Hoe de VVD de spreidingswet zelf in stand houdt
Afschaffing is van de agenda verdwenen
- Hoe de VVD de spreidingswet zelf in stand houdt - 1 september 2026
- Wie er aan twijfelt dat Israël genocide pleegt, mag niet meepraten - 15 augustus 2026
- Hoe De Volkskrant Israël weer eens wegzet als genocidepleger - 5 augustus 2026
Foto: Milliped CC-BY-SA 4.0
De VVD noemt de spreidingswet geen dwangwet, maar zwijgt over haar eigen rol: jaren was de partij verantwoordelijk voor het ministerie dat over de asielopvang gaat – en nu zorgt zij er in het parlement zelf voor dat de wet blijft bestaan.
Hoe zat het ook alweer met de spreidingswet – door sommige partijen, zoals FvD, dwangwet genoemd – die begin 2024 van kracht werd? Deze wet verplicht alle gemeenten in Nederland mee te werken aan de opvang van asielzoekers. Iedere gemeente moet dus een lokaal asielzoekerscentrum (azc) hebben. Je zou misschien denken dat de opvang van asielzoekers een taak is van het Rijk. Dat is ook zo, maar het Rijk heeft die taak doorgeschoven naar de gemeenten. De gemeenten moeten doen wat het Rijk zelf niet meer kan, namelijk voor een fatsoenlijke opvang van asielzoekers gaan zorgen. Een dieptepunt dus in onze politieke geschiedenis, zoals Lettie Verburg vier jaar terug al op OpinieZ opmerkte 👇🏽.
Weerstand
Dat doorschuiven was niet tot ieders genoegen, zoals de laatste tijd veelvuldig gebleken is. De weerstand tegen het vestigen van een azc in Loosdrecht en Engelen staat ons nog scherp voor ogen. Die weerstand ging gepaard met geweld van demonstranten, zoals brandstichting en het bekladden van huizen van voorstanders van een azc in hun gemeente.
Het verhaal is dan al gauw dat het protest alleen van rechts-extremisten komt, maar dat de ‘zwijgende meerderheid’ helemaal geen bezwaren heeft tegen de lokale opvang van asielzoekers. Zo zei een voorstander van de vestiging van een lokale azc tijdens een inspraakavond na de rellen in Engelen volgens de Volkskrant het volgende: “Dit gaat over democratie. En dat is niet dat een kleine groep die intimideert en bedreigt de stem van Engelen zou zijn. De hardste stem is niet automatisch de grootste stem.”
Een waarheid als een koe natuurlijk. Hoewel, wat is dan de grootste stem? Zijn dat de voorstanders van de lokale opvang van asielzoekers? Moeten we geloven dat alleen rechts-extremisten tegen lokale azc’s zijn? En geldt in onze representatieve democratie eigenlijk wel dat de ‘grootste stem’ het voor het zeggen heeft? Ik vrees van niet, maar ik kom er nog op terug.
Kabinet-Schoof
Eerst weer terug naar de spreidingswet. Het kabinet-Schoof (met PVV, VVD, NSC en BBB) dat op 2 juli 2024 was aangetreden wilde de spreidingswet alweer afschaffen. Het wilde een streng asielbeleid waarbij asielzoekers maar een beperkt recht op opvang zouden krijgen. Verder zouden oorlogsvluchtelingen een B-status krijgen, dat wil zeggen zij zouden alleen nog recht hebben op verblijfsvergunningen voor een bepaalde tijd. Als de oorlog weer voorbij zou zijn, dienden deze asielzoekers weer naar hun land van herkomst terug te keren.
Ook moesten er grenscontroles komen om de druk op het nationale migratiesysteem te verminderen. Volgens sommige organisaties, zoals de Adviesraad Migratie, konden grenscontroles niet of nauwelijks tot beperking van de instroom leiden. Immigranten mogen immers te allen tijde asiel aan de grens aanvragen. Dit recht kan niet geweigerd worden. Dan kun je inderdaad de grenscontroles wel achterwege laten. Volgens de Europese Raad echter zal, behoudens enkele uitzonderingen, een EU-lidstaat een asielzoeker aan de grens kunnen weigeren als zij op doorreis zijn vanuit een ander EU-land.
Hoe dan ook, de bedoeling van deze maatregelen was duidelijk. Het kabinet-Schoof wilde het onaantrekkelijk maken in Nederland asiel aan te vragen. Dan heb je ook geen spreidingswet meer nodig, want er zullen veel minder asielzoekers komen. Die afschaffing van de spreidingswet is er dus toch niet gekomen. De vorige minister van Asiel en Migratie, Marjolein Faber (PVV), slaagde er niet in tijdig een wetsvoorstel daartoe te produceren. Tijdig was ook wel erg snel, want het kabinet Schoof viel al binnen een jaar.
Instroom
Het huidige kabinet Jetten wil de spreidingswet handhaven “tot er voldoende vaste en flexibele opvangplekken van het COA zijn”. Dat zou, zo begreep ik uit het coalitieakkoord, het geval zijn als de instroom gedaald is.
En, daalt die instroom al een beetje? Volgens CBS-cijfers was de asielstroom in het eerste decennium van deze eeuw betrekkelijk laag om met de Syrische burgeroorlog omhoog te schieten. Het jaar 2015 liet met 57 duizend asielzoekers (inclusief nareizigers) een hoge piek zien. Daarna zakte de instroom tot gemiddeld 25 duizend per jaar. In 2021 stond de teller echter alweer op bijna 35 duizend, waarna tot en met 2025 de instroom steeds meer dan 40 duizend bedroeg.
In de eerste zeven maanden van dit jaar hebben zich bijna 26 duizend asielzoekers en nareizigers gemeld. Met de huidige instroom van ongeveer 3.500 per maand, gaan we naar een totale instroom dit jaar van ruim 46 duizend asielzoekers.
Het lijkt erop dat voor asielzoekers Nederland voorlopig een aantrekkelijk vestigingsland blijft, met een structurele instroom van ruim veertig duizend personen per jaar. Het lukt maar niet het aantal asielzoekers te beperken, ondanks de voornemens van de laatste drie kabinetten dat wel te doen. De politieke urgentie om die instroom te verminderen is dankzij de spreidingswet niet erg groot. De regering zorgt er gewoon voor dat de gemeenten de klappen van de hoge asielinstroom opvangen en niet het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA).
Dwangwet
Het COA moet eigenlijk voor de opvang van asielzoekers zorgen, maar kan dat kennelijk niet aan. Nu valt het COA onder de politieke verantwoordelijkheid van het ministerie van Justitie en Veiligheid. Sinds het aantreden van Rutte I waren de ministers van Justitie bijna allemaal van VVD-origine – Ferdinand Grapperhaus (CDA) was de uitzondering. Ik hou helemaal niet van complottheorieën, maar zoals Maaike van Charante in 2024 op OpinieZ schreef 👇🏽, is het wel opvallend dat de VVD er in het parlement voor gezorgd heeft dat de spreidingswet niet werd afgeschaft. Het is handig om daarbij te beweren dat Nederlandse burgers de lokale opvang van asielzoekers volmondig steunen. Er is dus helemaal geen sprake van een dwangwet.
Denkt de VVD dat echt? Neem bijvoorbeeld Mark Verheijen, de waarnemend VVD-burgemeester van Wijdemeren, waaronder Loosdrecht valt. Zoals bekend waren er in Loosdrecht felle protesten tegen de komst van een noodopvang waarbij vuurwerk en fakkels naar de locatie werden gegooid. Volgens de Volkskrant zei Verheijen over dat protest: “Zelf scanderen de demonstranten vaak ‘Wij zijn Nederland’, maar ik weiger te geloven dat dat zo is. Ik ben er nog altijd van overtuigd dat de meeste mensen redelijk zijn en dat er draagvlak is voor asielopvang als de politiek het onderwerp serieus neemt.”
Draagvlak
Verheijen wil ook dat de politieke partijen van PRO tot JA21 een langjarig akkoord sluiten om “asiel en migratie niet ook de komende vijf verkiezingen het belangrijkste campagnethema te laten zijn”. Hij wil dus de discussie over het asielsysteem helemaal uit de politiek halen. Dat zou voor de VVD inderdaad wel een politiek redmiddel zijn. De partij is al sinds 2010 onafgebroken in de regering, maar heeft wat het asielsysteem betreft weinig geleverd. De instroom is niet beperkt – zie de hierboven genoemde cijfers – de spreidingswet moest daarom gehandhaafd blijven om te voorkomen dat asielzoekers in Ter Apel massaal in de buitenlucht zouden moeten slapen.
Is het nu echt zo dat, zoals VVD’er Verheijen beweert, er voldoende draagvlak voor lokale asielopvang bestaat? Het is natuurlijk al heel lang bekend dat het antwoord daarop nee is. Het AD meldde op 29 juni jl. dat uit een representatief onderzoek blijkt dat nog geen tien procent van de Nederlanders een azc graag in de eigen buurt of wijk ziet komen. Bij een referendum zou lokale noodopvang dus met een overweldigende meerderheid weggestemd worden. Maar we houden geen referenda. Zelfs als alle Nederlanders geen lokale azc’s meer willen, kan er in ons parlement toch een meerderheid voor de spreidingswet zijn. Die lokale azc’s komen er dan ook. Mede dankzij de VVD.
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|