Er moet nu eindelijk eens een Staatscommissie Euro komen
Eerste deel van een tweeluik
Foto: Public domain 
In 2022 vroeg Pieter Omtzigt aandacht voor de problematische euro. In 2023 volgde in de Tweede Kamer een rondetafelgesprek met deskundigen. Maar door de politieke impasse is het nadenken over de euro naar de achtergrond verdwenen. Onder Italiaanse en Franse druk zal er eind van dit jaar weer worden aangedrongen op een verdergaande Euro-begrotingsunie. Hoe moet het nu verder? Op initiatief van de Tweede Kamer zou er daarom nu een ‘Staatscommissie euro’ ingesteld moeten worden, zo bepleit econoom Harry Geels. Het eerste deel van een tweeluik.
In zijn Zemblatijd maakte voormalig onderzoeksjournalist en thans natuurboer Marcel van Silfhout in mei 2005 de nog immer actuele reportage Eurobedrog. Vijf jaar vóór het uitbreken van de eurocrisis (2010) was dit de eerste grote euro-kritische beschouwing in de Nederlandse publieksmedia. Toen ging het over de véél te lage euro-instapkoers van de gulden in 1999 en over de koopkracht- en welvaart-aantastende gevolgen daarvan voor de Nederlanders. Maar ook al over de toen nog onder de oppervlakte broeiende problematiek van de euro in het algemeen.
Met het door Pieter Omtzigt geïnitieerde rondetafelgesprek over de euro in de Tweede Kamer (begin 2023) als kapstok blikt Van Silfhout nu bijna twintig jaar later beschouwend én onthullend terug op die Zembla-documentaire. Maar ook op wat bij de invoering van de euro in Nederland daaraan voorafging, en wat er daarna gebeurde. Deze (voor)publicatie over ‘Nederland en de euro’ is een aanrader voor iedereen die zich in het verleden, de actualiteit én de toekomst van de probleemmunt wil verdiepen.
Gebrek aan kennis
Bij gesprekken in mijn omgeving constateer ik al jaren dat de gemiddelde burger niet of nauwelijks enig idee heeft van de desastreuze invloed die de euro heeft gehad – en nog steeds heeft – op de koopkracht en welvaart in Nederland. Evenmin heeft de Nederlandse burger zicht op de financiële risico’s die het continueren van de euro in zich bergt. Mogelijk bij gebrek aan kennis, maar zeker ook om politiek-ideologische redenen wijst de gevestigde politiek daar praktisch nooit op en wordt daarover onvoldoende nagedacht. Bij de reguliere media is het van eenzelfde laken een pak. Slechts in beperkte kring wordt de problematiek van de euro ook daadwerkelijk onderkend.
Waarschuwingen
In de aanloop naar de invoering van de euro werd er wel degelijk gewaarschuwd dat deze een gevaarlijk en destructief monetair project zou worden. Met name de economen Arjo Klamer en Alfred Kleinknecht wezen daarop. Zij werden daarvoor geridiculiseerd en zelfs gecanceld. Maar ook de inmiddels overleden monetair deskundige André Szász van de Nederlandsche Bank had het door. Maar naar hen werd toen niet geluisterd. Desondanks blijft Arjo Klamer zich roeren tijdens de zich almaar voortslepende eurocrisis. Zo ook euro-onderzoeker André ten Dam, die overigens al begin 2010 een interessante inhoudelijke bijdrage leverde aan het internationale economisch-wetenschappelijke debat over alternatieven voor de euro.
Euro-uitstap
Met de kennis van nu zou Nederland vanzelfsprekend nooit de euro hebben ingevoerd, zo lieten ook praktisch alle aan het nogal onthutsende euro-rondetafelgesprek in de Tweede Kamer deelnemende deskundigen wel merken. Ronald Plasterk was overigens al eerder tot dezelfde conclusie gekomen en heeft vervolgens gepleit voor een Nederlandse euro-uitstap. De voordelen die de euro heeft zijn al lang overvleugeld door de nadelen daarvan, zeker voor Nederland.
Uitstekende column van Ronald Plasterk
Nederland kan net als Denemarken lid van de Europese Unie zijn en tegelijk een éigen munt hebben.. (@telegraaf) pic.twitter.com/tlss0Ofp5P
— René Kemp⭐ (@rkemp59) August 12, 2022
Oud-minister van Financiën Hans Hoogervorst had een jaar eerder in EW Magazine een steen in de eurovijver gegooid: zo kan het echt niet verder, zo hebben wij het nooit bedoeld, en als het niet snel verandert dan moet Nederland maar uit de euro stappen. Zo zette Hoogervorst aan de ronde tafel nogmaals uiteen.
Latijnse muntunie
Ook voormalig DNB-directeur Lex Hoogduin deed zijn duit in het eurozakje: in plaats van de ons beloofde sterke Duits-Nederlandse euro zijn wij inmiddels met de euro in een zwakke, Latijnse muntunie beland. Daarbij staan Nederland en Duitsland garant voor de steeds verder oplopende en onhoudbare staatsschulden van de zwakkere, zuidelijke eurolanden.
En een Noord/Zuid-transferunie kost de Nederlandse burger goudgeld. Een nogal dure hobby van mogelijk zelfs € 35 miljard per jaar, zo had hij berekend. Tijdens het rondetafelgesprek zei Hoogduin dat dat ook zomaar het dubbele zou kunnen zijn. Dus € 70 miljard per jaar. Dat de sinds het begin van de eurocrisis steeds verder wegzakkende internationale wisselkoers van de euro de Nederlandse burgers en MKB-bedrijven met een gigantisch koopkrachtverlies heeft opgezadeld, daar had Hoogduin het nog niet eens over.
Doormodderen
Zoveel openlijke én breed gedragen kritiek op de euro, dat was door dergelijke prominenten zo nog nooit eerder uitgesproken. Desondanks werd er in de Thorbeckezaal van de Tweede Kamer omzichtig om de enig logische eindconclusie heen gedraaid. De euro – zo maakte een andere oud-minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem daar duidelijk – is immers veel meer dan een munt. De euro is vooral ‘politiek’.
Juist omdat alternatieven voor de euro in de Thorbeckezaal nauwelijks aan de orde kwamen, wisten de Kamerleden niet goed wat nu te denken, laat staan wat nu te doen. Ook Pieter Omtzigt niet. Dan maar weer ‘doormodderen’?!
Eerdergenoemde André Szász heeft overigens vóór de invoering van de euro (1998) al voorspeld dat, na het feitelijk crashen van de euro, het ‘doormodderen’ met de munt heel lang zou gaan duren. Maar na dus inmiddels al ruim vijfentwintig jaar ‘doormodderen’ is dat nu wel eens genoeg geweest.
Theorie van optimale muntgebieden
De Canadese Nobelprijswinnaar Robert Mundell heeft in een inmiddels ver verleden in diens zogenoemde theorie van optimale muntgebieden een viertal criteria genoemd waaraan voldaan zou moeten worden, wil een monetaire unie (met in de gemeenschapsmunt onderling vastgeklonken wisselkoersen en één dezelfde voor ieder land gelijke rente) tussen landen succesvol kunnen zijn. Daarvoor zijn een goede arbeidsmobiliteit, vrij kapitaalverkeer binnen het muntgebied en een vergaande mate van politieke integratie nodig, met een begrotingsunie en onderlinge financiële overdrachten en solidariteit. Maar de aan een muntunie deelnemende landen moeten ook een onderling gelijke economische kracht en conjunctuurcycli hebben (economische convergentie).
Economische convergentie
Maar met het euro-experiment kan Mundells theorie wel wat worden gepreciseerd. Zo is inmiddels wel gebleken dat, indien er in een muntunie niet wordt voldaan aan de voorwaarde ‘economische convergentie’, zo’n muntunie voor de daaraan deelnemende landen destructief uitpakt. De overige drie voorwaarden voor een muntunie (politieke unie, arbeidsmobiliteit en vrij kapitaalverkeer) werken ook juist averechts uit, waardoor de schade alleen maar groter wordt. Wanneer de economieën van de aan een muntunie deelnemende landen qua karakter, economische cycli en vooral qua kracht en ontwikkeling onderling te veel verschillen, trekken de economisch zwakkere landen uiteindelijk de economisch sterkere landen mee het ravijn in.
