Advertenties
Recent:

Mijn kritiek op de CPB-doorrekening

In 1986 benaderden drie partijen het Centraal Planbureau met het verzoek om het eigen partijprogramma door te rekenen. Vandaag (31 jaar later) was het dan zover voor wat de komende Tweede Kamerverkiezingen betreft. De doorrekening van de verkiezingsprogramma’s door het Centraal Planbureau.

Proces
Ondanks dat het CPB dankbaar is dat het kabinet zijn rit heeft uitgezeten, was het uiteindelijk toch nog flink aanpoten. Zoals directeur Laura van Geest schrijft in het voorwoord: “Bikkelen is dan ook onvermijdelijk gebleken, voor de medewerkers van het CPB en de participanten bij de politieke partijen“. En zoals dit dan gaat als het ambtenaren te veel wordt: Je huurt gewoon wat consultants in om het karwei te helpen klaren (p.9). In totaal zijn tientallen mensen bezig geweest om de 1165 beleidsmaatregelen door te rekenen en te komen tot een 374 pagina tellend rapport.

Na het rapport op essentie gelezen te hebben en qua partij-hoofdstukken gescand te hebben, kom ik tot de volgende inhoudelijke kritiek.

1. Niet iedereen mag deelnemen
Als kiezer zou ik graag een overzicht willen hebben van alle partijen die meedoen aan de verkiezingen. Maar zo werkt het niet. Het CPB laat alleen partijen deelnemen die een vertegenwoordiging in de Tweede Kamer hebben. Dit houdt in dat slechts afsplitsingen kunnen meedoen. Iets dat niet het landsbelang dient. Van de andere kant vind ik ook dat partijen verplicht behoren te zijn om mee te doen, wederom om ditzelfde landsbelang. Dat de PVV het CPB niet vertrouwt is prima, maar dan moet dat vertrouwen worden weggenomen door een kwaliteitsimpuls bij het CPB. Het gaat immers om objectieve informatie over het hele spectrum voor de kiezer.

2. Uitgangspunten
Het is onvermijdelijk dat in zo’n lijvig rapport kleine fouten sluipen. De uitgangspunten dienen echter glashelder te zijn. En daarbij lopen jaartallen en rapporten door elkaar. Zo worden de beleidsvoornemens uit de Miljoenennota 2017 als uitgangspunt genomen (p.15), terwijl er weer gebruik wordt gemaakt van meerjarencijfers uit de Miljoenennota van 2016 (p.350). Bij het basispad in de tabel op pagina 18 wordt uitgegaan van de Middel Langetermijn Verkenning 2017 van het CPB met een EMU-schuldquote van 52.3% in 2021, terwijl het kabinet weer rekent met een EMU-schuldquote van 53.3% aan het eind van 2021 (Miljoenennota 2017). Die ene procent verschil staat dan wel voor zo’n 4 miljard euro.

Ook worden er weer drie uitzonderingen genoemd op (p.15) waar het CPB weer beleidsmatig gaat afwijken van de Miljoenennota, vanwege voortschrijdend inzicht. Op het cruciale punt van het basispad moet er dan ook meer duidelijkheid zijn over de uitgangspunten.

3. Economische meningen
Bij het lezen van het rapport viel me verder op dat er af en toe uitspraken worden gedaan, waarvan ik me afvraag of ze wel kloppen. Als het evident is, heb ik geen referentie nodig, maar als het wiebelig wordt, wil ik graag weten op basis waarvan zulke uitspraken kunnen worden gedaan. Om dit duidelijk te maken een voorbeeld van p.10. Hier lezen we: “de (economische) groei is lang gestut door een groeiend aanbod van werkenden“. Met andere woorden: hoe meer mensen werken, hoe meer economische groei. Economisch gezien klopt dit niet, want door automatisering kan ook de productiviteit enorm toenemen zonder dat je daarvoor werkenden nodig hebt. Dit soort uitspraken of meningen horen niet in een CPB-rapport thuis.

4. Overleg over de uitkomsten
De doorrekening van het CPB gaat in overleg met de partijen. Iedere partij heeft een eigen contactpersoon binnen het CPB (p.15). Hierdoor kan er politiek kruipen in de steriele, technische doorrekening die het CPB dient te doen. Maar het gaat nog verder.

Partijen hebben op twee momenten de tijd gehad om hun voorstellen aan te passen tijdens tussentijdse beoordelingen. Stel dus dat de PvdA effecten zag op basis van hun eerste ingevulde dataset die niet gewenst waren, dan konden die gewoon nog aangepast worden. Ook aan het eind is er nog ruimte geweest om aanpassingen te doen. Of de ingediende dataset dan nog verband houdt met het verkiezingsprogrammas is niet aan het CPB, aldus het verantwoordingshoofdstuk: “het is niet aan het CPB om de consistentie van de informatie met uitingen in woord en geschrift elders zeker te stellen“. 

Kortom: partijen kunnen spelen met de uitkomst hoe ze willen, het CPB laat met zich sollen.

5. Scenario’s
Het is uiteraard erg moeilijk om het complete voorgestelde beleid van politieke partijen door te rekenen. Het CPB verdient complimenten voor het uitvoeren van deze taak. We weten echter ook dat de economische werkelijkheid zo maar kan veranderen. Ook weten we dat economen veelal denken vanuit de bestaande situatie omdat dit de beste voorspeller is van de toekomst.

Door de huidige geopolitieke situatie zou het veel beter zijn om te denken in toekomstscenario’s in plaats van in één basispad zoals dit nu wordt gedaan. Het basispad is namelijk al vrij positief en de keuzen van de partijen zijn varianten op dit basispad. Essentiëler – en daarnaast interessanter – zou zijn om de sensitiviteit van de voorstellen te bekijken in verschillende situaties. Stel dat we in 2018 in een wereldwijde recessie belanden in plaats van economische groei, wat is dan de impact van de voorstellen? Het is vrij naïef om uit te gaan van alleen het basispad. Iedereen kan ten slotte zeilen als de wind goed staat.

Tot slot
De laatste jaren komt er steeds meer kritiek op instituten. Door sociale media neemt de transparantie in de samenleving toe en de mondigheid van de burgers ook. Het CPB is blijven hangen in de jaren negentig qua inhoudelijke kwaliteit. In plaats van een rapport had veel meer met grafieken en film kunnen worden gewerkt. Ook kunnen de uitgangspunten scherper. Door niet iedere politieke partij mee te nemen, komt er een zweem van partijdigheid over het bureau. Daarnaast versterken de overlegmomenten tijdens het onderzoek de objectiviteit niet, temeer daar de verstrekte data niet transparant gedeeld worden.

Kortom: het idee van de doorrekening is na 31 jaar nog steeds subliem, de uitvoering kan stukken beter.

Bevalt dit artikel u – of juist niet – , deelt u het dan op
twitter-icon Facebook, twitter-icon Twitter of andere sociale media.
Zie de buttons onder de advertenties.

Advertenties
%d bloggers liken dit: