Overheid faalt permanent bij beheersen instroom in WAO/WIA en Jeugdhulp
Maar met neoliberaal beleid heeft het niets te maken
- Hoe De Volkskrant Israël weer eens wegzet als genocidepleger - 5 augustus 2026
- Overheid faalt permanent bij beheersen instroom in WAO/WIA en Jeugdhulp - 24 juli 2026
Beeld: Gemini (AI)
Politici krijgen vaak de schuld van bezuinigingen op de WAO, de WIA en de Jeugdhulp: het zou allemaal neoliberaal beleid zijn. Maar de werkelijkheid is minder ideologisch en veel praktischer: de overheid slaagt er al decennia niet in om te voorkomen dat steeds meer mensen een beroep doen op deze regelingen.
Politicoloog Catherine de Vries heeft in haar boek Symfonie van de Onvrede (2026) het neoliberalisme aangewezen als de oorzaak van de verschraling van publieke voorzieningen in Nederland. Het neoliberalisme zou in de Nederlandse politiek de heersende ideologie zijn vanaf de jaren 1980. Het neoliberale uitgangspunt was dat de burger zelf meer verantwoordelijkheid moest nemen voor zijn bestaan en dus niet eenvoudig meer toegang tot publieke voorzieningen zou krijgen. Bovendien zouden deze voorzieningen er alleen voor de ‘echte minima’ mogen zijn.
Neoliberaal beleid dat zichzelf tegenspreekt
Een logisch gevolg is de teruggang in bescherming van werknemers, zoals bestuurskundige Naomi Woltring in haar boek De marktconforme verzorgingsstaat (2024) claimt. Dat gold bijvoorbeeld voor de Wet op de arbeidsongeschiktheid (WAO). Vanaf de jaren 1980 ging de politieke discussie over beperkingen van de uitkeringsrechten in de WAO. Dezelfde discussie speelt nu bij de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA).
De Vries voegt daar als voorbeeld voor neoliberaal beleid onder meer de Jeugdwet aan toe. Zeker vanaf 2020 is er door verschillende onderzoekers op gewezen dat steeds meer hulp bij huishoudens met een hoger inkomen terecht is gekomen, in strijd met neoliberaal gemotiveerd beleid. Waarom grepen de neoliberale politici die volgens De Vries en Woltring al decennialang de dienst uitmaken niet in?
WAO/WIA: één miljoen uitkeringen leidt tot politieke paniek
Het antwoord kan niet anders zijn dan dat de overheid bij de sociale wetgeving wetten zo in elkaar heeft gestoken dat ‘overconsumptie’ onvermijdelijk was. Neem de WAO. Op de politieke agenda van de jaren 1980/90 stond de vraag hoe de verzorgingsstaat in stand kon worden gehouden onder het alsmaar toenemende beroep op de WAO. Bij een socialezekerheidsregeling gaat het altijd om een afruil tussen het bieden van hulp en het voorkomen van overmatig gebruik.
Bij de WAO stond het bieden van hulp overduidelijk voorop. De WAO-uitkering was genereus, terwijl de pensioenopbouw doorging. Bovendien, omdat de wetgever verzuimd had een sluitende definitie van arbeidsongeschiktheid te geven, was het niet zo moeilijk om je arbeidsongeschikt te laten verklaren. Werkgevers bleken de WAO ook vrij eenvoudig als een sociale afvloeiingsregeling voor onrendabele werknemers te kunnen gebruiken. De enquêtecommissie Buurmeijer had dit alles in 1993 al vastgesteld.
Regels maken het steeds ingewikkelder
De overheid zelf had niet altijd door dat haar regels invloed hebben op het gedrag van burgers. De ontwerper van de WAO in de jaren 1960, de toenmalige KVP-minister van Sociale Zaken Gerard Veldkamp (1921-1990), dacht dat het beroep op de WAO ongeveer gelijk zou zijn aan het beroep op de Invaliditeitswet. Deze wet, die nog uit 1913 stamde, bood karige uitkeringen in vergelijking met de WAO. Het beroep op de Invaliditeitswet was in die tijd ongeveer honderdvijftigduizend. Veldkamp dacht kennelijk dat arbeidsongeschiktheid objectief vast te stellen was.
