De natiestaat is de enige redding voor de democratie

img_1742

In 1992 schreef de Amerikaanse politiek filosoof Francis Fukuyama The End Of History And The Last Man. Dat boek sloeg bij mij in als een bom. Fukuyama schreef in prachtig, meeslepend proza dat de westerse, liberale democratie het eindpunt van de geschiedenis vormt.

Let wel, in die tijd was het communistische machtsblok nog maar kort geleden geïmplodeerd. De Koude Oorlog die bijna 50 jaar had bestaan was voorbij. De definitieve overwinning van de westerse democratie leek een feit.

Baken
Geen enkel ander politiek systeem kon zich volgens Fukuyama nog als concurrent opwerpen. Het vrije Westen onder de krachtige leiding van de Verenigde Staten was voortaan het enige baken aan de horizon voor de niet-vrije rest van de wereld. Totalitaire en repressieve machtssystemen hadden definitief afgedaan. Het eindpunt van de geschiedenis had gestalte gekregen in de gedaante van de liberale democratie. De ultieme maatschappelijke synthese volgens Fukuyama, waarbij hij leentjebuur speelde bij de Hegeliaanse dialectiek als drijvende historische kracht.

Natiestaat
De democratie als slotakkoord van de beschaving. Ik heb dat nog lange tijd willen geloven, maar ben sterk gaan twijfelen. Ons democratisch bestel is kwetsbaar gebleken en staat de laatste jaren fors onder druk. De vrije, krachtige natiestaat waar ik in 1992 nog met hart en ziel in geloofde, is zich aan het ontbinden. Onze democratie kraakt in haar voegen door nauwelijks te beheersen tegenkrachten. Aan het begin van de 21e eeuw valt ons moeizaam geschapen paradijs van de individuele ontplooiing, de tolerantie en de dialoog uiteen.

Onderstroom
Ons Walhalla van vrijheid dreigt te bezwijken onder het gecombineerde gewicht van massale immigratie, islamitisch theocratisch denken en een autoritaire Europese superstaat. Voeg daarbij de nog immer dominante onderstroom van cultuurrelativisme en klagend burgerschap en het plaatje is compleet. We hebben met de zelfveroorzaakte afbraak van ons maatschappelijk ideaal te dealen, maar weten niet hoe.

Leiderschap
Het in ooit in Washington residerende leiderschap van de vrije wereld is onder een machteloze wegkijkpresident ineengeschrompeld. Wereldvreemde moraliteit en verlammende besluiteloosheid namen de plaats in van krachtige, doortastende Realpolitik. De westerse democratie is kreupel, het vehikel is stuurloos en de kapers liggen al op de kust. In Moskou, in Beijing en overal ter wereld via het haast ongrijpbare, destructieve jihadisme.

Standaardrecepten
Onze politici en bestuurders spelen hun rol in een bitter ondergangsdrama. Ze weten niet meer wat vrijheid betekent, ze beseffen niet dat de erodering van de democratie niet vanzelf overgaat of door rituele bezweringsformules kan worden gestuit. Een beroep op de redelijkheid, wat technisch gemorrel in de marge en hameren op vertrouwen in de toekomst zijn de standaardrecepten. Helaas te zwakke wapens als de vijand al binnen de poorten staat. De westerse democratie zal met zwaardere middelen moeten worden verdedigd. En ik vraag me af of de huidige generatie politici daartoe wel in staat is. Meer van hetzelfde lost het probleem niet op.

Bevrijdingsstrijd
Fukuyama hield in zijn lofzang op de eindoverwinning van de liberale democratie gelukkig nog een slag om de arm. Hij voorzag een periode van terrorisme en nationale bevrijdingsbewegingen. Als laatste stuiptrekking van de tegenkrachten van het westerse model. Ik denk dat Fukuyama daarin inmiddels ruimschoots gelijk heeft gekregen. Islamitisch terrorisme is een hardnekkige realiteit geworden. Maar de door hem aangekondigde opflakkering van nationale bevrijdingsstrijd zie ik meer overdrachtelijk. Ik beschouw die – anders dan Fukuyama met zijn ideaal van een de nationaliteit overstijgende werelddemocratie – juist als de redding van de westerse democratie.

Onvrede
Op ons Europese continent, maar ook in de VS verzetten burgers zich meer en meer tegen afgedwongen en ver van de burger afstaande superstatelijke verbanden. We zien dat aan de groeiende onvrede met en verzet tegen de EU, we zien het ook aan de verontwaardiging over de inefficiëntie en incompetentie van de Verenigde Naties.

Eigenheid
Democratie, ooit ontstaan als bestuur van de extended family van de Griekse stadstaat, gedijt het best in een nationale context. Op het niveau van de natiestaat kan de burger zijn invloed het beste aanwenden en verdedigen wat hem of haar lief is. Versterking van de nationale eigenheid ten koste van internationalisme en multiculturalisme kan het voorportaal worden van de democratische eindoverwinning die Fukuyama heeft voorspeld.

Impuls
Dat is de strijd die naar ik hoop in 2017 een impuls krijgt met geruchtmakende verkiezingen in Nederland, Duitsland en Frankrijk, de onderhandelingen in verband met de komende Brexit en het no-nonsense nationalisme van Donald Trump.

Want ik blijf – hoe cynisch ik ook kan zijn – tot in de uiteinden van mijn zenuwvezels hopen dat Fukuyama alsnog gelijk krijgt. De sleutel is strijdvaardigheid. Vecht voor je land, verdedig je fysieke en je culturele grens, sta voor je manier van leven. Kies de partij die zich daarvoor inzet. Een andere optie voor het behoud van onze westerse, liberale democratie is er niet.

===============================================================
Foto: Democracy by Feral is licensed under CC BY 2.0
===============================================================