Suriname vijftig jaar onafhankelijk, wat heeft het gebracht?
Onuitputtelijke olie- en gasvoorraden liggen klaar om gewonnen te worden
Foto: Ashraf Al-Lemani, CC BY-SA 4.0.
Vandaag viert Suriname het vijftigjarig bestaan als onafhankelijke natie. Ontelbaar veel boeken en artikelen zijn hierover geschreven. Wat ooit bedoeld was als een model-dekolonisatie liep uit op een bitter militair-dictatoriaal avontuur, met de Decembermoorden als dieptepunt. Jan Gajentaan probeert de balans op te maken van een paradoxale geschiedenis, met uitzicht op beter: waar Nederland de gasputten in Groningen heeft dichtgemetseld, staat Suriname aan de vooravond van een ware olie- en gas boom.
De dekolonisatie van Suriname is eigenlijk niet los te zien van het bloedige dekolonisatie-fiasco in Nederlands-Indië, tegenwoordig Indonesië. Bij het schrijven van deze zin moet ik onmiddellijk denken aan onze gewaardeerde, onlangs overleden collega Bauke Geersing, die een groot deel van zijn schrijvend leven besteed heeft aan het rechtzetten van te gemakkelijke politiek-correcte opvattingen, met name over de figuur Raymond Westerling.
Dekolonisatie-fiasco
Bauke was van mening dat na de gruwelen van de Bersiap – een grootschalige moordpartij op Nederlanders en ‘Indo’s’ door vooral geradicaliseerde jongeren kort na de nederlaag van Japan – ingrijpen door Nederland onvermijdelijk was en dat we deze geschiedenis moeten beschouwen vanuit het perspectief van toen. Niet met de politiek-correcte ‘antikoloniale’ bril van nu. Tijdens onze laatste OpinieZ-borrel heeft hij er nog uitgebreid over gesproken!
Met het Akkoord van Lingadjatti, onderhandeld door Wim Schermerhorn voor Nederland en Soetan Sjahrir (de meest gematigde van de Indonesische Grote Drie: Soekarno, Hatta en Sjahrir) aan Indonesische zijde, leek nog een compromis te zijn gevonden. Maar toen dit werd verworpen door zowel ons parlement als de radicale nationalist Soekarno, barstte de strijd weer los.
Suriname: van zelfstandigheid naar onafhankelijkheid
Vergeleken met Indonesië volgde Suriname een veel geleidelijker en vreedzamer pad naar onafhankelijkheid. Door het Koninkrijk Statuut van 1954 was het land al zelfstandig, met uitzondering van het leger en het domein van Buitenlandse Zaken.
Het was de periode van de beroemde creoolse premier ‘Jopie’ Pengel en de hindoestaanse parlementsvoorzitter Jagernath Lachmon, die samen vorm gaven aan de ‘verbroederingspolitiek’. Hoewel hier veel positiefs over te zeggen valt, werd in deze tijd vermoedelijk ook de basis gelegd voor corruptie en nepotisme, waar het land al decennia door geteisterd wordt.
Ik las ooit ergens dat dit wel verklaarbaar is. Toen Suriname zelfstandig werd verklaard in 1954, was de economie volledig in buitenlandse handen. De verleiding moet groot zijn geweest voor Pengel c.s. om baantjes te regelen voor vrienden en familie in die grote suikerpot van het ambtenarenapparaat. Het leidde tot een situatie waarin meer dan de helft van de beroepsbevolking werkzaam is voor het overheidsapparaat. Inclusief de vele spookambtenaren. Ter vergelijking, in Nederland is dat altijd minder dan 20% geweest.
1975: Suriname onafhankelijk
Voor het kabinet-Den Uyl was de onafhankelijkheid van Suriname een pronkstuk – met heel toepasselijk minister Jan Pronk aan het hoofd van het pronkstuk. Nederland wilde af van het slechte imago van koloniale mogendheid die oorlog voerde tegen de eigen kolonie, zoals in Nederlands-Indië was gebeurd. Hoewel er in Suriname zelf door een groot deel van de bevolking sceptisch tegen de onafhankelijkheid aan werd gekeken, vooral door het Hindoestaanse volksdeel. Al snel kwam de massa-migratie naar Nederland dan ook op gang.
Kosten nog moeite werden gespaard om van de onafhankelijkheid toch een feest te maken. Suriname kreeg een bruidsschat mee van 3,5 miljard gulden aan ontwikkelingsgeld.
Hoewel de Surinamers vol goede moed aan hun onafhankelijkheid begonnen, stapelden de problemen zich al snel op. Veel competent kader had de benen genomen naar Nederland. De hierboven omschreven kwalen van corruptie en nepotisme in het overheidsapparaat zorgden ervoor, dat er weinig van de grond kwam.
Onrust in het leger
Voor het Surinaamse nationale leger van 1975 was een constructie gekozen met een Surinaamse bevelhebber (kolonel Elstak) en een Nederlandse militaire missie onder leiding van kolonel Hans Valk, die geacht werd Elstak te steunen. Aangezien Valk en Elstak totaal niet met elkaar overweg konden kwam ook hier weinig van terecht, met als direct of indirect (de historici verschillen van mening) gevolg: de Februaricoup van 1980 door Bouterse.
Maar weinig mensen weten dat ook hier, maar dan op het persoonlijke vlak, een link ligt met de dekolonisatie van Nederlands-Indië. De vader van kolonel Valk, luitenant-generaal C.J. Valk, was militair attaché in Nederlands-Indië vanaf 1950, kort na WO2. Zijn taak was de gemoederen daar na de Bersiap en de onafhankelijkheidsoorlog (in Nederland ‘politionele acties’ genoemd) tot rust te brengen. Ongetwijfeld heeft hij die lessen aan zijn zoon overgebracht.
In een onthullend interview in Vrij Nederland kort na de decembermoorden van 1982, dus twee jaar na de coup, gaf Hans Valk openlijk toe dat hij de coup van Bouterse gesteund had (volgens sommigen zelfs geïnitieerd) om een chaotische radicaal-linkse coup te voorkomen en daarmee de levens van de ca. 6000 in Suriname verblijvende Nederlanders veilig te stellen. Kortom, Valk junior orkestreerde een gecontroleerde coup, om een Surinaamse ‘Bersiap’ waar Valk senior alles van afwist te voorkomen.
Zie deze link voor dit boeiende artikel en interview met Hans Valk, door Gerard van Westerloo en Elma Verhey, uit 1982.
Paradoxale figuur Bouterse
Latere historici twijfelen aan het waarheidsgehalte van dit artikel uit 1982; ik vind het nog altijd zeer overtuigend. Want hoe had de sportinstructeur Desi Bouterse in zijn eentje een strategisch, tactisch en operationeel perfect uitgevoerde coup kunnen plannen? Hij moet geholpen zijn door Valk, die in de a-politieke en pro-Nederlandse (!) sergeant Desi Bouterse een perfecte couppleger zag. Maar Nederland haalde Valk na de coup weg uit Suriname en liet Bouterse aan zijn lot over, waarna die het pad koos van zijn links-radicale kornuiten, met een luisterend oor voor Cuba en Grenada. Met als indirect gevolg de Decembermoorden…
De geschiedenis van Suriname van 1980 tot 2020 is sterk bepaald door deze paradoxale figuur Bouterse met zijn NDP, met als grote tegenpool de integere Ronald Venetiaan (president van 1991 – 1996 en 2000 – 2010), onlangs overleden. Bouterse, gehaat en geliefd, symbool van moreel verval van het land dat zijn intellectuele elite vermoordde en verviel tot een narcostaat. Van 2010 tot 2020 was Bouterse president, na zijn veroordeling in 2023 sloeg hij op de vlucht en in december 2024 is hij overleden.
De trouwe volgeling van Bouterse, Jennifer ‘Jenny’ Simons, heeft afgelopen zomer het Surinaamse presidentschap veroverd, juist nu er betere tijden lijken aan te breken dankzij onuitputtelijke olie- en gasbronnen voor de kust. Is Desi Bouterse dan uiteindelijk toch iedereen te slim af geweest?
Toekomst
Hoe het ook zij, het land begint na het vieren van vijftig jaar onafhankelijkheid weer aan een nieuw hoofdstuk. President Jennifer Simons, voormalig arts, probeert voor- en tegenstanders van Bouterse samen te brengen en stuurt ook aan op een goede relatie met Nederland. Als het land het corruptiespook weet te bedwingen en de kennis en kunde van de diaspora productief kan inzetten, gloort wellicht toch die mooie toekomst waarvan de Surinamers in 1975 droomden. Ik wens alle Surinamers een mooie Srefidensi Dey!
OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.
Over de auteur
- Amsterdammer in Rotterdam, blogger, schrijver van e-books, voetbalvader, in het dagelijks leven Recruitment / Human Resources Consultant.
Recent gepubliceerd
EU12 maart 2026EU-migratiepact is geen panacee voor alle kwalen
Politiek Nederland25 februari 2026Mona Keijzer weg bij BBB: wat nu?
Politiek Nederland11 februari 2026Nu is het tijd om een realorechtse alliantie te bouwen
Politiek Nederland21 januari 2026Is met de PVV-afsplitsing ‘constructief rechts’ een feit?
