Volkskrant herschrijft geschiedenis Israël en Midden-Oosten

• Over
• Laatste berichten

Harrie Verbon

Emeritus hoogleraar Openbare Financiën, Tilburg Universiteit.

Laatste berichten van Harrie Verbon (alles zien)

• Volkskrant herschrijft geschiedenis Israël en Midden-Oosten - 16 september 2026
• Hoe de VVD de spreidingswet zelf in stand houdt - 1 september 2026
• Wie er aan twijfelt dat Israël genocide pleegt, mag niet meepraten - 15 augustus 2026

Onafhankelijkheidsoorlog Israël 1948. Foto: Wikimedia, CC0.

De lezers van OpinieZ weten misschien dat ik als lezer (abonnee zelfs) van De Volkskrant de berichtgeving van die krant over Israël niet erg kan waarderen. Dat is een understatement: de journalisten van de krant maken er een sport van om de rol van Israël bij het Midden-Oostenconflict zo negatief als maar mogelijk is weer te geven. Daarbij wordt de historische waarheid nogal eens geweld aangedaan.

Een toppunt, of eigenlijk dieptepunt, was onlangs een necrologie (extract hier) van de Palestijnse kunstenaar Sliman Mansour waarin wij de ene na de andere historische fout noteerden. De dienstdoende journalist, een buitenlandredacteur van De Volkskrant, had haar geschiedenisboekje niet al te diepgaand bestudeerd. Of ze vond het niet nodig de geschiedenis van het Midden-Oosten op een correcte manier weer te geven.

Duik in de geschiedenis

Laten we daarom eerst maar weer eens in die geschiedenis duiken. We beginnen na WOII. In 1947 was Palestina ten westen van de Jordaan al 25 jaar een Brits mandaatgebied. Het was echter al duidelijk dat de Britten zich uit dat wespennest wilden terugtrekken. In datzelfde jaar 1947 nam de Algemene Vergadering van de VN Resolutie 181 aan om het mandaatgebied Palestina in twee delen op te delen: een deel Arabisch (circa 43%) en een deel Joods (circa 56%) (zie Britannica).

De Arabieren wezen het voorstel echter af en er brak in 1948 oorlog uit tussen de lokale Joden en Arabieren, de laatsten geholpen door Arabische staten. Het resultaat van die oorlog was dat de Joden het huidige Israël veroverden, Egypte veroverde de Gazastrook en Jordanië veroverde de Westelijke Jordaanoever (kortweg Westoever). Jordanië verklaarde de Westoever vervolgens tot onderdeel van het koninkrijk Jordanië (tot 1988).

Arabieren in Palestina weigerden (te) lang een 2-staten oplossing

Israël van de kaart vegen

De Arabische landen erkenden het bestaan van Israël niet en probeerden in 1967 opnieuw Israël van de kaart te vegen. Het resultaat was, onder meer, dat Israël de Westoever op Jordanië veroverde. In tegenstelling tot Jordanië heeft Israël de Westoever nooit geannexeerd (wel Oost-Jeruzalem). Israël bezette dus de Westoever. Volgens het internationaal recht is zo’n bezetting van een land tijdelijk toegestaan als dat gemotiveerd wordt door zelfverdediging. Om die bezetting op te heffen moet de andere, aanvallende partij voldoende garanties voor veilige grenzen geven. Dit is vastgelegd in Resolutie 242 van de Veiligheidsraad (1967).

Op grond van Resolutie 242 was de bezetting door Israël dus rechtmatig zolang er geen vredesverdragen met de aanvallende landen waren gesloten. Met de bezetting van de Westoever was en is iets merkwaardigs aan de hand. Israël sloot namelijk wel een vredesverdrag met Jordanië in 1994, maar toen had Jordanië de claim op de Westoever al opgegeven ten gunste van de Palestijnen.

Er was dus ook een vredesakkoord met de Palestijnen nodig. Dit leek te gebeuren met de zogenaamde Oslo-akkoorden van 1993. Daarin werd door de toenmalige Palestijnse leider Yasser Arafat en Israël het recht op een eigen Palestijnse staat vastgelegd. De precieze omvang en de locatie van de grenzen zouden onderdeel zijn van een finaal vredesverdrag. Over en weer werden de afspraken van de voorlopige akkoorden echter niet nagekomen, zodat het nooit tot een definitief vredesakkoord is gekomen.

Bezetting of rechtmatig gezag?

De huidige regering van Netanyahu heeft er ogenschijnlijk weinig behoefte aan het vredesproces weer op gang te brengen. Ze is voorlopig niet van plan de ‘bezette gebieden’ over te dragen aan de Palestijnen. Ik plaats bezette gebieden tussen quotes omdat er onenigheid is over de vraag of er wel sprake is van een bezetting.

