EU onder Von der Leyen blijft roeien tegen de stroom in

• Over
• Laatste berichten

Pieter Cleppe

Hoofdredacteur BrusselsReport.eu

Laatste berichten van Pieter Cleppe (alles zien)

• EU onder Von der Leyen blijft roeien tegen de stroom in - 14 september 2026
• Europa kan zich geen handelsoorlog met China veroorloven - 21 juli 2026
• Sabotage-acties Greenpeace in VS leidden tot astronomische boete - 28 april 2026

Foto: European Union / EU Council Newsroom 2026

Op 16 september geeft Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, haar ‘State of the Union’-toespraak voor het Europees Parlement in Straatsburg. De voorbereidingen zijn in volle gang: EU-ambtenaren lieten off the record al weten dat beleid op het gebied van klimaat en kunstmatige intelligentie een prominente plaats zal innemen in de toespraak.

Politico merkt op dat een van de redenen hiervoor is dat de instelling van Von der Leyen probeert “haar emissiereductiedoelstelling voor 2040 te verdedigen en tegelijkertijd tegemoet te komen aan de toenemende druk vanuit het bedrijfsleven en de nationale hoofdsteden om de economische kosten van de groene transitie te beperken”. Dit tegen de achtergrond van “de schade die deze zomer is aangericht door overstromingen en bosbranden”.

Vorige maand weerlegde de Deense econoom Bjorn Lomborg een soortgelijke analyse, waarbij hij erop wees dat “het wereldwijd verbrande gebied 41% onder het normale niveau lag, en dat alle continenten onder het gemiddelde lagen, met Afrika, Noord-Amerika en Zuid-Amerika op recorddieptepunten”. Hij verklaarde ook: „Rampen in Frankrijk, Spanje en Canada zijn tragisch — maar het klimaat is mondiaal. Selectief omgaan met gegevens is geen wetenschap. Het klimaatbeleid doet vrijwel niets tegen branden. We hebben een beter brandbeleid nodig.”

Hernieuwbare energie

Ook zou de Europese Commissie een afzonderlijke doelstelling voor hernieuwbare energie voor 2040 willen doordrukken, wat wordt gezien als een aanpak die ingaat tegen de alliantie van 14 EU-lidstaten die kernenergie ondersteunen. Dit alles toont aan dat de Europese Commissie allesbehalve de huidige beleidsconsensus volgt, maar integendeel een eigen politieke agenda nastreeft. Het is daarbij zorgwekkend om te zien hoe eurocraten zich verwoed verzetten tegen de druk van democratisch gekozen regeringen om het economisch schadelijke klimaatbeleid van de EU te versoepelen. Vanuit democratisch oogpunt past het niet dat een supranationale bureaucratie een eigen politieke agenda heeft die afwijkt van wat democratisch verkozen regeringen willen.

Kunstmatige intelligentie

Von der Leyen lijkt ook een aankondiging voor te bereiden over kunstmatige intelligentie en werkgelegenheid. Haar team heeft ambtenaren van de Commissie gevraagd om voor de toespraak nieuwe statistieken te verstrekken over het aantal banen dat waarschijnlijk verloren zal gaan en gecreëerd zal worden naarmate de invoering van AI vordert, zo stelde een ambtenaar tegen Politico.

Dit duidt op een vijandige houding ten opzichte van AI, net op het moment dat de EU hier de boot lijkt te missen, mede door EU-beleid zoals de Europese GDPR-regels over data en de Europese AI-wet. Ook de voormalige Italiaanse premier Mario Draghi gaf in zijn invloedrijke rapport in 2024 al aan hoe dit de innovatie in Europa belemmert. Je zou verwachten dat Von der Leyen een nieuw initiatief aankondigt om eindelijk iets te doen aan deze innovatievijandige EU-regelgeving. Ondanks wat gepraat is er echter nog niet veel gebeurd om bijvoorbeeld de GDPR af te zwakken.

Opvallend in dit alles is dat nieuwe statistieken aantonen dat AI in de Verenigde Staten juist netto banen oplevert. Als Von der Leyen op zoek is naar een excuus om nog meer innovatievijandige regelgeving te bedenken, is dit dus niet de beste aanpak.

EU-begroting

Zonder enige twijfel zal Von der Leyen ook ingaan op de onderhandelingen over de EU-begroting voor 2028-2034, waarbij de Europese Commissie voorstelt om de uitgaven van de EU aanzienlijk te verhogen ten opzichte van de vorige begrotingsperiode, tussen 2021 en 2027. Ze heeft al bevestigd dat de eis van de Europese Commissie voor bijna elf miljard euro voor crisisbeheer een belangrijk thema in haar toespraak zal zijn. Volgens Von der Leyen zijn deze middelen nodig vanwege “veranderingen in mondiale klimaatpatronen”, zo zei ze tijdens een bezoek aan het Europees Crisiscentrum in Brussel.

