiten van partijen wordt steeds normaler. Op rechts worden FvD en PVV (die samen ruim 20% van de kiezers vertegenwoordigen) uitgesloten. Nu, in een poging om niet vervangen te worden door partijen als JA21, heeft de VVD beloofd om ook GroenLinks-PvdA uit te sluiten. Hierdoor is in totaal nu ruim een derde van de volksvertegenwoordiging buitenspel gezet. Ons parlement lijkt steeds meer op dat van Weimar Duitsland.
Uitgesloten partijen gaan vrijwel automatisch in de oppositie en stemmen per definitie tegen wetsvoorstellen. Hierdoor hebben kleine partijen met een paar zetels als de ChristenUnie uitzonderlijk veel macht en grote partijen als de PVV vrijwel geen invloed.
Experimenteren
Niet alleen zou Nederland via een gekozen premier kunnen experimenteren met een vorm van presidentialisme, er zijn ook nog veel gradaties waar het parlement uit kan kiezen. De premier kan bijvoorbeeld een duidelijke leider van de regering worden of meer de rol van een primus inter pares houden. De premier kan de autoriteit hebben om naar eigen goeddunken ministers te benoemen, of goedkeuring nodig hebben van de Tweede Kamer. Dit laatste zou bepalen of we een strikte scheiding der machten of een balans der machten krijgen.
Een sterke leider en een consensusmanager passen allebei bij de rijke Nederlandse politieke traditie, die zowel prins Maurits als Johan van Oldenbarnevelt kende. Wat het beste past bij de huidige politieke situatie in Nederland kan het parlement het beste beoordelen.
Regering wegstemmen
Verder resteert nog de vraag of de Tweede Kamer de mogelijkheid zou verliezen de gekozen premier en zijn regering weg te stemmen via een motie van wantrouwen. Een premier voor vier jaar die onmogelijk weggestemd kan worden zou een radicale ommezwaai betekenen.
Als deel van het experimenteren met een nieuwe politieke structuur, zou een grondwetsaanpassing kunnen dienen die bepaalt dat de Tweede Kamer de premier nog steeds weg kan stemmen, maar dat dit nu een 60% meerderheid vereist of mogelijk alleen met (ook) instemming van de Eerste Kamer kan gebeuren. Op deze manier kan een langdurige patstelling tussen de premier en grote meerderheden in het parlement voorkomen worden, zonder dat moties van wantrouwen dienen als goedkope politieke manoeuvres.
Andere oplossingen
Er zijn ook andere oplossingen voor de huidige problemen voorgesteld, zoals een (partieel) districtenstelsel en het (correctief) referendum.Het (correctief) referendum kan zeker goed zijn om de invloed van de burger te versterken en de kloof met Den Haag te verkleinen; een soort semi-presidentieel systeem zou hier een aanvulling op kunnen vormen.
Een districtenstelsel brengt wel de nodige nadelen met zich mee, omdat dit zorgt voor ‘alles-of-niets’ verkiezingen in regio’s, wat vooral in het voordeel werkt van gevestigde partijen. Versplintering in het parlement wordt dan voorkomen, maar helaas door zetelverdelingen die de verkiezingsuitslagen veel beperkter vertegenwoordigen. Het moedigt eerder twee- of drie partijenstelsels aan en kan gebruikt worden om bepaalde partijen strategisch klein te houden.
Een gekozen premier lijkt een democratischere manier om een balans te vinden tussen politieke versplintering aan de ene kant en alles of niets verkiezingen aan de andere kant.
Trendsetter
In andere landen met een parlementaire regering (vooral landen die nog steeds een monarchie hebben) wordt ook soms gesproken over een direct gekozen premier. Maar het wordt nog nergens in praktijk gebracht. Israël experimenteerde er kort mee, decennia geleden, maar aangezien het land nog steeds geen vastgelegde grondwet heeft, hield dit niet lang stand.
Nederland is een land van avonturiers, ondernemers, uitvinders en vrijdenkers. Als er één land is dat de transformatie kan maken van een parlementair regeringsstelsel (met een symbolische monarchie) naar een stelsel dat meer lijkt op een presidentieel systeem, dan is het wel ons land. Laat Nederland weer een trendzetter worden.
OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.
Over de auteur
-
Columnist.
Rechtsstaatfanaat met passie voor filosofie en geschiedenis.
Dwarsdenker, met soms zwarte humor.
Nederland is een land geworden, waaraan geen leiding wordt gegeven. Het is een koninkrijk, dat theoretisch bestuurd wordt door een monarch, maar die in de praktijk niets te vertellen heeft. Het landsbestuur bestaat ook niet meer, maar loopt aan de leiband van Europa. En wie de geschiedenis een beetje kent, weet Europa nooit een eenheid was, niet is en ook nooit wordt vanwege de grote cultuurverschillen tussen de verschillende volkeren. Dat kun gemakkelijk terugvoeren naar de oude culturen van de Germanen, Batavieren en de Franken. Bijkomend nog de Friezen. Alleen al in Nederland kent men die grote verschillende volksaarden en er is in onze tijd nog bijgekomen het onderscheid tussen de randstad en de rest van Nederland.
Dan het begrip democratie dat absoluut niet werkt met alle achterkamertjes politiek, om nog maar te zwijgen over alle aantoonbare corruptie. Als klap op de vuurpijl loopt heel Europa vol met culturen, die zich absoluut niet met elkaar verdragen.
Bij dit alles kun je dan nog voegen dat de basis van elke samenleving – het gezin – kompleet onderuit is gehaald, om over het verbindende christendom maar te zwijgen.
De chaos is dus kompleet en ik vrees dat het niet meer goed komt. Wat heeft de mens er toch enorme puinhoop van gemaakt en zolang dat niet erkend wordt, zal het nooit wat worden.
De democratische wind die over Nederland woei heeft de mensen wiens besturen in het bloed zat aan de kant gezet waardoor onmachtige en onkundige mensen hun plaats in konden nemen. Die krijg je inderdaad zonder dwang niet weg.
Absoluut eens.
Naar mijn idee zouden landsbestuurders mensen moeten zijn, die hun sporen in de praktijk hebben verdiend en vervolgens hun kennis en ervaring in dienst van het land stellen.
Dat is dus in tegenstelling tot wat nu gebeurt. Geen opstapje naar, maar een eervolle afsluiting van je carrière. Hun beloning zal zijn, dat ze gezien en gewaardeerd zullen worden als staatslieden. Uiteraard hoort daar een passende beloning bij.
Overigens zou dat een taak moeten zijn voor alle ouderen, om hun kennis over te dragen aan de generatie na hen. Zelf probeer ik daar ook een bijdrage aan te leveren.
Het maakt niet uit welk poppetje er zit, het systeem is stuk. Je zult eerst het systeem moeten veranderen, anders is het zinloos. Daarnaast liggen alle belangrijke dossiers in Brussel; ook dit moet dus veranderen. Maar dan, laten we eerst het monetair stelsel veranderen zodat er geen geld uit niets kan worden gecreëerd, de kern van vrijwel alle problemen.
Precies, het hele systeem is stuk waardoor het niet uitmaakt of we Rutte of Schoof als premier hebben. Veel wordt door Brussel bepaald en wij mogen daar geen nee tegen zeggen . Verander eerst deze dingen voor je over een gekozen premier nadenkt
Exact. Bovendien, waarom wil je zo nodig bestuurd worden? Moet er dan zoveel bestuurd worden? Recht & Orde, verder: laissez faire, laissez passez. Zelfs als zo’n overheid doet wat de meerderheid wil, geeft nog altijd een substantiële minderheid die daar geen zin in heeft, maar er toch voor moet betalen. Waarom? Je kweekt onvrede. Als democratie is: stemmen of we met de bus van Utrecht naar Groningen gaan, of van Utrecht naar Zeeland, afhankelijk van de meeste stemmen gaat er uiteindelijk 1 bus ofwel naar Zeeland, ofwel naar Groningen. De verstandige oplossing is 2 bussen inzetten. Iedereen happy. In de supermarkt kiezen we toch ook zelf wat we kopen ipv een democratisch bepaald, en voor iedereen hetzelfde boodschappenmandje aangereikt te krijgen. Democratie is niet goed. En zeker niet: meer democratie is beter. Nee, minder democratie is beter. En vooral minder onderwerpen waar het politieke gespuis zich mee mag bemoeien.
Maar wat je ook verandert aan het ‘systeem’ binnen NL, het maakt niets uit tenzij:
1) je uit de EU stapt. Want NL zit contracueel vast aan een Schengenzone, aan de Dublin akkoorden. Die zijn wetgeving. Kan een gekozen of een niet gekozen MP of president of wie dan ook gewoon niets aan veranderen.
2) de internationale verdragen zoals Parijs en Marrakesj annuleert. Want volgens art 92, 93 en 94 van onze Grondwet zijn die verdragen automatisch wetgevend in NL.
En niemand kan daar iets aan veranderen, hoeveel verkiezingen je ook houdt.
Wat valt daar nu eigenlijk aan uit te leggen?