Van Silfhout wijst er in zijn Eurobedrog-relaas op dat er, juist gelet op de onderlinge economische verschillen tussen de Europese landen, ook in Europees verband (zie het OPTICA-rapport, 1976 en het Hard-ECU-plan, 1989) al uitdrukkelijk voor werd gewaarschuwd een Europese gemeenschapsmunt niét in plaats van maar juist náást de nationale munten te introduceren.
Bovendien, zo stelt ook bijvoorbeeld Arjo Klamer, is er naast de economische aspecten van een muntunie ook nog het culturele aspect. Er dient voor onderlinge solidariteit ook een onderlinge culturele verbondenheid tussen de volkeren van de aan een muntunie deelnemende landen te zijn. Maar door de eeuwenlang diepgewortelde culturele verscheidenheid tussen de diverse Europese landen is die er niet. Er is geen Europese ‘demos’. De Europese burger, die bestaat niet.
Monetaire welvaart-optimalisatie
Het is dan ook voor ieder euroland van groot belang een munt te hebben met een evenwichtige wisselkoers ten opzichte van andere landen waarmee een gezamenlijke handelsmarkt wordt gevormd en een daarbij voor ieder individueel land passend renteniveau. Met de juiste wisselkoers en het juiste renteniveau ontstaat er economisch evenwicht. Enerzijds tussen de binnenland- en buitenland-gerelateerde economie van een land, anderzijds tussen de met elkaar handeldrijvende landen onderling. Dit mechanisme wordt door euro-analytisch ingenieur Theo Wolters ‘monetaire welvaart-optimalisatie’ genoemd. Daarmee wordt de welvaart in ieder land optimaal gediend.
Maar door de onmogelijkheid van het aanpassen van onderlinge wisselkoersen en van rentedifferentiatie tussen de economisch zo van elkaar verschillende eurolanden kan binnen het huidige one-size-fits-all europact daarvan dus tegelijkertijd voor alle eurolanden nooit sprake zijn.
Transferunie
Dat de invoering en de instandhouding van de euro voor Nederland grote gevolgen heeft gehad en nog steeds heeft, is een understatement. Het europroject liep gelijk bij het begin al fout. Het wisselverlies als gevolg van de véél te lage euro-instapkoers van de gulden in 1999 heeft ons daarna structureel 12% koopkrachtverlies opgeleverd. De gulden had in 1998 gerevalueerd moeten worden, maar dat is om politieke redenen helaas niet gebeurd.
Sinds het uitbreken van de eurocrisis is de schade nog groter geworden. Door middel van allerlei noodfondsen, ruimhartig ECB-beleid en door de EU uitgegeven eurobonds (gezamenlijk Europees schuldpapier waarbij Nederland voor de terugbetaling aan de financiers aansprakelijk is) zijn de schade en risico’s voor de Nederlandse belastingbetaler alleen maar groter geworden, zo zette Pieter Omtzigt in het opvolgende Kamerdebat uiteen. Dat het door een transferunie in stand houden van de euro volgens Lex Hoogduin Nederland jaarlijks een bedrag van tussen de € 35 en € 70 miljard kost, zal de zorgen van Omtzigt niet hebben verminderd.
Nieuwe column van oud-diplomaat Johannes Vervloed @Diplo_JV:
'Bij de Europese Verkiezingen staan Italiaanse scenario’s op de agenda'. EEG 2.0, versterking EU of doormodderen?#EU #europeseverkiezingenhttps://t.co/0xjPltZHjS
"De vijfjaarlijkse verkiezing voor het Europees…
— OpinieZ.com (@OpiniezMagazine) April 21, 2024
Na de eurobonds in de coronacrisis in 2020 met een totaalbedrag van ca. € 800 miljard (door de regering van Mark Rutte en de Tweede Kamer toentertijd uiteindelijk geaccepteerd onder het motto ‘eens maar nooit weer’), wordt er nu in adviezen van Enrico Letta en Mario Draghi aan de EU aangedrongen op het structureel maken van eurobonds en dus op een verdergaande Europese begrotings- en transferunie.
Een politieke unie binnen het Europact zal er alleen maar voor zorgen dat de financiële transfers van de sterkere naar de zwakkere landen zonder belemmeringen plaats zullen vinden.
