Kabinet levert EU-veto sancties in

• Over
• Laatste berichten

OpinieZ Nieuwsredactie

Analyse van actueel nieuws

Laatste berichten van OpinieZ Nieuwsredactie (alles zien)

• Kabinet levert EU-veto sancties in - 8 oktober 2026
• Gebedsoproep moskee: van gunst naar grondrecht - 7 oktober 2026
• Box 3: uw spaargeld als wisselgeld - 5 oktober 2026

Foto: European Union / EU Council Newsroom 2026

De Europese Rekenkamer telde eind 2025 op de EU-begroting 740,8 miljard euro aan financiële schulden¹, die in 2027 kunnen oplopen tot een biljoen¹¹. Voor de meerjarige EU-begroting hebben de lidstaten nog een vetorecht. De Europese Commissie wil buitenlandse sancties voortaan bij gekwalificeerde meerderheid vaststellen, met de uitbreiding van de EU als reden. Het kabinet-Jetten steunt dat. Het schrappen van het vetorecht op de meerjarenbegroting dreigt het volgende agendapunt van de Commissie te worden.

Nederland pleit al jaren voor meerderheidsbesluiten in de EU.”². Ook het kabinet-Jetten pleit “juist” voor meerderheidsbesluiten in het gemeenschappelijk buitenlands- en veiligheidsbeleid, staat in de bijlage bij de Staat van de Unie van 29 mei³. Het wil die meerderheidsbesluiten samen met gelijkgezinde lidstaten afdwingen³.

Eén pot nat

Juist van de VVD zou u verzet verwachten. In de Eerste Kamer pleitte VVD-senator Van Ballekom op 29 september voor meer besluiten bij gekwalificeerde meerderheid, en hij wilde het verdrag nog vóór de uitbreiding aanpassen⁶. “Je kunt lidstaten niet met unanimiteit onder druk zetten,” zei hij erbij⁶.

In het Europees Parlement zitten VVD en D66 bovendien samen in één fractie, Renew Europe⁷. Op dit terrein zijn VVD en D66 één pot nat. Dat de VVD meetekent voor het inleveren van ons veto, is een schande.

Links Nederland wil liever vandaag dan morgen van dat veto af. Op 20 mei dienden Kamerleden Felix Klos (D66) en Tom van der Lee (PRO) een motie in die het kabinet vroeg de Group of Friends on Qualified Majority Voting nieuw leven in te blazen, een club van lidstaten die Nederland in 2023 met acht andere landen oprichtte om meerderheidsbesluiten in het buitenlands beleid te bevorderen⁴. De motie vroeg om een gezamenlijke strategie om vetorechten in dat beleid af te schaffen, met een verslag aan de Kamer nog vóór de Europese Raad van dit najaar⁴. Ze hebben haast.

De passerelle

Brussel hoeft amper te duwen. Een verdragswijziging is niet nodig, schrijft de Commissie, want een zogeheten passerelleclausule kan een onderwerp binnen de bestaande verdragen van unanimiteit naar gekwalificeerde meerderheid laten verhuizen, en sancties en de aanpak van belastingfraude staan bovenaan haar lijstje².

Kandidaat-lidstaten krijgen hun onderhandelingshoofdstukken voortaan ook bij meerderheid geopend². Welke waarborgen er komen voor wezenlijke nationale belangen, laat de Commissie in het midden². Wie straks toetreedt, belooft bovendien een tijd lang verdere uitbreiding niet te blokkeren².

Voor de inzet van zo’n passerelle is volgens artikel 31 van het EU-Verdrag nog altijd eenparigheid in de Europese Raad nodig. Niemand kan ons het veto afpakken zonder een handtekening van het kabinet. Die handtekening ligt al klaar.

Eerst Israël

Waar sancties bij meerderheid toe leiden, laat Israël zien. Een EU-pakket tegen Israëlische burgers en organisaties in Judea en Samaria, voorgesteld in augustus 2024, liep bijna twee jaar vertraging op, omdat Hongarije als enige lidstaat dwars bleef liggen⁸. Pas nadat Péter Magyar op 9 mei premier werd, gaf Hongarije het verzet op, en kwam er een pakket dat zelfs de Israëlische juridische organisatie Regavim trof⁸. Bij meerderheid had Hongarije dat pakket geen dag kunnen tegenhouden.

Den Haag wil nog verder. Minister van Buitenlandse Zaken Berendsen (CDA) vertelde de Eerste Kamer op 29 september dat het kabinet zich inzet voor het opschorten van het handelsdeel van het associatieakkoord met Israël, en hij stelde vast dat daarvoor onder de andere lidstaten onvoldoende steun is⁶.

PRO-senator Ramsodit, partijgenoot van Van der Lee, eiste in hetzelfde debat dat wie zich bij Rusland op het internationaal recht beroept, dat ook bij Israël doet⁶. Het kabinet wil Israël economisch straffen en tegelijk het veto slopen waarmee een andere lidstaat Israël twee jaar lang uit de wind hield. Dat is een smerige houding.

Importverbod Israëlische producten slaat terug op Nederland

De waarde van ‘Nee’

Ons land weet als geen ander wat nee kunnen zeggen oplevert. Bij de onderhandelingen over de meerjarenbegroting in juli 2020 dwong premier Rutte een jaarlijkse korting van 1,92 miljard euro op onze afdracht af, waar dat eerder 1,57 miljard was⁹. Een meerjarenbegroting vereist de instemming van elke lidstaat, en zonder dat veto had geen enkele regeringsleider Rutte iets hoeven geven.

Zet die korting naast de schuld die de Rekenkamer vaststelde. DNB rekent Nederland een stuk van de Europese schuld toe op basis van ons aandeel in het Europese bruto nationaal inkomen, dat in 2024 rond de 6,2 procent lag¹⁰. Neemt u dat aandeel als uitgangspunt, dan komt ons deel van die 740,8 miljard uit op bijna 46 miljard euro, bijna 24 jaar Rutte-korting⁹. Bij een biljoen is het ruim 32 jaar.

Leningen voor het herstelfonds NextGenerationEU waren in 2025 goed voor achttien procent van alles wat de EU binnenkreeg¹. Alleen de rente op de leningen voor dat herstelfonds kan in de jaren 2028 tot en met 2034 oplopen tot 93 miljard euro, waarschuwt de Rekenkamer¹¹. Een bedrag voor de uitbreiding noemt de Commissie nergens; ze verwijst alleen naar de volgende meerjarenbegroting en een herzieningsmechanisme bij elke nieuwe lidstaat². Dezelfde Berendsen beloofde de senaat dat er geen nieuwe gemeenschappelijke schulden komen⁶. Het kabinet mikt intussen alleen op een beperkte stijging van onze afdracht³, geen daling.

Grondwet zonder rem

Voor ons land weegt het verlies van een veto zwaarder dan voor een land als Duitsland. Volgens artikel 93 van onze Grondwet binden verdragsbepalingen en besluiten van internationale organisaties iedereen zodra ze zijn bekendgemaakt, en artikel 94 verplicht de rechter om Nederlandse wetten die daarmee botsen niet toe te passen. Artikel 120 verbiedt diezelfde rechter om wetten aan onze eigen Grondwet te toetsen.

Wat in Brussel bij meerderheid wordt besloten, komt hier binnen zonder dat een rechter het aan onze eigen Grondwet kan toetsen. Het veto is in Brussel de enige plek waar Den Haag nog nee kan zeggen voordat zo’n besluit hier boven onze eigen wetten komt te staan. Wie het inlevert, geeft de laatste rem uit handen.

Duitsland laat zien dat het anders kan. In mei 2020 oordeelde het Duitse Constitutionele Hof dat een uitspraak van het Europese Hof van Justitie over het opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank buiten de Europese bevoegdheden viel, en dat het Hof in Karlsruhe er niet aan gebonden was⁵. De Bundesbank mocht niet langer meewerken, tenzij de ECB haar programma binnen drie maanden beter onderbouwde⁵. Een Nederlandse rechter kan zo’n uitspraak niet eens doen.

De verwachting van OpinieZ is dat het kabinet in de aanloop naar de Europese Raad van 15 en 16 oktober geen bezwaar maakt tegen meerderheidsbesluiten over sancties. Dan blijft er één vraag over: waarom wil ons land zo graag opgaan in de Europese Unie?