Maar anders dan Veldkamp verwachtte, explodeerde het beroep op de WAO na de invoering in 1967. Wat de overheid dan meestal doet als het gebruik van een regeling onverwacht oploopt, is het opstellen van nieuwe regels. Die regels maken het stelsel meestal ingewikkelder, maar met twijfelachtig effect op het gebruik.
Politieke paniek
De WIA, die in 2006 de WAO verving, zou tot minder uitkeringen moeten leiden dan de WAO. De WIA stelde namelijk, anders dan de WAO, de activering van arbeidsongeschikten centraal. De wetgever was echter nog steeds niet in staat een heldere definitie van arbeidsongeschiktheid te geven. Dat betekende in feite dat de beoogde activerende werking van de WIA geheel in handen kwam te liggen van degenen die de WIA moesten uitvoeren: voornamelijk de verzekeringsartsen die de beoordelingen en herbeoordelingen van uitkeringsontvangers moeten doen.
Men verwachtte dat het beroep op de WIA veel lager zou uitvallen dan het beroep op de WAO. Dat was enige tijd ook het geval. Maar met recente UWV-cijfers kan worden uitgerekend dat bij ongewijzigd (toewijzings)beleid het totale aantal WIA-uitkeringen de één miljoen zal naderen in 2040 — dezelfde situatie die zich in 2000 bij de WAO voordeed en die toen tot politieke paniek leidde.
Jeugdhulp: decentralisatie leidde niet tot minder dure hulp
In 2015 decentraliseerde het Rijk de jeugdhulp naar de gemeenten. De gemeenten zouden met minder budget moeten toekunnen: zij stonden immers dichter bij hun eigen burgers en zouden daarom beter in staat zijn hen op hun ‘eigen kracht’ — dat is de officiële formule — aan te spreken. Burgers moesten leren begrijpen dat veel problemen met hun kinderen ‘normaal’ waren en daarom ook niet door de overheid hoefden te worden opgelost.
Sinds de decentralisatie zijn de kosten van de jeugdhulp echter meer dan verdubbeld. Gemeenten slaagden er dus niet erg in hun burgers van die zogenaamde normalisering te overtuigen. Een reden daarvoor was dat, net als bij de WIA, de overheid niet in de wet heeft vastgelegd welke criteria moesten gelden om voor overheidssteun in aanmerking te komen. Integendeel, de overheid nam in de wet op dat er voor gemeenten een ‘jeugdhulpplicht’ bestaat. Door die jeugdhulpplicht is het voor gemeenten vrijwel onmogelijk om ouders die jeugdhulp eisen, hulp te weigeren.
Ouders die een dergelijke weigering bij de rechter aanvochten, kregen namelijk vaak gelijk. Juristen hebben nu geconcludeerd dat gemeenten zelf die jeugdhulpplicht kunnen beperken, zoals Karen Poot onlangs ook op OpinieZ opmerkte. De gemeenten moeten dat echter wel zo doen dat rechters de formulering aanvaardbaar vinden. Zeker kleine gemeenten hebben niet de juridische capaciteit om dat voor elkaar te krijgen.
Een monument voor slachtoffers Jeugdzorg, maar geen spiegel voor het systeem
En waarom moeten eigenlijk 342 gemeenten afzonderlijk van elkaar het (juridische) wiel uitvinden, terwijl het Rijk duizenden juristen in dienst heeft? Zijn er van die duizenden juristen dan niet een paar in staat een juridisch waterdichte formulering te vinden die aangeeft wanneer gemeenten geen jeugdhulp hoeven te leveren? Kennelijk niet, want de wetgever verwacht dat de gemeenten wel kunnen wat de wetgever zelf niet kan, namelijk de jeugdhulpplicht afbakenen. De meeste gemeenten kunnen dat evenmin, zodat zij dure jeugdhulp moeten blijven leveren als daarom wordt gevraagd.
De professionals stonden en staan alleen
De Vries schrijft op blz. 154 van haar boek dat door het neoliberale uitgangspunt van efficiënt gebruik van middelen de professionals geen ruimte meer hebben om naar eigen inzicht en ervaring te handelen. Mijn ervaring — vooral bij de jeugdhulp — is een heel andere. Professionals moeten wel aan allerlei beleidsdoelen voldoen — bij de jeugdhulp is een doel mensen met (opvoed)problemen ertoe aanzetten op hun eigen kracht te vertrouwen — maar krijgen daarvoor geen instrumenten mee. In feite moeten zij zelf maar uitzoeken hoe zij de beleidsdoelen willen halen. Zij staan daarbij wel vaak onder druk van ouders die hulp eisen voor hun kind, aangemoedigd door de jeugdhulpplicht die de wetgever niet wil of kan afbakenen.
Bij de WIA moeten verzekeringsartsen er bij voorkeur voor zorgen dat zoveel mogelijk mensen die een aanvraag doen, zo min mogelijk in een uitkeringssituatie terechtkomen. De aanvragers zullen bij voorkeur juist wel in een uitkeringssituatie terecht willen komen, al was het maar om te voorkomen dat ze werkloos worden. Zij zijn daarbij in het voordeel omdat niemand — inclusief de wetgever — weet wat arbeidsongeschiktheid precies is. Voor verzekeringsartsen is het daarom moeilijk om aan het doel van de wetgever te voldoen.
.
Conclusie: politici kunnen niet neoliberaal zijn
De Vries en Woltring beweren dat onder invloed van het neoliberalisme uitkeringsrechten en -hoogten zijn beperkt (zie bijvoorbeeld blz. 149 van het boek van Woltring): burgers moeten meer zelf regelen. Ik schreef al dat het dan onbegrijpelijk is dat sinds 2015 meer hogere inkomens een beroep op jeugdhulp konden doen. Dat de wetgever sociale voorzieningen, zoals de WAO/WIA, geregeld probeert af te schalen is echter wel duidelijk. De motivatie kan alleen niet het neoliberale gedachtegoed zijn, want dan zou er slechts een minimumregeling zoals de Algemene Arbeidsongeschiktheidswet (AAW) zijn. De AAW is echter al in 1998 afgeschaft, terwijl de WAO toen gehandhaafd bleef.
Het motief voor afschaling bij de WAO/WIA en het willen beperken van de toegang tot jeugdhulp kan dus alleen maar zijn dat de wetgever er telkens niet in slaagt de instroom te beheersen. De Vries en Woltring ontkennen (impliciet) het bestaan van een onbeheersbare instroom in sociale regelingen. Het beter afbakenen van rechten en plichten van burgers (en uitvoerders) vinden zij dan kennelijk ook onnodig. Gezien de ervaringen uit het (recente) verleden lijkt mij dat, als afschalen en/of afbakenen wordt nagelaten, het beperken van rechten van burgers tot een minimumniveau onafwendbaar is.
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|
De hogere instroom is gekomen door dat mensen met een zwaar beroep langer door moeten werken
Na je vijftigste is het gewoon klaar
Voor mensen met een zwaar beroep
Ik was zelf loodgieter verwarmings monteur .
Op een gegeven moment is het gewoon klaar.
Je rug je knieën zijn verrot.
Dan mensen die met pensioen wilde konden dat niet en hadden een pensioen gat dus moesten zijn weer werken na hun 65 zestigste.
Deze heeft ook mede veroorzaakt de instroom wia .
Maar daar neemt de roverheid geen schuld aan zij die dit zelf hebben veroorzaakt.
De wao heb je als werknemer voor betaalt dat de roverheid heeft de pot zelf leeg geroofd komen ze nu in de problemen net als de pensioen pot die zij leeg geroofd hebben
Men heeft het over vergrijzing als je mensen binnenhaalt die nooit een dubbeltje belasting hebben betaalt maar wel van alle voorzieningen laat genieten inclusief aow ja dan vraag je om problemen
De roverheid hangt de domme uit de hypocrieten.
Maar vertellen niet dat zij deze problemen veroorzaakt hebben.
Het afschuif systeem van de roverheid
Op de burger .
Mensen moeten eens opstaan het is genoeg
Met stelen van het volk
Het zogenaamde neoliberalisme van de jaren 1990 is al lange tijd de ideale zondebok voor linkse mensen.
Neoliberalisme hebben ze beleefd als een stap terug richting kapitalisme/liberalisme op de weg naar de sociale samenleving, die in hun ogen de oplossing is voor alle kwalen.
Het is een leuke paradox: steeds meer mensen die gebruik maken van overhevelingsinkomen en dus afhankelijk zijn van de overheid dan wel de rest van de samenleving – en dan beweren dat het neoliberalisme de ‘voorzieningen afbreekt’.
Dus WIA en WAO enzovoort zijn geen voorzieningen?
Hoe meer socialisme wordt opgelegd, hoe beter duidelijk wordt dat de maakbare samenleving een illusie is.
De mens blijft een wezen met beperkte inzichten, met 1 leven dat hij leuk en zinvol wil invullen en dat houdt uiteraard een bepaalde mate van egoïsme in. Geen enkele regeling of voorziening kan daaraan iets veranderen.
Iets of iemand moet de schuld krijgen voor de mislukkingen van deze dromers: dat iets is het neoliberalisme, dat iemand zijn uiteraard de fascisten.
De r-overheid faalt al jaren sinds Balkenende toen Rutte, Schoof en nu Jetten die niets met de eigen bevolking opheeft maar alleen ons geld nodig heeft voor waanzin die zij bedacht hebben samen met het criminele EU/WEF zooitje!!
Beste Harrie,
Voor de verandering eens heel in het kort:
Op het moment dat een maatschappij stelselmatig ‘zieligheid’ niet alleen een plekje geeft, maar als het ware op een voetstuk zet, dan moet je niet verbaasd zijn, dat steeds grotere groepen die statuur willen hebben.
Al helemaal niet als het spiegelbeeld – zelf met je naasten zo goed en zo kwaad als dat gaat, je eigen boontjes proberen te doppen – lastiger gemaakt wordt, op school niet aangereikt wordt, financieel problematischer is en – na een paar generationele doorlopen – van huis uit ook niet meer aangereikt wordt.
En dan – hey presto – hebben we te maken met een almachtige overheid (die het allemaal wel even welvaartsstaat / participatiesamenleving 2.0 op zou pakken), die om meer dan een paar redenen het niet kan bolwerken en het ook nooit op deze manier zal kunnen bolwerken, want cosmic causes (zie Thomas Sowell).
Als een maatschappij zijn positief identificerende kern verliest (b.v. het dubbeltje dat op eigen kracht als kwartje kan eindigen) komt zeker bij op een of andere manier in voldoende mate voortgezette welvaart op dit punt uit. Het reëel bestaande socialisme zakte wat eerder door zijn hoeven, maar er is geen enkele reden om aan te nemen dat dit niet in onze swamp (en EU-breed) zou kunnen gebeuren.
Want als een kritische massa het ‘OK vindt om niet OK te zijn’, wie doet dan nog een beetje nauwgezet zijn werk? Niet alleen qua welvaart, maar bij voorbeeld iets essentieel als dijken en/of bemaling?
Neoliberalisme heeft in dit geheel veelal verdienkansen gecreëerd om leuk te boeren op ‘forever causes’. De for profit equivalent van het adagium van de F. Timmermans school of public management.
Toch niet zo kort.
‘..Op het moment dat een maatschappij stelselmatig ‘zieligheid’ niet alleen een plekje geeft, maar als het ware op een voetstuk zet, dan moet je niet verbaasd zijn, dat steeds grotere groepen die statuur willen hebben…’
Hij is weer ‘op z’n Henks’ verschrikkelijk to the point.
En normaal goed je werk willen doen? Een familielid werkt al decennia met zijn tien geboden aan gecompliceerde apparatuur die uiterste nauwkeurigheid vereist. Werk waar hij en een paar oudere collega’s trots op zijn. Er is paniek, want veel oudere vaklieden gaan met pensioen, en wat er nieuw binnenkomt kan niet alleen weinig, maar hebben ook nauwelijks interesse in meelopen om het VAK te leren.
En dat kan in NL gewoon.
Beste NIWHL,
Los van een kennis/ervaring verschil en wellicht een teveel van aandacht voor algemene, al dan niet modieus ingegeven boekwijsheid à la de schriftelijke zwemcursus, is er een mentaliteitsding gaande.
Het idee dat je van anderen – en dan zijn dan vaak noodzakelijkerwijs vervelende ouderen, betweters, mansplainers e.d. – iets kan leren door niet meteen je eigen kwek voorbij te tetteren, is helemaal passé. En dan krijg je natuurlijk de volkomen begrijpelijke situatie dat er een los gezelschap van beterweters ontstaat, waar de oude garde meer dan zijn bekomst van heeft en zegt ‘Dikke doei en veel plezier’.
De nieuwe garde is dan iets te hoogdravend en/of klein van geest om op gedane zaken terug te komen en vervolgens beginnen de lacunes overduidelijk aan het licht te komen. Waarna er natuurlijk veel reddingswerk, consultants, re-design en andere toeters en bellen ingrepen nodig zijn. De oude kwaliteit / manier van werken wordt echter nog steeds niet geëvenaard, waarmee mogelijk het wezen van de business als dun zand door de vingertjes glipt.
Ergens toch een ego-ding in combinatie met een tekort aan living memory wat er kan gebeuren als er te veel gerotzooid wordt a.k.a. een te veel aan welvaart. Een zoveelste kans is in veel gevallen niet beschikbaar als je de kosten van het gekluns niet af kunt wentelen op iemand anders.
Maar we zijn natuurlijk allemaal tegen racisme, voor absolute gelijkheid tussen man en vrouw en er OK mee dat het voor de ander en jezelf OK is om even niet OK te zijn.
Wat ik mis in dit verhaal is een samengaan van diverse factoren die zich in de 80 er jaren voordeed. Ten aanzien van de WAO is de marge te ruim genomen omdat er toch geld zat was (gasbel slochteren) en het werk werd gedaan door goedkope arbeidskrachten. Daarbij is een nadeel van dergelijke wetten dat de individuele verantwoordelijkheid niet werd aangesproken zodat mensen in hun vrije tijd overantwoordelijke dingen konden doen; er was toch een vangnet.
Wat betreft de jeugdhulp is het schrijnened dat de overheden lokaal en nationaal kennelijk te weinig urgentie voelen en en achteraf proberen het tij te keren. De jeugd is ook nu weer de dupe.
De jeugd is inderdaad de dupe, maar tegelijkertijd ook een enorm gevaar voor de toekomst. Het doorgeslagen individualisme in combinatie met de onderwijsindoctrinatie, het gebrek aan eigen verantwoordelijkheid, alsmede het entitled gevoel (wat is een goede vertaling?), laat het ergste vrezen.
Er is nog een faktor die slechts mondjesmaat wordt belicht..
In heel veel vakgebieden geldt er een aktief ontmoedigingsbeleid om je werk ‘leuk’ of ‘zinvol’ te vinden.
Waar je 40 jaar geleden nog met een team van collega’s samen een prestatie leverde, zit veel administratief personeel momenteel thuis op een zolderkamertje in zijn uppie het werk te doen.
En er is een ‘mobiliteit’ die van iedereen wordt verwacht. Na 4 jaar is het tijd om iets anders te gaan doen.. deze mobiliteit is omgekeerd evenredig aan inhoudelijke kennis. Inhoudelijke kennis is bij veel vakgebieden beperkt tot de onderste 2 lagen van de werkvloer.
Doordat leidinggevenden geen kennis over hun werkgebied meer bezitten, worden er aan een stuk door besluiten genomen die nergens op slaan en het werkproces danig in de weg zitten.
“meten is weten” is een veelgehoorde uitdrukking die als basis dient om het werk inhoudelijk uit te hollen en onmogelijk te maken.. zie de zorg.
De frustratie die dit oplevert bij de welwillend harde werkers is gigantisch.
“Het maakt niet uit wat ik doe, ze bsluiten toch wat anders”
En ik ben van mening dat deze moedeloosheid en frustratie belangrijke oorzaken zijn die welwillende wrknemers uiteindelijk richting ziekte en uitkering drijven.