Over de auteur
Er is inderdaad geen Europese ‘demos’. Er is daarentegen wel een politieke ‘demos’ in Brussel. En daar lijkt weinig getwijfeld te worden. Verder zijn de monetaire problemen veel groter dan de euro. Sinds het afstand nemen van de goudstandaard in 1944 – eerst een goudwisselstandaard, vanaf 1971 vlottende wisselkoersen – zitten we mondiaal in een gigantisch monetair experiment wat inmiddels op zijn laatste benen lijkt te lopen. Het voornaamste probleem is dat de schulden te groot zijn. Je kunt er niet uitgroeien en je kunt ze niet weginflateren. In 2008 liepen we al over het randje. Maar toen kon het nog met massieve geldinjecties net gered worden. De problemen zijn er net zo goed voor de USD als het Britse pond als alle andere westerse munteenheden. Ook als we de gulden nog hadden gehad zouden we in de problemen zitten. Minder, dat wel.
Overheden wereldwijd bereiden zich al voor op het instorten van het monetaire stelsel middels een CBDC. Dat zal hun alleen maar meer controle geven. Je moet jezelf beschermen met goud, zilver en bitcoin. Ten slotte, maar dat zal te radicaal zijn voor deze site, als de overheid het ruilmiddel controleert dan zal het een ruilmiddel zijn wat met name goed is voor de overheid zelf. En dat is niet noodzakelijkerwijs ook goed voor u en ik.
Dank u.
Je zou met een aantal mensen in jouw straat kunnen besluiten om een gezamenlijk financieel huishouden te voeren. Gezamelijke inkoop = korting op de prijs en een betere behandeling door leveranciers.
Dat moet je als Eurofiel als muziek in de oren klinken; een EU in het klein.
Maar zou je als Eurofiel nog zo enthousiast zijn, als verscheidene deelnemers een gat in hun hand hebben en andere deelnemers op de rand van schuldsanering zitten?
Want wie mag de tekorten aanvullen omdat die leveranciers wel betaald moeten worden?
Dat is de € in een notendop. Een weldenkend mens kan er alleen maar tegen zijn.
Beste Bernardo,
Niet als je met de straat een gans met gouden eieren hebt genaamd welvaart, waaraan iedereen – ook de klaplopers – dermate aan blijven bijdragen dat het free-rider lek gecompenseerd wordt door een toename in die welvaart.
Alleen wat gaat harder: De realisatie van de overige straatbewoners dat ze met minder stress en handje ophouden ook een reuzeleuk leven kunnen hebben en de realisatie van mensen buiten de straat dat ze daar ook graag willen wonen om mee te delen in dat mooie feest?
Of toch de vlijtige miertjes die doorblijven buffelen en de vrolijke sprinkhanen tolereren?
Zie ook Pamela Hemelrijk’s ‘Flatgebouw Nederland’ vindbaar op de webs.
Gezien de omstandigheid dat de zg. knoflooklanden over het hele bestaan van de Euro nog nooit in overwegende mate hun staatschulden hebben afgebouwd en/of hun staats- of maatschappelijke structuren zo aangepast hebben, dat het beter onder het Euro-regime werkt, doet vermoeden dat de Euro ergens een paar erfelijke en/of lifestyle gebreken heeft, die zich op enig moment zullen openbaren.
Alleen is dat dan sifilitische schizofrenie of zijn het verschrompelende ledemaatjes?
En kunnen we hier als burger mee? Helemaal niets, want de politiek beslist. Zelfs de Tweede Kamer heeft niets te vertellen. De eerstvolgende aankondiging van het niet uitvoeren van een aangenomen motie is gisteren al weer bekend gemaakt door een minister. Ging over duikboten.
We hebben als burgers helemaal niets te zeggen. De door schrijver aangehaalde argumenten zijn al jaren en vanaf het begin van de Euro bekend, maar het maakt niet uit.
Nederland is helemaal geen democratie meer, maar een land waar de werkenden en zij die met vijftig werkzame werkjaren achter de rug dit land groot hebben gemaakt volkomen worden uitgekleed.
Ik begrijp alle signalen heel erg goed, maar wat maakt dat nog uit. Spijtig vind ik het wel, dat ik zo moet reageren.
De Nederlandse bevolking is vanaf dag één belazert als het de EU en de Euro aangaat.
Het leek allemaal zo mooi, op vakantie in Europa geen grensdocument meer nodig en gewoon met de Euro betalen.
De Nederlandse bevolking is alle controle kwijt over wat er met Nederland in Brussel gebeurt.