Suriname feest sinds de onafhankelijkheid voornamelijk met Nederlands geld. Binnenlandse politiek is de grootste ramp daar natuurrampen ontbreken in Suriname, aldus mooi opgemerkt door Adiedj Bakas vandaag in de ON. Zwarte Piet is daar geen probleem dat weer wel. Onafhankelijkheid is een vooral dure aangelegenheid maar zeker geen succes te noemen. Vele nu vrije landen kunnen zichzelf niet regeren dat blijkt telkens opnieuw. Maar het verschil met beschaafde wereld wordt steeds kleiner en niet doordat zij beschaafder worden maar doordat het Westen aftakelt met grote snelheid.
Wat het Suriname gebracht heeft is volkomen duidelijk.
We zouden beter kunnen vragen wat het óns gebracht heeft, of beter gezegd, gekost……
Het corruptiespook zal nooit verdwijnen. Hier niet, en daar al helemaal niet.
Veel landen kenden een bloedige onafhankelijkheidsstrijd vooraf. De VS, Haiti, Algerije, Vietnam, Indonesië, Kenya enz. Dit ontbreekt totaal bij Suriname, dat een deugproduct is van het kabinet Den Uyl, uitgevoerd door de jonge drinkebroer Jan Pronk. Ondanks een riante som geld en een zeer ruimhartige emigratieregeling, uniek in de dekolonisatiegeschiedenis, liep Suriname vanaf het begin voor geen meter. Suriname is ook zo’n links-dromerig faalproject waar nooit een Surinamer om heeft gevraagd. Nederland had destijds beter de route van buurland Frans-Guyana kunnen jiezen, dar had de sympathieke Surinamers een hoop ellende bespaard.
Stel het geval dat suriname geen kolonie was geweest van Nederland. Wat zou nú de staat van het land en van de inwoners zijn geweest?
Beste Jan,
Kort gedachtenexperiment:
Er zijn drie Guyana’s. Van boven naar beneden; voormalig Brits Guyana, Suriname en Frans Guyana.
Brits Guyana is in 1960 onafhankelijk geworden en daarna vooral met veel socialistische experimenten bezig geweest en af en toe een testmatch. Gaat volgens mij niet zo lekker.
Suriname: onafhankelijk gemaakt in 1975 toen de Suri’s doorkregen dat het echt Chefsache was. Het experiment van een zelfstandige gemeente Zeist en 4 miljard miljard ’70’s florijnen was qua uitkomst voorspelbaar. Het mene tekel van de uitreis van de ongeveer de helft van de bevolking, die meer vertrouwen had in een NL paspoort, werd met heden ten dage ook ruim voorhanden ijzeren heinigheid genegeerd.
Uitkomst: yabbadabbadoo corruptie, moord- en doodslag op zeer afzienbare termijn, narco-toestanden inclusief burgeroorlogje met het jungle-commando.
Inclusief de latere steeds doorgaande uitreis van vele Surinamers naar NL (en België) toch moeilijk te bezien als succes.
Frans Guyana: bekend van Duivelseiland en Kourou waar de Ariane’s omhoog geknald worden. Frans outre mer departement.
Als je kijkt naar lokale burgerbelangetjes, dan denk ik toch dat je er in Frans Guyana er het prettigst bijzit – inclusief de extra centjes vanwege Frans prestige (zolang de voorraad duurt).
Fokker had nog bestaan en space control in Langetabbetje. Hoe veel leuker was dat allemaal niet geweest?
Jan Pronk leeft nog altijd en zou zich welgemeend kunnen excuseren. Ik leg wel een kussentje voor de broze knietjes neer.
Kleine kans, maar hopen mag altijd.
Beste Jan 2,
Guyana werd alleen niet in 1960 onafhankelijk, maar in 1966, waarna inderdaad veel jolige nationalisaties van de voorhanden (beperkte) industrie.
Vanaf eind jaren ’90 fors schuldrelief en de ontdekking van mucho mas olie en gas voor de kust (idem bij SR) en een oplevende economie.
Alleen het land heeft nog geen miljoen inwoners (idem. SR), maar wel een langlopend grensconflict met Venezuela. Qua defensie in de zak bij Brazilië en de VS, wat ongetwijfeld ook wat zakelijke belangen zal dienen.
Cricket is een dingetje – net zoals 7 paardenrenbanen, maar de West Indies lopen fors achter bij de geprofessionaliseerde amateurs uit andere streken.
Suriname heeft vooral zijn eigen onderdanen naar Nederland doen vluchten. Surinamers hadden een keuze blijven of naar Nederland. En wat naar Nederland kwam heeft het beter gehad dan de Surinamers zelf! Corruptie viert hoogtij en drugshandel ook in Suriname, en Bouterse is wel veroordeeld, maar stierf zonder enige vorm van vrijheidsbeperking. Er zijn plenty Surinamers die nu een slavenij vergoeding eisen, nee vragen is achterhaald. Suriname richt zich niet op goede band met Nederland, maar op goede band met China!