Gefaseerde herintroductie van Joods leven in Amsterdam
'Mits de omstandigheden het toelaten'
Vorige week presenteerde de Commissie Toekomst Joods Amsterdam het adviesrapport ‘Nesjomme in Mokum’. Daarin wordt advies gegeven over de besteding van 25 miljoen euro over de komende 20-25 jaar ‘voor de toekomst van Joods leven in Amsterdam’. Marcia van Gelderen nam de vrijheid om geheel in de beleidsstijl van de gemeente Amsterdam een aantal aanbevelingen aan deze Commissie toe te sturen, waarbij ze vooral aandacht voor het heden vraagt dat voor Joden nogal veel te wensen overlaat.
De voorzitter van de voornoemde commissie is Jet Bussemaker. Over haar schreef ik eerder toen het Concertgebouw worstelde met het optreden van de Israëlische cantor Shai Abramson bij de Chanoekaviering. Jet Bussemaker heeft immers óók een baan in de Raad van Commissarissen bij het Concertgebouw. Haar dubbele rol riep toen terechte vragen op.
Dit weekend stuurde ik Femke en Jet daarom wat aanbevelingen voor onze toekomst als Joden in Amsterdam. Ik heb mij daarbij aangesloten bij de gebruikelijke beleidstaal en het diversiteits- en inclusiviteitsjargon vol mitsen en maren waarmee het progressieve gemeentebestuur zich pleegt uit te drukken als het over Joden gaat. Je wil per slot van rekening dat je voorstellen serieus genomen worden.
“Beste Femke en Jet,
Allereerst dank voor het adviesrapport, en vooral voor de pot met geld. Een zin verheugde mij al meteen: “dat jullie bijzondere aandacht uitgaat naar jongeren, als vertegenwoordigers van de nieuwe generatie”. En: “de commissie stelt dat Joods leven onlosmakelijk verbonden is met de geschiedenis en identiteit van Amsterdam.”
Dit brengt mij op het volgende. Begin nou eerst met het vastleggen van onze meest recente geschiedenis! Dit is relevant en nog nauwelijks gedocumenteerd materiaal. Ik vermoed dat dit meer oplevert dan het opnieuw documenteren van de gebeurtenissen van meer dan tachtig jaar geleden. Die zijn inmiddels uitgebreid vastgelegd en blijken in de praktijk nauwelijks een preventieve werking te hebben.
Maar sinds 7 oktober 2023 hebben Joodse studenten – en docenten – in Amsterdam dagelijks kunnen ervaren hoe het is om zich te bewegen op universiteiten waar ze eerst moeten inschatten of spreken verstandig is of dat ze beter een veilige plek in het gebouw kunnen zoeken. En hoe ze zich het best kunnen verhouden tot belegeringen, dagelijkse intimidaties en dreigingen.
Dat veroorzaakte studievertragingen, uitval, het inkrimpen van sociale kringen en psychische klachten. Dit alles voltrok zich voor buitenstaanders grotendeels geruisloos en is daarom uitermate geschikt om alsnog zichtbaar te worden gemaakt.
Na de meest recente aanslagen zijn nieuwe patronen zichtbaar geworden die al langer actief waren. Joden wisselen inmiddels informatie uit over waar hun kinderen beter kunnen studeren, wonen of werken, buiten Amsterdam. Velen verkennen aanvullende opties in het buitenland, waaronder Israël of Amerika. Steeds vaker wordt daarbij ook emigratie met het hele gezin overwogen.
Een kleine suggestie is om een financiële handreiking te doen naar de Joodse studenten en docenten. Zodat het voor hen wellicht meer aanlokkelijke wordt om hier te blijven. Dit laat zich, met enige inspanning, vertalen naar financiële regelingen die uit de pot van 25 miljoen gefinancierd kunnen worden.
Maar belangrijker is het aantrekken van meer beveiliging, want de handhaving van bestaande wet- en regelgeving op universiteiten en tijdens Joodse activiteiten en bijeenkomsten kan dan betaald worden. Politieagenten van de gemeente Amsterdam hebben namelijk geregeld morele bezwaren om op te treden bij dit soort gelegenheden en dit valt dan van hieruit goed te ondervangen.
In Amsterdam circuleren nu initiatiefvoorstellen waarin wordt gepleit voor boycot, desinvestering en sancties (BDS) ten aanzien van Israëlische organisaties, bedrijven en producten. Deze voorstellen kunnen op termijn ook gaan dienen als richtinggevend kader voor de voorwaarden waaronder Joods en Israëlisch cultureel aanbod gefaciliteerd kan worden in onze stad.
Pas daarna zou ik me richten op de Joodse cultuur.
Daar liggen ook volop mogelijkheden. Ik liet me hierover uitgebreid voorlichten door de Rijksoverheid, via het Kennisloket diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie (DGI). Op onze schouders rust immers een grote verantwoordelijkheid voor het bevorderen van het behoud van de Joodse cultuur.
Het lijkt zinvol om eerst goed in kaart te brengen onder welke omstandigheden Joodse artiesten en kunstenaars momenteel nog kunnen optreden en wat hierin faciliterende of complicerende factoren zijn. Pas wanneer dat zonder noemenswaardige verstoring mogelijk is en als de omstandigheden het toelaten, kan een optreden worden overwogen. Op basis daarvan kan een werkbaar kader worden ontwikkeld.
Binnen dat kader kan worden gedacht aan een gefaseerde herintroductie van Joodse artiesten, musici en kunstenaars in het Concertgebouw. Bijvoorbeeld door te beginnen met een optreden van een comedian zoals Yohay Sponder, bij voorkeur op een avond waarop alle omstandigheden overzichtelijk zijn. Vervolgens kan worden opgeschaald naar de cantor Shai Abramson en kleine ensembles, zoals The Jerusalem Quartet, waarbij vooraf wel duidelijkheid moet bestaan over de randvoorwaarden waaronder het concert wel of geen doorgang kan vinden.
Dit klinkt misschien nog als toekomstmuziek, de problemen rondom het optreden van de cantor Shai Abramson en Johay Sponder liggen nog vers in het geheugen, maar veel van deze stappen worden inmiddels informeel al gezet.
In dat licht is het interessant om te bezien onder welke omstandigheden Nederlandse stemmen die zich publiekelijk positief uitspreken over Joods leven en Israël nog gehoord kunnen worden. Figuren als Theodor Holman en Hans Teeuwen bewegen zich al geruime tijd in een klimaat waarin hun optredens en uitspraken structureel onderwerp van controverse zijn. Ook voor hen zou een gefaseerde benadering denkbaar zijn: eerst in kaart brengen waar en onder welke voorwaarden dergelijke bijdragen nog mogelijk zijn, voordat bredere zichtbaarheid kan worden overwogen.
Een suggestie is om bij alle optredens van Joodse en Israëlische artiesten, musici en kunstenaars in eerste instantie gebruik te gaan maken van Zoom-verbindingen met Israël en alle artiesten daar te laten optreden. Zo zijn ze voor het publiek in Amsterdam gedurende het event wél zicht- en hoorbaar.
Indien dit succesvol blijkt, kan worden overwogen het programma gefaseerd uit te breiden met meer zichtbare optredens van de artiesten, beginnend tussen de schuifdeuren of vanachter een gordijn. Een jaarlijkse uitvoering door Ishay Ribo in de Stadsschouwburg zou daarbij kunnen dienen als ijkpunt.
Ook bestaande Nederlandse artiesten met een Joodse achtergrond, zoals Lenny Kuhr, kunnen in dit kader opnieuw worden geprogrammeerd. Bij voorkeur vinden al deze optredens dan plaats met de ontvangst die past bij de huidige ambities van eerherstel voor het Joodse culturele leven.
Het lijkt mij daarbij niet nodig deze activiteiten te concentreren op één locatie, tenzij jullie hier natuurlijk anders over denken. Dat zou namelijk wellicht kunnen leiden tot onbedoelde profilering en stigmatisering wat niet inclusief is.
Spreiding over de stad ligt mijns inziens meer voor de hand zodat programmering kan plaatsvinden binnen de bestaande structuren, met vanzelfsprekend wel inachtneming van de omstandigheden. Voor religieuze muziek en tradities kan een vergelijkbare benadering worden gevolgd. Een Chanoeka-viering, bijvoorbeeld, kan worden vormgegeven op een wijze die recht doet aan het karakter van de gelegenheid, mits de omstandigheden dit toelaten. Want ook hier geldt de voorwaarde dat de omgeving daarvoor voldoende maatschappelijke draagkracht en support toont.
Met een dergelijke gefaseerde en zorgvuldig afgestemde aanpak moet het zeker mogelijk zijn het Joodse culturele leven in Amsterdam weer zichtbaar te maken.
Daarnaast kan worden onderzocht in hoeverre andere zichtbare aspecten van het Joodse leven gefaseerd kunnen worden heringevoerd. Het ligt voor de hand om te beginnen met een beperkte herintroductie van Israëlische en Joodse restaurants. Bij voorkeur vindt dit in een pilotvorm plaats, op locaties waar de omstandigheden overzichtelijk zijn en de kans op verstoring beheersbaar wordt geacht. Afhankelijk van de uitkomsten kan geleidelijk aan worden opgeschaald naar bredere toegankelijkheid, eventueel met aangepaste openingstijden, of indien noodzakelijk een snelle communicatie over verandering van het aanbod op de menukaart.
Voor religieuze uitingen kan een vergelijkbare benadering worden gevolgd. Het dragen van herkenbare Joodse symbolen, zoals een keppel of een Davidsster, kan in eerste instantie worden aangemoedigd in de Joodse gemeenschap in Amsterdam binnen gecontroleerde settings en stadsdelen. Bijvoorbeeld tijdens vooraf afgestemde momenten of binnen trajecten waarin ervaring wordt opgedaan met zichtbaarheid in het openbaar. Te denken valt aan vastgestelde uren tijdens het boodschappen doen, bioscoopbezoek en op het werk. Op basis daarvan kan worden bezien in hoeverre uitbreiding naar minder gecontroleerde omgevingen, zoals het openbaar vervoer, verantwoord is.
Het lijkt daarbij verstandig om dit proces zorgvuldig te monitoren en waar nodig bij te sturen. Als dat lukt kan verdere uitbreiding overwogen worden. Mits de omstandigheden het toelaten.
Veel succes Femke en Jet, ik ga de komende ontwikkelingen in Mokum op de voet volgen,
met hartelijke groet,
Marcia van Gelderen.”
OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.
Over de auteur
Recent gepubliceerd
Antisemitisme3 april 2026Gefaseerde herintroductie van Joods leven in Amsterdam
Antisemitisme15 maart 2026Bent u ook een kanarie in de kolenmijn?
Antisemitisme24 februari 2026De erosie van de Holocaust-herdenkingen
Antisemitisme20 februari 2026Onder water na 7 oktober 2023
Wat mooi verwoord. Het is diep triest hoe Amsterdam en ons land zo diep gezonken zijn. Kijk alleen maar naar die fietsenmaker met zijn megafoon op de Dam en de mensen daarom heen. Het afschuwelijke taalgebruik. De politie staat erbij en grijpt niet in. Hoeveel keer moeten we nog van Halsema horen dat ze woedend is over het gebeuren? Er wordt gewoon niet ingegrepen, men laat het door etteren.
Incompetent bestuur.
Heel Amsterdam is in verval.
Hoe kom je erbij, Amsterdam is jaren geleden al vergaan door oa Job Cohen.
Angst, angst en angst
Hulde!
Perfect balancerend op het smalle pad tussen puur sarcasme en iets van een handreiking naar wie misschien noch bij zinnen zou kunnen komen.
Ik denk dat de aangesproken dames het sarcasme niet zullen herkennen. Zo dom zijn ze dan ook wel weer.
Tichy’s Einblick:
‘De Oostenrijkse mediatoezichthoudende autoriteit berispt het ORF vanwege zijn documentaire over Gaza en verklaart dat de omroep de eis van objectiviteit schendt. De bevindingen zijn ernstig: verdraaide feiten, nabijheid tot Hamas en misleidende vertalingen.’
Is hier natuurlijk niet anders, alleen hebben wij een tandeloze vooringenomen toezichthouder.
Over een maand staan op de Dam burgemeester Halsema en wat politici hypocriet hun ingestudeerde verhaaltje te verkondigen. . .
Prima aanbevelingen, hilarisch en triest tegelijk.
Beste Marcia,
De Amsterdamse gein is tegenwoordig wat minder goed te vinden aan het Waterlooplein of in de wat meer bevindelijke buurten in West en Osdorp.
Fijn te lezen dat nog in een zo uitgebreide vorm leeft.
Verwacht niets aan praktische dingen, want in de Groninger geschudde huisjes hadden we ook al 800 miljoen zitten om 200 miljoen aan herstel voor elkaar te krijgen. De Amsterdamse kades zullen er eerder beter aan toe zijn.
Chin up, worse to come
Een mooi initiatief. Helaas is het tij niet te keren. Het voorbehoud bij bestuurders en de linkse lobby, een ronkende motor van de Islam die alleen maar radicaler wordt, maakt dit tot een bagatel. Soms is even dromen hoe het zou kunnen mooi, maar wakker worden in de realiteit is een rauwe ervaring.
Vrees dat ik alleen maar kan adviseren weg te wezen. Daar waar jullie in mijn buurt zijn, neem ik mij voor, jullie met huid en haar te beschermen. Ik bid dat ik de moed dan heb.
In de jaren 60 en 70 hield ik me nog met voetbal bezig. H in H Kameraden H in H voor F één. Geen woorden maar daden. Coen M, De Kromme, Ove Sjiendval en de praatjesmaker (“spieker”) Herman Sjuiphof .
Toen stond Ajax bekend als een Jodenclub met Max van P.
Maar op de een of andere manier wordt daar (gelukkig) geen ruchtbaarheid aan geschonken.
Godsdiensten?
Geloven doe je in jezelf! In positieve zin en géén arrogantie.
Het rapport heeft het over spreiding van 25 miljoen over vele jaren, ongeveer 1 miljoen per jaar. Een stichting gebruikt dat geld binnen het diversiteitskader om verbinding te stimuleren middels culturele activiteiten. GroenLinks Bussemaker en Halsema en wat jaren 60 provo’s die op een flotilla met culturele activiteiten de Straat van Hormuz vrijmaken en die Iraanse reli-fascisten een poepie laten ruiken. Net zoiets.
Joodse cultuur is niet in de eerste plaats joodse kunstenaars, het is de cultuur van het Jodendom: Sjabbat, Pesach, Chanoeka, de cultuur van de Torah. Dat is nodig om zichtbaar te maken aan het publiek.
De Amsterdammer, die is jaren en jaren geleden al vertrokken naar elders. Die hebben hun eigen stad veranderd zien worden in een moslim enclave en zij niet alleen. Met als gevolg dat de Joodse mensen daadwerkelijk slachtoffer werden van ongepast gedrag.
Jeugd met ongepast gedrag zorgen en zorgden dat hele winkelstraten werden overgenomen door zgn winkeliers met spullen waar gemiddelde Nederlander nou niet op zit te wachten. Leuke zaak met stoffen is nou niet echt passend, dus gaat de jeugd hangen en vervelen voor de deur. Politie heeft na tigtal waarschuwingen en bekeuringen om op te treden de moet opgegeven. Zodat iemand met hun eigen achtergrond fijn in dat pandje zijn winkel kan beginnen. En zo ging het ook met de dames kleding zaak, de beste slager uit de stad enz enz. Tot de hele staat op mobieltjes winkel na werdt onvergenomen.
Dat is geen fabeltje, maar dat is gewoon een feit!