De macht achter de macht zal dat nooit toestaan.
Ze raken dan de controle kwijt over wie er komt te zitten.
De bevolking moet een keer door gaan krijgen dat de échte macht een heel ander spel speelt dan het toneelstuk dat de acteurs in Den Haag hier elke dag opvoeren.
In mijn jeugd heette de MP gewoon de voorzitter. Maar nu moet het wat lijken. Alle vernieuwing is geen verbetering.
Het gevaar van een verkiezings-moedeloze bevolking rechtstreeks een mp te laten kiezen is, dat bepaalde groepen hun achterban zoals gewoonlijk intensief bespelen, en we dus wel eens met een heel ongewenste figuur zouden kunnen komen te zitten.
Ongeveer zoals we nu met een mp opgescheept worden, die notabene mede-veroorzaker van alle ellende is.
Parlementaire democratie heeft I’m Nederland al lang afgedaan. De partijen representeren steeds vaker niet het volk maar eigen visie. Het veelvoud aan partijen en de afsplitsingen getuigen van steeds grotere onvrede in de partijen politiek. Met teveel partijen groeit ook de polarisatie en de ronduit ondemocratisch verschijnsel van uitsluiten van partijen en dus een deel van het volk. Helaas bezitten wij niet het eigenschap van de Zwitsers die in staat zijn om me te regeren via referenda. Waar bij ons een referendum een puur protest vorm aanneemt merk je dat in Zwitserland de burger constructief meedenkt en mee beslist. Ook moeten de gekozen partijen samenwerken om de burger te representeren. De verschillen zulen dan ook niet zo groot zijn als hier. Dat kan hier alkemaal niet omdat de burger het in wezen niet interesseert en alles overlaat aan de partij politici. Ik denk ook niet dat de Nederlander van deze tijd in staat is om een premier te kiezen. Wie zwalkt van Wilders naar Jetten binnen de kortste tijd zal ik zo zware keuze niet aan durven te overlaten. Men moet eerst aanleren om zelfstandig na te denken en zich niet in slaap laten sussen door jarenlange hersenspoelingen door de nieuwe communisten. Dan is ben je pas in staat een premier te kiezen.
Als ik een partij zou oprichten dan wil ik de volgende punten graag onder uw aandacht brengen.
1. Afschaffen koningshuis
2. Afschaffen 1e Kamer
3. Afschaffen Raad van State
4. Privatiseren publieke omroep
5. Instellen Constitutioneel Hof
6. Afschaffen provincies en instellen 6 deelstaten (naar Duits of Zwitsers voorbeeld) met vertegenwoordiging in parlement. (Elke deelstaat stuurt 25 gekozen parlementsleden).
7. Instellen verkiezingen gedeeld presidentschap, 1 per deelstaat en 1 algemene. Totaal 7 personen.
8. Instellen bindend referendum.
9. Instellen nationale wetgeving boven EU-wetgeving.
10. Nationaliseren zorgverzekering, energie en transport.
Soort 10 over Rood maar dan in een modern jasje.
De democratie moet democratisch worden.
Begin met deze manier van stemmen. Wanneer iedere stemgerechtigde op zijn/haar verjardag stemt op het gemeentehuis heb je altijd een panklare uitslag . De rest kun je daaruit afleiden inclusief de minister president
Leuk idee, maar er meer bezwaren dan genoemd in het artikel.
1) we hebben al een president die Willem-Alexander heet.
2) een president is eigenlijk alleen combineerbaar met het districtenstelsel, dat we in 1956 hebben afgeschaft.
3) In Brussel wordt alles beslist dat belangrijk is: migratie, handel, landbouw, defensie, uniforme etikettering. Een president zoals voorgesteld in het artikel zal voortdurend in botsing komen met Brussel. Want het toneelstukje dat in de TK wordt opgevoerd, dient alleen om de baantjes te verdelen en de administratie te voeren op een manier die Brussel welgevallig is.
Een president heeft helemaal geen toegevoegde waarde in de huidige situatie.
Pas als NL uit de EU stapt, zou het interessant kunnen zijn om bijv een terugkeer naar het districtenstelsel te overwegen.
Het is allemaal heel eenvoudig; Iedere stemgerechtigde mag op zijn/haar verjaardag stemmen op het gemeentehuis. Zo heb je op ieder moment een stemuitslag. De grootste twee, drie, of vier parijen vormen de regering waarbij het aantal zetels een verdeelsleutel maakt voor het aantal ministers. Bijft over de portefeuille-verdeling.
De oude manier van stemmen is poppenkast.