Op dit moment voert de EU (Nederland) oorlog in Oekraïne met wereldmacht Rusland het GROOTSTE land op aarde.
Het kost de Nederlandse bevolking Miljarden Euro’s.
En een land wat NIET meer van ons is.
We dachten of werden wijsgemaakt dat we een sterke Euro zouden krijgen, maar we hebben nu in heel Europa de Italiaanse Lira, die we vam een nieuwe naam voorzien hebbem, de Euro!
U huis is niets zozeer meer waard, uw geld is stukken minder waard.
Nexit.
Europa is ingesteld door de supranationale ondernemingen om het jachtgebied naar de consument zo groot mogelijk te maken, en dat is gelukt. Het gaat om euro’s en nergens anders om. Het maakt niet uit welk land er bij moet; als de supranationale ondernemingen maar goedkoop hun rommel kunnen slijten (zonder invoerrehten en dergelijke.)
Ik hoorde vanavond op de radio dat het een hele klus is om treinen te laten lopen tussen Aken en Luik hahaha. na 25 jaar Europa beloften. dat alles geregeld was, grensoverschrijdend poliie en brandweer, klimaatproblemen, asielverzoeken, immigratie en ga zo maar door. allemaal geregeld hahaha.
Ergo: Ze kunnen helemaal NIKS op bestuurlijk gebied. ALLES loopt fout en WIJ betalen de rekeningen. Wonder dat het nog gaat zoals het gaat.
Zeker 1.600 miljard van 1997 tot 2024.
Mijnheer Geels, hartelijk dank voor dit geweldige artikel en de bijgeleverde links, die me leesvoer opleveren over dit belangrijke en interessante onderwerp. Ik kijk uit naar het tweede deel van uw bijdrage.
Wat een slechte zaak is dit. Eigenlijk alle redenen die je maar kan bedenken dat we UIT de EU EN uit de Euro moeten stappen. Die Draghi was ook een ramp en die vrouw van Lagarde heeft echt niet meer verstand, vreselijk slecht volk is dat om aan de knoppen van Europa te zetten. En die Klaas Knot vertrouw ik ook voor geen meter.
Beste Harry,
Een paar korte opmerkingen:
Het hele Euro-avontuur – en nog zo wat nationale onderwerpen – wordt geacht plaats te vinden tegen de achtergrond van een gecontinueerde welvaart. Want dan zijn er immers genoeg centjes om de minderbedeelden – of dat nu echte vluchtelingen zijn die pas na duizenden kilometers ophouden met vluchten of hele landen, die net zoals de handigerds van het elftal de pot in de voetbalkantine zo snel mogelijk leegtrekken – uit tal van overwegingen op de been te houden.
Alleen is welvaart niet iets vanzelfsprekends en een death by a thousand cuts is zeker gaande.
Zachte heelmeester maken op zijn best lelijke lidtekens en de neiging om maar verbandjes te blijven plakken sluit het ontstaan van etterende zweren of zwart uitslaande ledemaatjes niet uit.
Hoe gaan we handelen als de spreekwoordelijke pleuris losgaat?
Als je niet weet c.q. wil weten wat er speelt – en het ‘iedereen kan schilderen’ Ravensburger-karakter van de Nederlandse politiek is stuitend, maar ook nooit best geweest – doet weinig goeds voorspellen als we niet meer rustig kunnen gaan slapen.
Een korte blik op de laatste Euro-crises, en dan met name de deconfiture van Cyprus – leert genoeg. Je fijne digitale Eurootjes worden gewoon genaast – in mindere mate van de Cyprioten, in meerdere mate van expat, voornamelijk ex GOS rekeninghouders – en de flappentap staat tot nader order op standje zuinig.
Toch benieuwd hoe quinoa-etend hyper digitaal Nederlandje dat gaat beleven.
Alleen onafhankelijke ideeën entameren is al gelijk aan verraad aan de mensen met wie wij solidair moeten zijn, en zal velen die daar in principe toe geneigd zijn weerhouden. Zie groepsprocessen bij Covid-maatregelen en het huidige be kind activisme met een schaduwkantje.
Dank voor de link naar mijn rapport over monetaire welvaart optimalisatie!
Voor de geïnteresseerden wil ik wijzen op het interview dat ik hierover gegeven heb voor Holland Gold. Dat gaat wat breder dan het rapport: