Advertenties
Recent:

Over klimaatvoorspellingen

Klimatologie als afschrikwekkend voorbeeld van vermenging politiek en natuurwetenschap

Een artikel van de Nederlandse wetenschappers Kees le Pair, Kees de Lange, Hans Labohm, Dick Thoenes, Kees de Groot, Fred Udo en Marinus Winnink. Bio’s: onder het artikel.

Hoewel klimaatverandering van alle tijden is, zijn alarmerende berichten over het klimaat de laatste jaren aan de orde van de dag. Wij belichten in deze bijdrage natuurwetenschappelijke aspecten van de klimaatverandering ten einde de situatie te beoordelen en alarmistische berichten beter op hun alarmistische waarde te schatten.

Oorspronkelijk verschenen op 7 augustus 2017 onder dezelfde titel op Climategate.nl. Met toestemming van de auteurs overgenomen op OpinieZ.com.

Waarnemingen

In de natuurwetenschap begint alles met het doen van waarnemingen, het meten. Om waarnemingen te kunnen duiden, dient theorie ontwikkeld te worden die die waarnemingen kan verklaren. Goede theorie is in het verlengde daarvan ook in staat om realistische en betrouwbare voorspellingen te doen. Dat stelt zware eisen aan de betrouwbaarheid van de metingen en de strenge logica van de theorie. Het is een belangrijke verworvenheid van de moderne natuurkunde dat vergelijkingen zoals die van Maxwell, Einstein, Schrödinger, Dirac, Dyson aan die hoge eisen voldoen. De vraag rijst daarom hoe dat zit met klimatologie.

Meten is weten

Alles in de natuurwetenschap begint met waarnemingen. Al heel lang worden op veel plaatsen op aarde temperaturen en luchtdrukken gemeten, hoeveelheden regen bijgehouden en stormen gemonitord. Uit die temperatuurgegevens probeert men bijvoorbeeld het verloop met de tijd van de gemiddelde temperatuur op aarde te bepalen. Simpel genoeg, zou je zeggen. Helaas, dat valt tegen. Om te beginnen is er de vraag in hoeverre metingen representatief zijn. Het aantal meetstations is beperkt en is niet gelijkmatig over het aardoppervlak verdeeld. Daarnaast meet een meetstation in het vrije veld andere temperaturen dan een station in de buitenwijken van een grote stad, het urban heat island effect.

Het is mogelijk dat wat 80 jaar geleden een goede meting was, dat heden ten dage niet meer is. De verleiding is groot om voor allerlei effecten te willen ‘corrigeren’, maar op die weg liggen veel valkuilen. Vaak zijn data reeksen van temperaturen door instanties op onnaspeurbare wijze vervuild, er zijn thermometers verplaatst, bijgekomen en weggehaald en zones veranderd, kortom foutenmarges veroorzaakt, die van dezelfde orde of groter zijn als de temperatuurverschillen waarvan sprake is. Serieuze natuurwetenschappers worden hiervan onrustig. De onrust wordt nog versterkt door het feit dat die ‘correcties’ soms pas na 100 jaar uitgevoerd worden, niet door de mensen die de metingen gedaan hebben maar door anderen, en dat de ‘correcties’ altijd tot hogere (en door de corrector wenselijk geachte) temperaturen leiden.

Natuurkundigen hebben voor harde uitspraken gegevens nodig over fouten in de metingen en de doorwerking daarvan in de conclusies. Bij temperatuurmetingen moeten we bovendien onderscheid maken tussen metingen op het aardoppervlak (de klassieke metingen zeg maar), en metingen die sinds enige tientallen jaren met behulp van satellieten gedaan worden. Die laatste metingen geven informatie over de temperatuur in een bepaalde troposferische laag boven het aardoppervlak. Het is essentieel om aan te geven welke temperatuurgegevens men hanteert, want de overeenkomst tussen beide methoden is bepaald niet wat een naïeve waarnemer zich zou wensen.

Klimaatverandering

Nog een opmerking over het woord ‘klimaatverandering’, dat veelvuldig gebruikt maar zelden gedefinieerd wordt. Zie bijv. Thoenes hier. Meestal bedoelt men een verandering van het ‘gemiddelde wereldklimaat’, die dan overal merkbaar zou moeten zijn, bijvoorbeeld in een zekere wereldwijde temperatuurstijging. Gelijktijdig treden er overal op aarde plaatselijke klimaatveranderingen op, die uitgedrukt in graden aanzienlijk groter zijn dan de gemiddelde verandering en daar ook niets mee te maken hebben. Als de gemiddelde temperatuur bijvoorbeeld 0,4 graden stijgt, kan dit niet een plaatselijke temperatuurstijging van 2 graden veroorzaken. Die moet een andere oorzaak hebben. Bovendien treden er in verschillende klimaatzones gelijktijdig allerlei temperatuurstijgingen en -dalingen op, waardoor de gemiddelde temperatuurverandering klein is. Het heeft ook weinig zin te spreken over een temperatuur die een gemiddelde is tussen die in de Sahara en die op Groenland.

Van meten naar begrijpen?

In de media verschijnen voortdurend berichten over nieuwe weerrecords die ons weer overkomen zijn. Dat gaat dan bijvoorbeeld over de gemiddelde aardtemperatuur in een bepaalde maand. De suggestie is telkens dat de aarde opwarmt. Ten eerst kan men twijfelen aan de relevantie van een dergelijk gemiddelde voor de klimatologische toestand van een hele planeet. Zelfs een opeenvolging van dergelijke records over een periode van een paar jaar kan het gevolg zijn van een onbekend verschijnsel van tijdelijke aard, waarvan nadien niets meer te merken is. Ook als er gedurende een beperkte tijd sprake is van correlaties, zegt dat niets over de aanwezigheid van een causaal verband. Om verstandige dingen te kunnen zeggen zijn betrouwbare metingen en betrouwbare theorie nodig. Daaraan ontbreekt het bij het klimaat, omdat er heel veel verschillende invloeden zijn, die elkaar wederzijds ook weer beïnvloeden. Om klimaatvoorspellingen te doen, zijn we dan ook uitsluitend aangewezen op klimaatmodellen. Het is dus zinnig na te gaan wat er in die modellen zit en wat niet, en ook hoe.

  1. Klimaatmodellen bevatten veel bekende natuurkunde (stralingswetten, gaswetten, verdampingswarmte, condensatiewarmte, resultaten van molecuulspectroscopie, etc.).
  2. Klimaatmodellen bevatten geen fysica die geheel onbekend is, of waarvan we op dit moment zelfs geen vermoeden hebben. Maar de atmosferische chemie en fysica zijn niet af. Daarmee zijn de modellen per definitie onvolledig. Hoe ernstig dit is, kan slechts de tijd leren. Dat is geen verwijt aan de modelbouwers, maar maant wel tot voorzichtigheid over uitspraken over de volledigheid en duurzaamheid van model uitkomsten.
  3. In de processen die aan de basis van klimaat liggen komen allerlei verschijnselen voor waarvan we weten dat ze belangrijk zijn, maar waarvan de fysica niet goed bekend is. Een voorbeeld is wolkenvorming (waterdamp, waterclusters, aerosolen, etc.). Op voorhand weten we niet of wolken bijdragen aan opwarming of aan afkoeling. Waterdamp is een broeikasgas, verdamping en condensatie gaan gepaard met warmtetransport, een wolk reflecteert zonlicht terug de ruimte in en infraroodstraling terug naar de aarde. Iedereen die meent te weten hoe die balans uitpakt mag het zeggen. Ook de invloed op wolkenvorming van de sterk veranderlijke deeltjesstromen die van de zon komen is grotendeels onbekend.
  4. Klimaatmodellen houden zich bezig met atmosferische veranderingen in verticale zin. Ook in horizontale richting zijn er grote warmtestromen in de atmosfeer en de oceanen. Die vereffenen deels de temperatuur tussen de door de zon bestraalde kant van de aarde en de afgekeerde kant en tussen evenaar en polen. Het effect daarvan op de gemiddelde temperatuur van bepaalde delen van de aarde is groot. Het is twee ordes van grootte meer dan dat van de temperatuurverhoging waarvan in de klimaatdiscussies sprake is. En hoe precies die warmtestroming constant is, is niet bekend. De statistische fysische beschrijving van die grootschalige warmtetransporten staat in de kinderschoenen.
  5. Klimaatmodellen hebben een ereplaats ingeruimd voor de invloed van atmosferisch CO2. Het is dan cruciaal om ook de biosfeer bij de beschouwingen te betrekken. Plantengroei wordt bevorderd door hogere concentraties van CO2. Dit heeft directe gevolgen voor de albedo (het reflecterend vermogen) van het aardoppervlak. Het proces is spectraal gevoelig: bij fotosynthese worden rood en blauw gebruikt, maar groen wordt gereflecteerd. De invloed op de stralingsbalans is waarschijnlijk significant, maar hoe het precies uitwerkt, weten we niet.
  6. De rol van de wereldoceanen is cruciaal. Door de grote warmtecapaciteit van water bevatten de bovenste paar meters van de oceanen evenveel warmte als de gehele atmosfeer, terwijl ongeveer 100 m diep die zelfde oceaan zonnewarmte tijdelijk opslaat en transporteert. Een kleine verstoring van het evenwicht in de oceanen zou een grote verstoring in de ijle dampkring kunnen veroorzaken. De interactie tussen oceaan en atmosfeer is dan een detail dat in ad-hoc algoritmes gevangen moet worden.