Israël heeft het gezag over delen van de Westoever op grond van de Oslo-akkoorden. Het uitgangspunt was echter dat dit tijdelijk zou zijn in afwachting van een permanent akkoord. Door internationale organisaties is uitgesproken dat in ieder geval de Joodse nederzettingen in deze gebieden in strijd zijn met het internationale recht. Dat wil dus niet zeggen dat de bezetting van een deel van de Westoever illegaal is (zie VN-resolutie 242; zie ook deze redelijk genuanceerde beschrijving door het American Jewish Committee).

Wat internationale organisaties, inclusief de VN, uitspreken over Israël en de Westoever heeft allemaal niet zoveel effect op het beleid van de Israëlische regering. Ik kan me dat wel voorstellen, gezien de disproportionele veroordeling waar Israël decennialang aan onderworpen is geweest. Het komt bij de VN niet op om bijvoorbeeld eens een poging te wagen om de partijen tot een definitief vredesakkoord aan te zetten. De VN is eerder bij voorkeur negatief over Israël en laat de andere partijen onbesproken.

Necrologie vol onjuistheden

Maar nu over naar de necrologie van Mansour in De Volkskrant. Volgens de krant heeft hij de fundering gelegd voor de Palestijnse kunst van vandaag en zijn zijn schilderijen uitgegroeid tot symbolen voor het Palestijnse leven onder Israëlische bezetting. Dan schrijft de journalist:

“Mansour groeide op in een christelijk gezin in Birzeit nabij Ramallah, op de toen nog niet bezette Westelijke Jordaanoever. Birzeit (Arabisch voor ‘oliebron’) is een historische Palestijnse plaats, bekend om de vele olijfbomen en weelderige groene omgeving. Hij werd geboren in 1947, een jaar voor de stichting van de staat Israël en de Nakba, toen zo’n zevenhonderdduizend Palestijnen uit hun huizen werden verdreven.”

In bovenstaand citaat staan alleen al drie historisch onjuiste suggesties. Ten eerste is er de suggestie dat Mansour opgroeide op ‘niet bezet’ Arabisch-Palestijns grondgebied. Maar dat is niet waar. De Britten waren er in 1947 de baas en in 1948 werd de Westoever door Jordanië geannexeerd. Er bestond dus geen Arabisch-Palestina. De suggestie dat Birzeit een Arabisch-Palestijnse plaats was, klopt bijgevolg ook niet (en dit is de tweede foute suggestie).

Wie veroorzaakte de Nakba?

In resolutie 181 van de VN kregen de Arabieren ongeveer de helft van Palestina toegewezen. Het lag voor de hand dat als deze opdeling was doorgegaan, de Arabieren naar het Arabische deel zouden moeten verhuizen en de Joden naar het Joodse deel. Het was namelijk uit de vooroorlogse periode al duidelijk geworden dat Joden en Arabieren niet vreedzaam naast elkaar konden wonen.

De Arabieren in Palestina accepteerden de opdeling van de VN niet en – zie boven – de oorlog van 1948 leidde tot het ontstaan van het huidige Israël. Een deel van de Arabieren in het door de Joodse legers veroverde gebied vluchtte weg. Een deel werd door de Joden verjaagd. En, verrassend genoeg, een deel van de Arabische bevolking bleef wonen in wat Israël werd. Het ging om ongeveer 150.000 Arabieren die dus niet werden verjaagd.

In het bovenstaande citaat meldt de journalist alleen de 700.000 ‘verdreven’ Palestijnen. Zij meldt niet dat sommige Arabieren gevlucht waren. Zij meldt ook niet dat de Arabieren de Nakba grotendeels aan zichzelf te danken hadden, omdat ze resolutie 181 niet wilden accepteren. Dit is haar derde foutieve suggestie.

Hoe De Volkskrant Israël weer eens wegzet als genocidepleger

Geen tegenwicht

Dat Mansour de indruk wilde wekken dat Israël de Palestijnse geschiedenis ontkende, begrijp ik. Ook de suggestie van Mansour dat Israël er voornamelijk op uit was land van de Palestijnen af te pakken, kan ik begrijpen. Maar het zou de journalist als buitenlandredacteur gesierd hebben als zij enig tegenwicht tegen dit onzuivere beeld had geplaatst. Maar dat doet zij niet. Integendeel, in een bespreking van het schilderij De Sinaasappelboom citeert zij iemand uit Oost-Jeruzalem als volgt:

“Het (schilderij De Sinaasappelboom, HV) is een oproep voor eenheid onder de Palestijnen als verzet tegen de Israëlische pogingen om het land en de bevolking te verdelen.”

Wie is de schuldige partij?

Let wel, er staat dat Israël het land wil verdelen. Over welk land gaat het hier? De VN probeerde immers al in 1947 het land te verdelen, zie boven. Het had heel wat ellende kunnen voorkomen als de Arabieren dat voorstel destijds hadden geaccepteerd.

Het kwam niet in de journalist op om die uitspraak van Mansour in de juiste context te plaatsen. Het leek er eerder op dat de journalist de lezing van de geciteerde Palestijnen volledig onderschreef: Israël als de enige, grote schuldige van het Midden-Oostenconflict. Ik ben bang dat veel lezers van De Volkskrant deze lezing inmiddels onderschrijven.