Eigen middelen

Belangrijk in dit verband is dat het Ierse voorzitterschap van de Raad recent aankondigde dat er vooruitgang was in de besprekingen tussen de EU-regeringen over de “eigen middelen” van de EU ter financiering van de langetermijnbegroting van de EU. Vorig jaar had de Europese Commissie een hele reeks van dergelijke de facto EU-belastingen voorgesteld.

Naar verluidt heeft het Ierse voorzitterschap van de Raad van de EU daarbij in een nota aan de EU-regeringen twee eigen middelen naar voren gehaald: het Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM), een nieuw EU-klimaattarief, en een afzonderlijke EU-heffing op niet-ingezameld elektronisch afval.

In een brief merkt Ierland daarover op: “Van de voorstellen van de Commissie voor nieuwe eigen middelen bestaat onder de lidstaten de meeste consensus over het CBAM, waarbij velen openstaan voor een verdere verhoging van het afdrachtpercentage.” Het voegt eraan toe dat er onder de regeringen ook “brede steun” bestaat voor de heffing op elektronisch afval, die naar verwachting 17,9 miljard euro per jaar zal opleveren. De Commissie hoopt de bedragen van deze heffingen die naar de EU-begroting zullen vloeien, te maximaliseren.

Verzet

Opvallend is dat het Ierse EU-voorzitterschap ook schreef dat een meerderheid van de EU-regeringen zich verzet tegen een voorgestelde EU-bedrijfsheffing, uit vrees dat deze het concurrentievermogen zal ondermijnen, en dat veel regeringen kritiek hebben geuit op een voorgestelde tabaksheffing. Lidstaten zoals Zweden waren vanaf het begin fel gekant tegen dit laatste. In juli 2025 bestempelde de Zweedse minister van Financiën, Elisabeth Svantesson, deze heffing als “volstrekt onaanvaardbaar”.

Von der Leyen en haar EU-ambtenaren hopen nu dat de EU-lidstaten vóór volgend jaar overeenstemming kunnen bereiken over de langetermijnbegroting, aangezien er dan belangrijke verkiezingen plaatsvinden in Frankrijk, Spanje en Italië die de eurosceptische rechtervleugel zouden kunnen versterken.

EU-regelmachine dendert onverminderd door

Leeftijdsbeperkingen voor sociale media

Verwacht wordt dat de voorzitter van de Europese Commissie haar toespraak over de Stand van de Unie ook zal aangrijpen om plannen te onthullen voor EU-brede leeftijdsbeperkingen op sociale media. Het probleem is hier niet zozeer het idee om sociale media voor kinderen te beperken, maar dat er staatsinterventie zou worden ingezet om hierop toe te zien. Om vast te stellen of een gebruiker minderjarig is, moet de leeftijd van elke gebruiker worden gecontroleerd, iets wat velen heeft afgeschrikt uit angst dat regeringen of — God verhoede het — de EU-instellingen meer controle krijgen over het gebruik van sociale media.

Een demoversie van een EU-app om de leeftijd van gebruikers van sociale media in dit verband te verifiëren, was niet veelbelovend, aangezien deze gehackt werd door beveiligingsonderzoekers, slechts twee minuten na de lancering. In maart hebben meer dan vierhonderd privacy- en beveiligingsonderzoekers een brief aan de Commissie geschreven met het verzoek om een moratorium op de invoering totdat er meer wetenschappelijke zekerheid bestaat over de technologie voor leeftijdsverificatie.

Ceuta en migratie

Hier bovenop verwachten de EU-lidstaten ook dat Von der Leyen in haar toespraak zal ingaan op de gebeurtenissen in Ceuta, waarbij tienduizenden mensen illegaal de Spaanse exclave in Noord-Afrika zijn binnengedrongen. Tot op de dag van vandaag heeft dit gezorgd voor grote spanningen in Ceuta en tot Europese politieke spanningen met de linkse Spaanse regering.

Al vóór de zomer was de beleidsconsensus binnen de EU over migratie verschoven in de richting van een strengere aanpak, dus Von der Leyen kan er nauwelijks mee wegkomen om hier niets over te zeggen. Vóór het einde van het jaar willen vijf EU-lidstaten — Duitsland, Oostenrijk, Denemarken, Nederland en Griekenland — onderhandelen over een zogenaamd “terugkeercentrum” in een niet-EU-lidstaat, en zelfs de linkse Spaanse regering heeft haar asielbeleid in augustus, na de toestroom in Ceuta, enigszins aangescherpt.

Geopolitiek

De ‘State of the Union’-toespraak zal ook een geopolitieke invalshoek hebben, aangezien bekend is gemaakt dat de Canadese premier Mark Carney deze zal bijwonen. Dit houdt verband met de aanstaande aankondiging door de EU van een “allesomvattend” partnerschap dat zich zal uitstrekken van handel tot veiligheid, in de nasleep van de recente tarievenoorlog tussen Canada en de VS.

Zeker is dat ook China aan bod zal komen in de toespraak van Von der Leyen. Het beleidsdebat binnen de EU over het handelstekort met China is de afgelopen maanden aanzienlijk op gang gekomen. In mei bedroeg het handelstekort van de EU over twaalf maanden met dat land 376 miljard euro volgens Eurostat, wat 8% hoger is dan een jaar eerder. In 2025 had elke afzonderlijke EU-lidstaat voor het eerst een handelstekort met Peking.

Een diplomaat uit een grote EU-lidstaat merkte hierover op dat het exportsucces van China “neerkomt op de vernietiging van onze industriële basis”. Wellicht is deze analyse echter toch niet helemaal juist. Zoals Daniel Kral van Oxford Economics heeft aangegeven: “Het belangrijkste probleem van de EU is niet dat China goederen in de EU dumpt — aangezien het aandeel van de EU in de Chinese export stabiel blijft. Het is ten eerste een verlies aan marktaandeel van EU-exporteurs op derde markten, en ten tweede een duizelingwekkende ineenstorting van het aandeel van de EU in de Chinese import — van 12% in 2019 naar 8% nu. Er zijn geen EU-maatregelen die deze twee zaken aanpakken.”

Europa kan zich geen handelsoorlog met China veroorloven

Energiebeleid en overregulering

Het is duidelijk dat een groot deel van de schuld hier ligt bij het suïcidale energiebeleid van de EU. In de eerste plaats is er het destructieve Emissiehandelssysteem (ETS) van de EU, een de facto klimaatbelastingregeling die energie ongelooflijk duur maakt en de Europese industrie niet-competitief maakt. Zelfs de meest protectionistische EU-politicus zou moeten toegeven dat het geen zin heeft om meer handelsbarrières op te werpen tegen China voordat aan dit soort zelfbeschadiging een einde wordt gemaakt.

Bovendien versterkt de overregulering van de EU, los van het energiebeleid, onbedoeld het belang van China voor de EU. Neem bijvoorbeeld e-sigaretten. Ongeveer negentig procent van de reguliere e-sigaretten komt uit China, maar ook een groot deel van de zwarte markt wordt bevoorraad door in China vervaardigde producten die niet aan de EU-regels voldoen. De beleidsaanpak van de EU om e-sigaretten net zo agressief aan te pakken als tabaksproducten maakt dit probleem alleen maar erger. Producten die niet aan de voorschriften voldoen, hebben doorgaans geen last van steeds strengere regelgeving.

Oekraïne

Tot slot zal Von der Leyen waarschijnlijk ook de EU-steun aan Oekraïne bespreken. Daarbij zal ze wellicht de uiterst gevoelige discussie over de financiering van deze steun uit de weg gaan.

Nadat België het voorstel om Russische activa van de Centrale Bank die bij bewaarder Euroclear in België worden aangehouden in beslag te nemen, had weten te blokkeren uit vrees voor reputatieschade en juridische risico’s, werd eind vorig jaar overeengekomen om meer gezamenlijke EU-schuld uit te geven — een overwinning voor hopeloos schuldenlastige staten als Frankrijk en Italië, maar nog altijd beter dan een grootschalige schending van eigendomsrechten in de EU.

De financiële behoeften van Oekraïne hebben dit debat nu echter opnieuw aangewakkerd, aangezien landen als Zweden en Polen, maar ook Nederland, voor de facto confiscatie van Russische tegoeden bij Euroclear zijn. Zeker dat laatste is jammer. Zoiets vormt een precedent voor grootschalige schending van eigendom in de EU. Waarom zouden buitenlanders hier hun tegoeden nog bewaren?

Het zal hierbij interessant zijn om te zien of Von der Leyen hier opnieuw partij gaat kiezen, maar de Europese Commissie heeft dat in feite al gedaan toen zij in 2025 de inbeslagname van activa steunde. De grote politieke crisis die hierover het afgelopen jaar ontstond, zou de voorzitter van de Europese Commissie moeten doen inzien dat het beter is niet in te grijpen in zo’n gevoelig politiek debat tussen democratisch gekozen regeringsleiders.