De waarde van de modellen moet blijken uit de metingen

In de natuurwetenschappen is het goed gebruik, ingegeven door honderden jaren van wetenschappelijke ontwikkeling, dat degene die poneert ook numerieke, toetsbare argumenten heeft. Mensen die met klimaatmodellen komen, hebben dan ook de wetenschappelijk plicht aan te tonen dat de wetenschappelijke onderbouwing van hun modellen deugt en dat de voorspellingen betrouwbaar zijn. Het is de taak van critici om relevante vragen te stellen en de plicht van de modelbouwers om daar adequaat op te antwoorden. Om een problematisch model te poneren en vervolgens van de critici te eisen dan maar met iets beters te komen, is een retorische truc, maar heeft niets met natuurwetenschap van doen.

Alarmisten poneren dat alle kwaad van CO2 komt, dat de mens bijdraagt aan CO2 in de atmosfeer, en dat DUS gesproken moet worden van Anthropogenic Global Warming (AGW). Kortom, alle narigheid is het gevolg van het kwalijke handelen van de mens. Dat geloof is wijd verbreid. Onder natuurwetenschappers als fysici en geologen is de AGW-hypothese echter omstreden.

Parameters

Hoe gaan de klimaatmodellen nu om met bovengenoemde zaken? Daarbij gaat het voor de discussie vooral om effecten uit categorie 3. Die worden in rekening gebracht door parametrisering. Dat kan op veel manieren, en dat leidt dan weer tot veel modellen. Er zijn er wel honderd in omloop. Op zich is dat curieus, gezien het feit dat een enkele Dirac-vergelijking voldoet om de hele relativistische quantummechanica te beschrijven. Maar de hamvraag is natuurlijk hoe goed die parameters, en dus die voorspellingen, zijn. Hoe bepalen we dat?

Vanwege de onzekerheid in de metingen, de onzekerheid over de mate van wederzijdse beïnvloeding van allerlei processen en de onbekendheid ervan kan de kwaliteit van de modeluitkomsten slechts ingeschat worden door ze te vergelijken met zo lang mogelijke en zo betrouwbaar mogelijk reeksen meetgegevens. Vaak worden daarvoor temperatuurgegevens genomen, waar ook nog het nodige op af te dingen is. Nu lijkt de waarde van een gemiddelde temperatuur voor een hele planeet misschien niet erg maatgevend, maar vooruit. Probleem is nu dat de discrepanties tussen modeluitkomsten en meetseries, zeker over langere tijd en zeker bij de satellietmetingen, aanzienlijk zijn.

Onverantwoorde aanname

De hoofdstroom binnen de klimatologie houdt er ongeveer de volgende redenering op na. Hoe de gemiddelde temperatuur tot stand komt, is gecompliceerd, maar niet belangrijk. Belangrijk is de verandering van de temperatuur. Die moet veroorzaakt zijn door verandering in een of meer subprocessen. Als je je dan afvraagt welke gemeten parameters veranderd zijn, dan komt men op de broeikasgassen met CO2 als meest direct aan menselijke activiteit te relateren grootheid. Impliciet is de aanname dat andere parameters niet zijn veranderd. Dat nu is een onverantwoorde aanname.

Geologisch en astronomisch gezien is de periode van de Romeinse tijd tot nu erg kort. En in die korte periode hebben we een warme Romeinse tijd gehad, gevolgd door een afkoeling van ~ 1 graad C, daarna een warme Middeleeuwse periode, vervolgens een ‘Kleine IJstijd’ en daarna weer opwarming voorlopig tot 1998 en sindsdien een 20 jaar durende gelijkblijvende temperatuur. Geen van deze veranderingen correleert over zijn hele periode met de atmosferische CO2-concentratie. Deze inconvenient truth leidt helaas tot paniekreacties. Gekozen wordt dan regelmatig voor ‘homogenisering’ van de waarnemingen. Dit komt neer op het herschrijven van de waarnemingsgeschiedenis en het verwijderen of gladstrijken van onwelgevallige resultaten, op een nogal onnaspeurbare wijze. Daar zijn hierboven al kritische noten over gekraakt.

Los zand

De conclusie moet dus luiden dat die modellen de werkelijkheid niet goed beschrijven, en dat dus lange termijn voorspellingen vooralsnog (maar misschien wel altijd) op los zand gebouwd zullen zijn. Daar volgt onontkoombaar uit dat de lange-termijn voorspellingen van de huidige hoofdstroommodellen onbetrouwbaar zijn. Wat overigens onder fysici een bekende uitspraak is, is dat je met voldoende parameters ‘een olifant in een boom kunt laten klimmen’. Het is heel wel denkbaar dat er eerlang een model gemaakt wordt dat de komende 100 jaar goed voorspelt. Maar of dat model deugt, zullen we dan toch pas over een eeuw weten. Voor het zover is, zullen er met evenveel recht andere modellen zijn, die een tijdje het verloop goed simuleren, maar die er na honderd jaar flink naast zitten. En niemand kan tevoren verzekeren welk model we mogen vertrouwen. Ook de mogelijkheid dat bij een dermate complexe modellering als die van het klimaat van de aarde lange-termijn voorspelbaarheid principieel onmogelijk is, kan niet uitgesloten worden.

Een terzijde. Economische modellen hebben zeer veel gemeen met natuurwetenschappelijke modellering, zeker waar het de onderliggende wiskunde betreft. Het gaat altijd om het oplossen van stelsels gekoppelde differentiaalvergelijkingen waarbij problemen met singuliere punten en chaos altijd op de loer liggen. Toch kennen wij niemand, zeker ook geen enkele econoom, die met droge ogen betoogt dat deze modellen voorspellingen kunnen doen die een realiteitswaarde tot over 50 jaar of meer zullen hebben. Het is dan ook bizar dat een aantal natuurwetenschappers van mening is dat de huidige klimaatmodellen dat vermogen wel zouden hebben.

Ter afronding

Doordat klimaatproblematiek en energieproblematiek onmogelijk los van elkaar gezien kunnen worden, zijn de bijbehorende economische belangen gigantisch. Dat geldt niet alleen voor een significant deel van het bedrijfsleven, maar zeker ook voor overheden. Nu is het voor een politicus verleidelijk om de kiezer voor te houden dat door zijn politieke toedoen de planeet en het leven van zijn kleinkinderen gered zal worden. Tegen de tijd dat de feiten hem in het ongelijk stellen, is hij al lang in vergetelheid. Maar de onwetende kiezer, die slechts met alarmistische verhalen geconfronteerd wordt, gelooft hem, zelfs als ter bekostiging van allerlei energie-illusies hem ongekende bedragen uit de zak geklopt worden. Hier wreekt zich het gebrek aan kennis bij het brede publiek en de politiek over de resultaten en methoden van de natuurwetenschap.

Vermenging politiek-wetenschap

Klimatologie is een afschrikwekkend voorbeeld geworden van de vermenging van politiek en natuurwetenschap. Die vermenging tast de onafhankelijke wetenschap in haar fundamenten aan en voedt slechts het wantrouwen in natuurwetenschap. Maatschappelijk is dat zo langzamerhand een groot probleem geworden. Natuurwetenschap wordt gedegradeerd tot een mening als elk andere. Het besef dat het juist de natuurwetenschap is geweest die onze samenleving in de afgelopen paar honderd jaar ongekende welvaart heeft gebracht en ons onnoemelijk veel voordelen heeft opgeleverd, dreigt door de huidige ontwikkelingen weer verloren te gaan. De toekomstige schade van die ontwikkeling valt moeilijk te overschatten.

Overigens zouden natuurwetenschappers er goed aan doen bij zichzelf te rade te gaan. Door hun gebrek aan interesse in politieke processen is de ervaren bèta in de Nederlandse volksvertegenwoordiging een zeldzame diersoort.

© OpinieZ.com 2017. U kunt dit artikel delen via de knoppen onder de advertenties 👇🏽.

Kees le Pair was lid van de directie van de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM). Hij werkte ook enige tijd bij de ‘National Science Foundation’ in Washington. Hij was de eerste directeur van de Technologiestichting STW, tot zijn pensioen in 1999. De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen verleende hem De Zilveren Penning. Voorts is hij Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw. De Technische Universiteit Delft (TUD) promoveerde hem tot eredoctor in alle daar bloeiende wetenschappen. In Duitsland werd hij Ehremitglied van de Wissenschafts Forscher.

Kees de Lange studeerde wis-, natuur- en sterrenkunde aan de UvA en promoveerde in de Theoretische Chemie in Bristol, UK. Hij is emeritus hoogleraar fysische chemie en chemische fysica aan zowel de UvA als de VU. Zijn research betreft atmosferische chemie en fysica, en magnetische resonantie, alsmede het ontwikkelen van complexe fysische modellen. Zijn onderzoek is vastgelegd in enige honderden publicaties. In de periode 2011-2015 was hij als een van de zeer weinige bèta’s lid van de Eerste Kamer.

Hans Labohm studeerde economie aan de UvA. Vanaf 1967 was hij werkzaam bij de Permanente Vertegenwoordiging bij de NAVO. In 1971 werd hij uitgezonden naar Zweden door de Buitenlandse Dienst. Vanaf 1978 werkte hij als plaatsvervangend Adviseur Beleidsplanning op het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Van 1987 – 1992 was hij plaatsvervangend Permanent Vertegenwoordiger bij de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) te Parijs. Sinds september 1992 was hij als gastonderzoeker en directie-adviseur aan instituut Clingendael verbonden.

Dick Thoenes studeerde scheikunde en promoveerde aan TUD. Hij was werkzaam van 1954-1966 bij DSM Research en Nieuwbouw, van 1966-1971 bij Technische Universiteit Twente, als hoogleraar chemische technologie, van 1971-1979 bij Akzo Salt & Basic Chemicals, als directeur research, en van 1979-1995 bij Technische Universiteit Eindhoven als hoogleraar chemische technologie. Hij is co-auteur van ‘Man-Made Global Warming: Unravelling a Dogma’ (2004) en van ‘Klimaatverandering op een waterplaneet’ (2005). Hij was voorzitter en later erelid van de Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging (KNCV).

Kees de Groot studeerde scheikundige technologie aan TUD. Hij trad in dienst bij Shell/Rijswijk als geochemicus, zette een onderzoekslaboratorium op voor Shell/Canada in Calgary, was directeur exploratieresearch, regionaal directeur in Afrika, Midden-Oosten en Rusland, en research directeur en vice-president EP technology bij Shell/Rijswijk. Naast zijn grote bestuurlijke ervaring heeft hij veel gepubliceerd over geochemische onderwerpen in vaktijdschriften, en was een gewild spreker op internationale congressen.

Fred Udo studeerde natuurkunde aan de UvA en promoveerde daar in de kernfysica. Hij werkte 14 jaar als onderzoeker aan grote experimentele opstellingen bij de versnellers van het CERN in Genève. Hij is buitengewoon hoogleraar elementaire deeltjesfysica aan de Vrije Universiteit te Brussel. Hij heeft zich ontwikkeld tot een internationaal erkend deskundige op het gebied van windenergie.

Marinus Winnink studeerde Theoretische Natuurkunde te Groningen en is emeritus hoogleraar daarin, van de Rijkuniversiteit te Groningen. Van 1975 was hij tot 1980 lector en vanaf 1980 tot 2001 hoogleraar. Tijdens zijn verbintenis met de RuG heeft hij van alle beleids-commissies, behalve van het college van bestuur en het faculteitsbestuur, deel uitgemaakt. De pretentie van zijn onderzoek was om vat te krijgen op de wetmatigheden die macroscopische systemen, beschrijven, die uit intrinsiek quantummechanische deelsystemen zijn opgebouwd.
Dergelijk mathematisch-fysisch onderzoek te Groningen was onder meer toegespitst op het gebruik, en waar nodig ontwikkelen, van niet-commutatieve algebras. Hierin behoren we (wereldwijd) tot de initiatoren.* In dit onderzoek richt men zich op het verkrijgen van inzicht op algemene vragen over onder welke parameters bv. een “quantumprint”, herkenbaar, wordt achterlaten in macroscopische (ie. grote systemen) systemen.

* zie ter zake: Wikipedia onder trefwoorden Haag, Hugenholtz, Winnink, Kubo, Martin,Schwinger en hun navolgers.

Advertenties
About Redactie OpinieZ (36 Articles)
Via de redactie gepubliceerde artikelen.
%d bloggers liken dit: