Von der Leyen wil Canada bij de EU

• Over
• Laatste berichten

OpinieZ Nieuwsredactie

Analyse van actueel nieuws

Laatste berichten van OpinieZ Nieuwsredactie (alles zien)

• Von der Leyen wil Canada bij de EU - 18 september 2026
• China zwijgt over Xi’s gezondheidstoestand - 16 september 2026
• Troonrede 2026: vlucht in vaagheid - 15 september 2026

Foto: EU Commission 2026. CC BY 4.0.

EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen kondigde woensdag in Straatsburg aan dat Canada het eerste “geassocieerd lid” van de Europese Unie mag worden. Hoewel geen enkel EU-verdrag die status kent. Donald Trump noemde het plan binnen enkele uren een mogelijke “vijandige daad” en dreigde met nieuwe importheffingen op Europese producten.

In haar jaarlijkse State of the Union-toespraak voor het Europees Parlement zei von der Leyen dat ze de relatie met Canada naar “het hoogst mogelijke niveau” wil tillen. De nieuwe status moet voortbouwen op het bestaande vrijhandelsverdrag CETA, via een “Alliantie voor de Toekomst” die technologie, defensieproductie, energie, kritieke grondstoffen, de Noordpool, kwantumcomputing en cyberveiligheid moet omvatten. De Canadese premier Mark Carney kreeg een staande ovatie in de zaal.

Canada werd dit jaar al het eerste niet-Europese land dat toetrad tot SAFE, het EU-programma van 150 miljard euro voor gezamenlijke defensie-inkoop. Het associate-lidmaatschap is de zoveelste toenadering die buiten de officiële verdragsstructuur om loopt.

Verzonnen door Von der Leyen

Een geassocieerd lidmaatschap bestaat niet in de EU-verdragen. Von der Leyen introduceerde de categorie zelf, ter plekke, zonder dat de 27 lidstaten er vooraf over hadden gestemd. Wie het voorstel uiteindelijk moet goedkeuren en hoe lang die procedure zou duren, is allebei onduidelijk. Een Commissievoorzitter die niet rechtstreeks door de burger gekozen is, presenteert zo een structurele koerswijziging als voldongen feit, terwijl het Europees Parlement en de nationale regeringen nog moeten uitzoeken wat ze precies hebben toegejuicht.

Ottawa houdt afstand

Jonathan Wilkinson, de Canadese aankomend ambassadeur bij de EU, zei woensdag dat Ottawa geen volledig lidmaatschap wil. Dat zou volgens hem soevereiniteit kosten. Canada wil juist zo dicht mogelijk bij de EU komen op een manier die de eigen soevereiniteit versterkt, niet inlevert. Von der Leyen presenteert het geassocieerde lidmaatschap zo als een geschenk aan een partner die uitdrukkelijk buiten het volledige lidmaatschap wil blijven.

Wat die status in de praktijk behelst, is bewust nog niet vastgelegd. Wilkinson zei dat Ottawa en Brussel eerst de inhoud van de relatie willen uitwerken voordat ze een naam kiezen. Het Duitse Europarlementslid Tobias Cremer, van de sociaaldemocraten, verwoordde het scherper: het is tijd om te stoppen met liefdesbrieven sturen en vlees op het bot te leggen. Die uitspraak van een uitgesproken pro-Europese politicus laat zien hoe dun de inhoud tot nu toe is. Een echte invulling moet komen bij de top van EU-leiders op 15 en 16 oktober en bij de Canada-EU-top eind oktober in Montreal. Tot die tijd is “eerste geassocieerd lid” een kop zonder tekst.

Voor Canada is de aanleiding vooral economisch. Ongeveer 70 procent van de Canadese export gaat naar de Verenigde Staten, het land waarmee de relatie is bekoeld door Trumps invoerheffingen en herhaalde verwijzing naar Canada als 51e staat. Carney zei in januari op het World Economic Forum in Davos dat landen die alleen bilateraal met een hegemon onderhandelen, vanuit zwakte onderhandelen en simpelweg accepteren wat wordt aangeboden. Die uitspraak verklaart de haast waarmee Ottawa een Europese band zoekt. Von der Leyen had voor diezelfde haast ook kunnen kiezen voor een simpele uitbreiding van CETA en SAFE, instrumenten die al bestaan en al werken.

Trumps rekening

Trump reageerde vanuit Charlotte, North Carolina. Hij noemde het vooruitzicht van Canadees EU-lidmaatschap “belachelijk” en dreigde met extra importheffingen als de intentie achter het plan volgens hem verkeerd is. Voor Brussel is dat geen loos dreigement. De EU sloot dit jaar zelf een handelsakkoord met Washington met een importheffing van vijftien procent op de meeste Europese export, in ruil voor het schrappen van Europese heffingen op Amerikaanse industriële goederen. Een nieuw conflict met Trump over een status die nog niet eens is uitgewerkt, zet die afspraak op het spel voor een gebaar zonder juridische inhoud.

In Straatsburg overheerste vooral het feestelijke verhaal. Iratxe García Pérez, fractievoorzitter van de Sociaaldemocraten in het Europees Parlement, gebruikte grote woorden. Ze prees Carney voor zijn “moed” tegenover Trump en riep op tot bondgenootschappen ter verdediging van soevereiniteit en internationaal recht. Wilkinson had diezelfde soevereiniteit een paar uur eerder aangevoerd als reden waarom Canada geen lid wil worden.

Geassocieerd lidmaatschap is geen nieuw idee. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz opperde die status vorig jaar mei al voor Oekraïne, als tussenstap zonder stemrecht. Ook voor het Verenigd Koninkrijk is de gedachte na de Brexit eerder geopperd. Geen van beide voorstellen kreeg een vervolg. Voor Oekraïne ligt er een extra risico onder: een vaag verzonnen tussenstatus voor Canada kan de druk wegnemen om ooit een échte oplossing te vinden voor een land dat, anders dan Canada, middenin een oorlog zit en al jaren op een concreet perspectief wacht.

Von der Leyens Canada-plan loopt hetzelfde risico als de eerdere voorstellen, tenzij Brussel deze keer wél eerst uitzoekt wat de eigen uitbreidingsdrang concreet betekent, voordat de volgende staande ovatie wordt uitgedeeld.

Bronnen:
PBS News / AP, 16 september 2026
Euronews, 16 september 2026
ABC News, 16 september 2026
CNBC, 16 september 2026