Progressieve taalwaanzin

Correcte spelling schijnt elitair en uitsluitend te zijn

Titelfoto bij artikel Progressieve taalwaanzin Ines van bokhoven opiniez

Foto:

Communicatie lijkt een van de zaken te zijn die het progressief-denkende deel van de wereld al decennia wil ondermijnen. Ditmaal wordt gesteld dat foutloos taalgebruik elitair en uitsluitend is, dus laat maar zitten. Wat is er mis met ergens moeite voor doen? Of is dat niet meer ‘van deze tijd’? Weg met dit gestoorde voorstel tot bewuste taalverloedering, stelt Ines van Bokhoven.

Tanoenbfe eoijce epoijepoiner, ioweguibev oijef gvgceb.

Vindt u niet?

Wat zegt u? U begrijpt niet wat daar staat? Tja, da’s dan niet mijn probleem. In elk geval niet in de toekomst die sommigen voor ogen hebben, waarin correcte spelling een ding van het verleden wordt en iedereen alles mag opschrijven zoals men wil. Ik wilde die zin nu eenmaal zo opschrijven. En als u niet begrijpt wat ik probeerde te zeggen, dan mag ik dat u verwijten.

Hilde Roothart schreef er een stuk over in De Volkskrant, en beargumenteerde dat het nastreven van foutloos taalgebruik taal ontoegankelijk maakt voor laaggeletterden. Dat het elitair is en uitsluitend. Ik ben ervan overtuigd dat het precies andersom ligt.

 

Onherkenbaar

Het eerste mankement aan dit taal-‘verbeterings’-voorstel mag al meteen duidelijk zijn: het komt de helderheid van communicatie niet bepaald ten goede. Zelfs ik weet al niet meer wat ik wilde zeggen met die zin, en ik kan het ook niet meer herkennen. De gedachte die ik had, en die ik opschreef, is alsnog vervlogen – en niemand heeft er iets aan, aan die rij letters hierboven. Niemand herkent het. Een nutteloze toestand, die ook nog ruimte inneemt.

Toen ik op de PABO zat, lang geleden, werd ons een aantal grondbeginselen van het lesgeven bijgebracht. En de belangrijkste daarvan was: als je een klas iets uitlegt en die klas begrijpt het niet, dan ligt dat per definitie aan je uitleg. Punt. Jij bent tenslotte degene die iets over wil dragen en wil dat de ander het begrijpt. Dan is dat dus jouw verantwoordelijkheid. Het is een eenvoudig principe dat vrijwel altijd geldt, ook voor de communicatie tussen volwassenen. Als ik in mijn werk iets schrijf dat verkeerd begrepen wordt, heb ik daar de verantwoordelijkheid voor.

 

Communicatie

En we staan of vallen, als mensheid, met communicatie. Het was al vroeg ons wapen tegen de grote boze buitenwereld: als dier stellen we niet veel voor. We hebben geen klauwen, geen vleugels, geen slagtanden, geen giftige staart, kunnen niet bijzonder hard rennen – zonder ons uitstekend werkende brein, dat ons in staat stelde te communiceren, zouden we volgens mij al vlot verdwenen zijn als soort. Maar door communicatie konden we een ander wapen, een ander verdedigingsmiddel ontwikkelen: je staat sterk als je met velen bent. Samen kun je een buffel neerhalen zodat er te eten is, en samen kun je je verdedigen tegen gevaar.

 

Fundering

Maar dat lukt alleen maar als je kunt communiceren. Als je een plan kunt maken dat iedereen kan begrijpen en als je, tijdens de uitvoering van dat plan, elkaar seinen en andere communicatietekens kunt geven. Overleg en samenwerking zijn van cruciaal belang voor ons voortbestaan als diersoort. Communicatie, een eigenschap die voortkomt uit de hogere intelligentie die de mens nu eenmaal bezit ten opzichte van andere dieren, is een van de funderingen waarop we het rooien. En we hebben een communicatie ontwikkeld die fijnmazig genoeg is om deze complexe wereld met gemak aan te kunnen en te begrijpen.

 

Nieuwe spelling

Die communicatie lijkt een van de zaken te zijn die het progressief-denkende deel van de wereld al decennia wil ondermijnen. Want het is niet voor het eerst dat de spelling van woorden en het aanpassen van taal aan ‘de moderne tijd’ ter discussie staan; in ons land hebben we in de afgelopen dertig jaar al twee keer een grondige aanpassing van onze taalregels gehad, waarvan de laatste in 2005 was. De Nieuwe Spelling, die toen werd ingevoerd, deed heel veel mensen al bezorgd reageren. Zo was er geen verschil meer te zien tussen appel en appel, en het CDA heet dus nu evengoed Christelijk Democratisch Goudrenetje, met een beetje jolige fantasie.

 

Pannenkoek

Ook de fysiek-onmogelijke waanzin van woorden als ‘pannenkoek’ deed haren te berge rijzen. Een koek kun je in maar één pan bakken, anders zijn het twee pannen, hè. Ligt voor de hand. Niet voor onze taalkundigen, die met gemak de realiteit negeren omwille van het ‘gemakkelijk maken’ van onze taal. Goedbedoeld, ongetwijfeld, maar rampzalig.

Etymologie kan worden afgeschaft, als taalkundig onderdeel, want als je woorden zo uit hun verband rukt raakt de link met de herkomst van het woord zoek, als je niet oppast. En daarmee verlies je een stuk belangrijke informatie die je helpt woorden in al hun breedte en lengte te begrijpen. Daarnaast is taal nu juist bedoeld om de werkelijkheid te beschrijven, en in het geval van ‘pannenkoeken’ doet het dat dus niet. Want die dingen bestaan niet en kunnen ook niet bestaan.

 

Interpunctie

Ook correcte interpunctie is behoorlijk belangrijk om goed begrepen te worden. Ik leen nu even een verhelderend grapje van Herman Finkers, en schrijf de volgende woorden op: Hans zei Grietje dat rokje staat je enig. Zonder interpunctie is die zin onbegrijpelijk. Maar ook de plaatsing van die interpunctie doet ertoe. Zie het verschil tussen deze twee:

‘Hans,’ zei Grietje, ‘dat rokje staat je enig.’
Hans zei: ‘Grietje, dat rokje staat je enig.’

Snapt u wat ik bedoel? Laat de interpunctie weg, of zet ‘m verkeerd, en je communicatie kan volledig de mist in gaan.

 

Moeite doen

Daarnaast is er de vraag: wat is er mis met ergens moeite voor doen? Om het beste uit jezelf te halen? Jezelf te ontwikkelen? Wat is de afschuw die sommigen toch hebben van zoiets als ‘discipline’? Het valt soms niet mee om een taal goed aan te leren, dat begrijp ik, en niemand zal er ook ooit perfect in zijn. Het is onmogelijk om altijd foutloos taal te gebruiken. Tijdens het typen van dit stukje heb ik ook al heel wat verbeterd, want taalfouten ontstaan op allerlei manieren, ook door onhandig typen. Dat weten we, we kunnen ermee omgaan, overal staan fouten – maar het wordt een puinhoop als we met z’n allen de lat omlaag halen, of zelfs helemaal verwijderen, zoals nu wordt voorgesteld.

 

Dan is er het moderniseren van oudere teksten, wat al vrij lang bij kinderboeken gebeurt, om ze leesbaar te houden. Iets dat begrijpelijk is als het gaat om sprookjes die al wat generaties meegaan; het zijn sowieso al vaak volksverhalen die heel erg veel versies kennen. Ook de ouderwetse taal van de eerste Nederlandse vertaling van een kinderboek als ‘Alleen Op De Wereld’, dat in 1878 uitkwam, zal niet veel kinderen aanspreken en veel woorden en zinsneden bevatten die ze niet zullen begrijpen. Ik las ‘m onlangs, de vertaling is beeldschoon, maar ik begrijp uitstekend waarom dat is ‘hertaald’ naar moderner Nederlands.

 

Anne Frank

Maar toen ik las dat het ‘Dagboek van Anne Frank’ inmiddels is ‘hertaald’ voor kinderen vanaf acht jaar, en daarmee ook flink is ingekort, was mijn begrip weg. Om te beginnen is het een dagboek waarin ze haar eigen leven in haar eigen woorden beschrijft, en ik vind het van de pot gerukt daar het redactionele mes in te zetten, net als bij brieven – al weet ik dat het al eerder is gebeurd, maar dan om ‘zedige’ redenen, wat evengoed verschrikkelijk is.

Laten we het daar dan maar bij laten en niet nog meer schade doen. Haar stem, haar karakter, haar toon: je verwoest het ermee en geeft er de interpretatie, de toon van de ‘hertaler’ voor terug. Dit boek is niet geschreven voor een doelgroep, met het idee die groep iets bij te brengen middels een verhaal, zoals een kinderboek dat vaak wel is; dit is een dagboek, iets persoonlijks en geheims.

 

Het is ook nog eens, historisch gezien, een directe, eerstehands bron over een belangrijke periode uit de twintigste eeuw. Met dat in gedachten kun je je ook nog eens afvragen hoeveel zin het heeft een dergelijk boek te ‘hertalen’ voor kinderen van acht. Ik vermoed dat ze er weinig van zullen begrijpen omdat ze de context maar amper snappen, en er hoofdzakelijk uit zullen leren dat mensen gevaarlijk en onbetrouwbaar zijn. Dat je mensen die anders zijn en denken dan jij moet vrezen. Het xenofobische, snel tot haat geneigde ‘woke’-denken kennende vrees ik dat het daar op neer gaat komen.

 

“Niet van deze tijd”

‘Het is niet meer van deze tijd’. Dat argument hoorde ik veel op Twitter. Taal is veranderd, en dus moeten alle oude boeken blijkbaar ook op de schop. Je vraagt je af hoelang het duurt voordat men eist dat de figuren op de Nachtwacht in spijkerbroek worden gestoken, met een mobieltje in de hand. Dat we de grottekeningen van Lascaux gaan overschilderen en de bizons vervangen door Tesla’s – joh, bizons zijn toch niet meer van deze tijd. Hoeveel zag u er de laatste maand?

 

Narcisme

Jammer voor Shakespeare en Cats: juist omdat ze niet van deze tijd zijn, zijn ze belangrijk om te bewaren. Maar hun laatste restje stem, dat we nog konden horen omdat het vervat zat in hun woorden, zal sneuvelen omwille van een correcte invulling van de gemakzucht van de ‘woke’ mens. Want allemachtig, je bent toch wel zo lui als ik weet niet wat, als je zelfs voor schoonheid geen moeite meer wilt doen. Als ‘schoonheid’ alleen nog maar inhoudt dat jij er instant-bevrediging van krijgt, en meer niet. Het egocentrisch narcisme dat daarvan afdruipt is schokkend. En het allerergste is dat deze mensen zichzelf zo veel ontzeggen. En zo ontzettend veel moois dood laten gaan.

 

Racistische grammatica

Of het moet echt zo zijn wat Zihni Özdil onlangs boos verkondigde in een filmpje en bijbehorende column: links-progressief probeert de minderheidsgroepen nog verder buiten te sluiten. En helemaal onlogisch is die conclusie natuurlijk niet. We worstelen al met een elite-laag, een hoogopgeleide groep die eigenlijk een minderheid vormt, maar ondertussen alle lakens uitdeelt in ons land. Die groep, blijkt keer op keer en ondanks alle mooie beloftes, duldt geen enkele inmenging in hun overtuigingswereld. Van niemand.

 

Taalverloedering

Kijk, ik vraag me dit al een tijdje af: als het onderwijs dan inderdaad zulke lage schooladviezen geeft aan allochtone kinders, waarom merkt dan niemand eens op dat het onderwijs toch al decennia vrij stevig in linkse handen zit? Wat Özdil omschrijft komt dus vrij stevig overeen met de realiteit die ook ik meemaakte toen ik een Marokkaans jongetje ooit bijles in Nederlands gaf (hij had het geluk ouders te hebben die daar het belang wél van inzagen): het onderwijs schrijft deze kinderen bij voorbaat al af. En het komt overeen met de cijfers en rapporten over die lage schooladviezen.

Wat dan ook de achterliggende reden is voor dit gestoorde voorstel tot bewuste taalverloedering: we moeten ons er echt met hand en tand tegen verzetten. Want er gaat onvoorstelbaar veel verloren als we dat niet doen. Schoonheid, kunst, diepzinnigheid, humor, historische waarde, uitdaging, rijkdom, ontwikkeling, samenwerking, empathie, begrip. En da’s nog maar een greepje woorden uit die prachtige taal van ons.

Hopelijk foutloos opgeschreven.

Over de auteur

Ines van Bokhoven
Ines van Bokhoven
Schrijfster van historische romans, vrouw met een mening en liefhebber van 'common sense’.

Reacties worden gemodereerd. Let op uw taalgebruik. Schelden en tieren is niet toegestaan. Lees hier onze spelregels. Reacties die onze regels schenden worden verwijderd. Herhaalde overtredingen, oproepen tot geweld, beledigingen, Holocaust-vergelijkingen en antisemitisme leiden tot een permanente ban. De redactie treedt niet in discussie over de reden voor verwijdering van een reactie, noch over een ban. Ongeldige e-mail-accounts worden geblokkeerd.

Abonneren op reactie(s)
Abonneren op
guest
19 Reacties
Meeste stemmen
Nieuwste Oudste
Inline Feedbacks
Bekijk alle reacties
Andre
Andre
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

De suggestie dat spelling overbodig zou zijn om tot een begrijpelijke taaluiting te komen en dus beter te slagen in het leven, is ronduit misleidend. Elke taalkundige weet dat een zin een geheel is van allerlei regels die moeten leiden tot een correcte boodschap. Spelling, zinsbouw, vervoeging, het is noodzakelijk om de boodschap zo eenduidig mogelijk over te brengen.
De Mammoetwet (1968) schafte het verplichte grammatica onderwijs af en dat had tot gevolg dat studenten vreemde talen op de universiteit nog hun grammatica kennis moeten bijspijkeren.
Aristoteles beschrijft al in zijn Retorica dat kennis van grammatica noodzakelijk is om tot begrijpelijke zinnen te komen. De logica (met het syllogisme) is hiervan afgeleid. Wittgenstein en formele logica hebben later aangetoond dat taal en logica onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Wie de spelling vrij laat, maakt taal betekenisloos, en gooit de logica het raam uit.
Misschien is dat wel wat linkse mensen willen: dat we alleen nog maar meningen herhalen, zonder te weten waar ze op berusten, waar ze vandaan komen en waarheen ze ons leiden.

Realist1966
Realist1966
5 maanden geleden
Antwoord op reactie van  Andre

Tja, de wokies zullen vast zeggen dat Aristoteles een elitaire witte boze man was. Heerlijk toch als je straks door taalfouten kunt laten zien dat je deugt in plaats van gecorrigeerd te worden omdat je fout zit met je spelling.

De Dertiende
De Dertiende
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Het is slecht gesteld met de westerse beschaving. Ze wordt afgebroken waar we bij staan. Cultuur, kunst, geschiedenis, alles wordt herschreven (met taalfouten). Er is een stille beeldenstorm aan de gang die de fundering onder onze samenleving wegslaat. En die daarmee onze welvaart doet verdwijnen. Het is een vooropgezet plan, de uitvoering is in volle gang, maar bijna niemand heeft het door.

Gussel
Gussel
5 maanden geleden
Antwoord op reactie van  De Dertiende

Het is inderdaad slecht gesteld met de Westerse beschaving. Het afbreken is al een tijdje aan de gang en ik noem het de verloedering van onze beschaving.

Jan de Jong
Jan de Jong
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Het past allemaal in ‘weg met ons’. Overigens doe ik niet mee aan die extra ‘n’ in mijn pannekoek. Lekkerder zonder. De lezer moet ‘n’-en er zelf maar naar wens tussen prutsen. Maar ik ben dan ook van voor de Mammoetwet.

h.keur
h.keur
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Maar wat te denken van alle nieuwe tekstverbuigingen, die vooral door premier Rutte en minister de Jonge tijdens de kamer debatten worden uitgesproken. Da’s pas elitair of misschien het Haags, dat weet ik niet.
Je hoeft niet puriteinse te zijn, door werkelijk elk taalkundig foutje te verbeteren, wat je tegenwoordig voorbij ziet komen, slaat werkelijk nergens op. Behalve dan als je bij een overheidsdienst iets gedaan wilt hebben. Dan roep je gewoon ‘ik niet begrijp, ik niet verstaan’. Alle dienstverlening staat tot je beschikking. De gemeentelijke overheden kunnen er ook wat van en gebruiken woorden in totaal dere betekenis in hun stukken. Tja, het kan verkeren

Johan Cramer
Johan Cramer
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Uit Bint, van Bordewijk, herinner ik me deze waardevolle tip. “De leeraar moet niet afdalen naar de leerling, maar de leerling moet opstijgen naar de leeraar” Misschien niet letterlijk de tekst, maar de strekking is duidelijk, en heeft me mijn hele leven tot nu toe aangesproken.

DPmar
DPmar
5 maanden geleden
Antwoord op reactie van  Johan Cramer

Meer dan zestig jaar geleden was ik helemaal geen vlotte en geweldige leerling maar ik zat op een school waar ze me achter m’n sodemieter aanzaten. In de grote vakanties kreeg ik taken mee, best irritant en vervelend! Tot op de dag van vandaag ben ik mijn, inmiddels al jaren overleden, ouders nog steeds dankbaar dat ze me naar deze ‘opleidingsschool’ stuurden zodat ik daarna naar de HBS kon. Mijn zus moest helaas, na de vierde klas, van school veranderen en kwam op een ‘gewone school’ terecht. Daar heeft ze in de 5e en 6de klas nauwelijks meer iets hoeven doen want ze wist alles al, vertelde ze mij laatst!
Als ik nu naar het niveau van onze kleinkinderen kijk, het haalt niet bij het niveau van rond 1960!

Theresa Geissler
Theresa Geissler
5 maanden geleden
Antwoord op reactie van  Johan Cramer

Máár de context, in dit geval…? Net ging hier namelijk om een onderdeel van de tunnelvisie van schooldirecteur Bint, wiens enige streven was, uit al zijn leerlingen “supermensen” te kweken, over wie later gezegd zou worden: “Die was van de school van Bint”. Wie het boek gelezen heeft, weet, hoe het met die school afliep – het verval was aan het begin van de roman trouwens al ingetreden, met nog slechts vier vierde- en drie vijfde klassen (oftewel: Bezemklassen). Ik kan me voorstellen dat de strekking u aanspreekt, maar er is vast wel een gelukkiger context voor te bedenken dan ‘Bint’ van Bordewijk.

Theresa Geissler
Theresa Geissler
5 maanden geleden
Antwoord op reactie van  Theresa Geissler

Eerste regel: ‘net’ moet zijn: ‘het’.

H.J.
H.J.
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Niet alles over een kam scheren.

Mijn oude buurman, miste de kennis om zijn naam te schrijven, daarom noemde de polder hem kruisje.

Hij stelde altijd.

Ik weet met twee paarden in het span een rechte veur te ploegen, jouw ok.

Jan Kammenga
Jan Kammenga
5 maanden geleden
Antwoord op reactie van  H.J.

Maar voor hem worden geen boeken ,,hertaald,,

Ben Steijn
Ben Steijn
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Volledig mee eens Ines. En niet te vergeten: indien je jouw eigen taal niet machtig bent, en bijv. niet kunt ontleden, dan is het bijna onmogelijk een andere taal te leren. In de EU-landen worden daardoor de kansen op een harmonische samenleving met een 20-tal verschillende talensprekende volkeren extreem bemoeilijkt.

Pia van der Molen
Pia van der Molen
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Moeten wij ons gaan aanpassen aan de laaggeletterden? Ik dacht het niet!

H.J.
H.J.
5 maanden geleden
Antwoord op reactie van  Pia van der Molen

Beste Pia van der Molen laat ieder mens in zijn waarde.
Laat deze site niet verworden tot een soort DDS met al zijn taalnazi’s.
In dat geval trek ik de stekker uit OpinieZ.

Joost Visser
Joost Visser
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Een 30 jaar geleden had mijn dochtertje van 12 een zes voor dictee. 4 fouten. Mohammed, geboren in Nederland had een 8 voor hetzelfde dictee met 12 fouten. Reden, achterstand in taalontwikkeling. De school had het handicapsysteem van golf overgenomen voor eerlijkere kansen. Toen al.

audio1958
audio1958
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

En zo geven we weer een stukje Nederland weg. Het allerbelangrijkste communicatiemiddel dat we hebben, onze prachtige taal. Nu nog de punten, komma’s en hoofdletters. Waar gaat dit naar toe?

Pieter
Pieter
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Met betrekking tot ‘appel’ en appèl’: het is me opgevallen dat in de notulendiscussie alleen dhr. Rutte het woord juist uitspreekt: nótulen.
40 jaar geleden had ik een leraar Nederlands die een heel lesuur aan notulen besteedde en alleen het deel over de uitspraak is blijven hangen.

Pieter
Pieter
5 maanden geleden
Artikelwaardering :
     

Dubbel.

Laatste aanpassing 5 maanden geleden door Pieter
19
0
We zijn benieuwd naar uw reactiex
()
x