Een verrassende discussie met ChatGPT over klimaatbeleid en IPCC

• Over
• Laatste berichten

Alma van Hees

Eindredacteur OpinieZ, sociaal psycholoog.

Laatste berichten van Alma van Hees (alles zien)

• Een verrassende discussie met ChatGPT over klimaatbeleid en IPCC - 20 september 2026
• Next level linkse indoctrinatie door de Raad van State - 6 september 2026
• Amerikaanse staten en Nederland lopen voorop bij verruiming abortuswetgeving - 21 augustus 2026

Foto: CC0.

Is het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) een onafhankelijke wetenschappelijke organisatie of een politiek/ideologische club? Emeritus-hoogleraar Kees de Lange is de laatste mening toegedaan, maar vragen we het aan AI, wat is dan het antwoord? Alma van Hees ging in discussie met ChatGPT die De Lange bekritiseerde, waarna Chat steeds zijn ‘mening’ bijstelde op basis van door hemzelf aangedragen feiten. Om zich tenslotte ook uitgesproken kritisch te uiten over ons klimaatbeleid en de energietransitie.

Onlangs was er op OpinieZ een boeiend artikel te lezen van prof. dr. Kees de Lange, getiteld “Is het IPCC een betrouwbare organisatie?” De Lange vindt van niet, en hij stelt dat het IPCC een ideologisch construct is, geen wetenschappelijke organisatie en dat er van een evenwichtige benadering van het ‘klimaatprobleem’ geen sprake is. Hij brengt hiervoor een veelheid aan argumenten in.

Is het IPCC een betrouwbare organisatie?

Chats oordeel

Ik stuurde Kees’ artikel door naar iemand met wie ik weleens over ‘het klimaat’ discussieer (we zijn het vrijwel nooit eens…) en vroeg om zijn reactie. Hij stuurde dit stuk vervolgens naar ChatGPT met het verzoek om een beoordeling. Dat deed ChatGPT (kortheidshalve in het vervolg Chat genoemd). Chat had het nodige commentaar en struikelde over de stelling van De Lange dat “Het doel van het IPCC is aan te tonen dat de menselijke invloed desastreus is.” Chat: “De formele opdracht is het beoordelen van wetenschappelijke, technische en sociaaleconomische kennis over zowel menselijke als natuurlijke klimaatverandering, gevolgen, risico’s, adaptatie en mitigatie. Het IPCC doet zelf geen onderzoek en zegt expliciet policy-relevant maar niet policy-prescriptive te zijn.”

Ja, natuurlijk zal het IPCC nergens zeggen of schrijven dat hun doel is om aan te tonen dat de menselijke invloed desastreus is. Maar hun formele opdracht kan verschillen van wat zij de in praktijk doen. Hetzelfde geldt voor ‘zij zeggen’. Ze kunnen zoveel zeggen maar strookt dat ook met hun acties?

De slotconclusie van Chat over het artikel van De Lange luidde: “Ik zou het artikel daarom niet als betrouwbare wetenschappelijke factcheck van het IPCC gebruiken.”

Feiten over het klimaat

Ik bedankte Chat voor zijn analyse en zette de discussie voort omdat ik nogal wat op zijn argumenten had aan te merken. We hadden het over de AGW-theorie (de mens warmt de aarde op door het verstoken van fossiele brandstoffen), de koolstofcyclus, de aanpassing achteraf van temperatuurmetingen (homogenisatie) en nog veel meer. Het is adembenemend om te zien hoe razendsnel Chat een veelheid aan feiten kan presenteren. Hier moet je het als mens laten afweten, want dat snelle zoekwerk ligt niet binnen je bereik en je kunt die gegevens ook niet controleren. Dat zou je veel te veel tijd kosten.

Op dit punt kun je het dus nooit van Chat winnen, tenzij je toevallig dingen weet die Chat niet weet (ja, ja, dat bleek zo nu en dan tot mijn verrassing het geval te zijn). Je kunt hem ook met andere AI’s confronteren die iets anders beweren, zoals ik op een onderdeel toevallig ontdekte bij een check van Chats antwoord bij Grok…

Chat kent dit sterke punt en kan beter overweg met feiten dan opinies, zegt hij zelf. Hij bedelft je graag onder wereldwijde temperatuurreeksen en antwoordt vaak: ik stel voor dat we jouw hypothese aanscherpen tot …  en dan ga ik op zoek naar de feiten. Ik antwoordde meestal: prima, ok, goed idee, ik ben nieuwsgierig, ga je gang. Want ik ben dol op feiten. En dan kwam er weer een nieuw bombardement waar ik even van moest bijkomen.

Feiten en de interpretatie daarvan

Toch vond ik het leuk en heb hier veel van geleerd. Vooral dat ‘het klimaatverhaal’ zeg ik maar even kortheidshalve van aannames en modellen aan elkaar hangt. Neem nu wat Chat in deze discussie schreef over het Global Carbon Budget, dat al tijden aantoont dat het CO₂-gehalte in de atmosfeer stijgt. Maar hun cijfers over 2024 zijn in het verslag over 2025 alweer aangepast waardoor er een negatieve (!) CO₂-balans ontstaat: er is meer CO₂ opgenomen dan uitgestoten. Hoe kan dát nou?

Chat vindt dit een mooi voorbeeld van hoe wetenschap hoort te werken: “de onderzoekers publiceren ook wanneer de boekhouding tijdelijk niet sluit” en waarschijnlijk komt dat door een inschattingsfout, zeggen de auteurs. Tja…

Dit voorbeeld illustreert nog iets anders. Je kunt zweren bij feiten boven opinies, maar je ontkomt er niet aan die feiten vervolgens te interpreteren. Wat betekent een bepaald feit of een bepaald getal: is dat veel of weinig? En die interpretaties kunnen heel verschillend zijn: ik concludeer dat de berekeningen van het Global Carbon Budget nogal rammelen maar Chat vindt het juist een voorbeeld van transparante wetenschap.

Het IPCC en transformatie

Terug naar het hoofdonderwerp: is het IPCC een neutrale wetenschappelijke organisatie of een ideologische constructie?

Ik vroeg aan Chat waarom in de jaarrapporten van het IPCC (Annual Report, afgekort tot AR) zo vaak de term ‘transformatie’ valt. Dat is geen begrip uit de klimaatwetenschap maar betreft een ideologische/politieke keuze om de vermeende opwarming van de aarde door CO₂-uitstoot van de mens tegen te gaan met de ‘groene’ energietransitie.

Chat antwoordde dat het IPCC niet uitsluitend een natuurwetenschappelijk beoordelingsorgaan is, maar ook beleid beoordeelt, maatschappelijke transformatie, economische systemen, energievoorziening, rechtvaardigheid, governance, en mitigatie- en adaptatiestrategieën. Dat is onderdeel van het mandaat van Werkgroep II en III. Maar als een wetenschappelijke organisatie van: “Wat weten we over het klimaat?” overgaat naar: “Welke maatschappelijke transformatie is noodzakelijk?” dan zijn we inderdaad niet meer uitsluitend met natuurwetenschap bezig, bevestigt Chat.

Dat kun je wel zeggen. Want wat hebben ‘rechtvaardigheid’ en ‘governance’ (bestuur) in hemelsnaam met klimaatwetenschap te maken? Plus de noodzaak tot ‘maatschappelijke transformatie’? Als je je zulke grote zorgen maakt over de toekomst van de planeet vanwege opwarming door het verstoken van fossiele brandstoffen, dan stap je toch over naar kernenergie? Dat is een no brainer, zoals Ronald Plasterk al vaak heeft geconstateerd. Dan is er geen maatschappelijke en economische transformatie nodig, maar je vervangt alleen de ene energiebron door een andere. Blijkbaar is dat niet de bedoeling en wordt ‘klimaat’ ingezet als hefboom voor heel andere doelen.

Duurzame ontwikkeling en equity

Het IPCC is nooit uitsluitend als natuurwetenschappelijk instituut opgezet, vervolgde Chat. Al in 1988 was het uitgangspunt breder. De VN-resolutie gaf het IPCC drie grote taken: 1) de stand van de wetenschappelijke kennis over klimaatverandering beoordelen, 2) de sociale en economische gevolgen beoordelen en 3) mogelijke responsstrategieën en aanbevelingen voor een toekomstige internationale klimaatconventie beoordelen.

In de jaarrapporten AR4 en AR5 wordt echter een belangrijke verschuiving zichtbaar, licht Chat toe: klimaatverandering wordt gekoppeld aan duurzame ontwikkeling en equity (gelijkheid).

Hee, waar kennen we die termen van? Juist ja, van de Sustainable Development Goals (SDG’s), de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN-agenda 2030. Dat verklaart ook de termen rechtvaardigheid, governance en transformatie. U heeft over deze SDG’s vast weleens gehoord. Mooi klinkende doelen, zoals ‘alle armoede de wereld uit’. In de praktijk komt het er, zeker in combinatie met equity (iedereen is gelijk), helaas op neer dat iedereen even arm moet worden. Of nog mooier: dat bezit moet worden afgezworen. You owe nothing and you’ll be happy.

Politiek/normatief uitgangspunt

Met ‘duurzaamheid’ en SDG’s als kader kiest het IPCC voor een politiek/normatief uitgangspunt, concludeerde ik. Chat is dat met me eens en formuleert dit zelf als: “Het IPCC is een intergouvernementeel wetenschap-beleidsorgaan dat zijn wetenschappelijke beoordelingen inmiddels mede structureert rond politieke en normatieve doelstellingen zoals duurzame ontwikkeling, equity, justice en de SDG’s.”

Maar dit normatieve uitgangspunt is niet nieuw, zo stelt Chat, en de begrippen duurzame ontwikkeling en rechtvaardigheid zijn geen uitvindingen van het IPCC. Al in 1987 definieerde de Brundtlandcommissie duurzame ontwikkeling en de Rio Declaration en Agenda 21 volgden in 1992. Het VN-klimaatverdrag (UNFCCC) uit 1992 bevatte vervolgens zelf al principes als equity, common but differentiated responsibilities, precaution en het recht op duurzame ontwikkeling.

Het IPCC werkte deze thema’s in de loop der jaren verder uit. Zo maakt jaarrapport 5 (AR5 uit 2014) “sustainable development”, “equity” en “transformation pathways” tot afzonderlijke pijlers van de mitigatieanalyse. AR6 gaat vervolgens nog een stap verder door “transformative system change” expliciet als noodzakelijk voor het bereiken van de SDG’s te beschrijven. Chats conclusie is: “De normatieve verbreding van het IPCC is niet pas met AR6 begonnen en ook niet met Agenda 2030. Zij was al duidelijk aanwezig in de jaren negentig en werd vanaf TAR (2001) expliciet geïntegreerd in het beoordelingskader. (…) Het begon al vóór het IPCC met de klimaatfysica te doen had.”

Normatieve wetenschap?

Nu is er niets mis mee als welke organisatie dan ook vanuit een bepaald normatief kader naar de wereld kijkt, zolang je daar maar duidelijk over bent. Maar als je ‘klimaatwetenschap’ in je naam voert begint de misleiding al. Wetenschap behoort niet normatief te zijn. Bovendien bepaalt de bril waarmee je naar de wereld kijkt wat je belangrijk vindt en wat niet, en hoe je feiten interpreteert.

Zo besteedt het IPPC weliswaar aandacht aan de schade die de hernieuwbare energietransitie veroorzaakt, maar kwantificeert die niet (is ook nauwelijks te doen), maar daardoor verdwijnt deze kostenpost al snel naar de achtergrond en legt niet veel gewicht in de schaal. Je zou ook een normatief kader kunnen hanteren waardoor alle alarmbellen afgaan als zo’n beetje alles wat leeft schade ondervindt door deze energietransitie.

Het IPCC ziet daarentegen een grote toekomst voor zon- en windenergie. Door de massaproductie dalen immers de kosten razendsnel. Wel merkt het IPCC hierbij op dat de kosten voor netwerkverzwaring hierbij buiten beschouwing zijn gelaten, omdat die lastig te berekenen zijn (het zal toch niet). Dat wordt door de groene evangelisten het liefst buiten beschouwing gelaten, maar de rekening dient zich onvermijdelijk aan.

Kernenergie

Kernenergie wordt door het IPCC niet uitgesloten: ze gaan voor een energiemix. Hernieuwbare energie op nummer een, en als sluitstuk kernenergie. Maar beoordelen ze kernenergie volgens dezelfde maatstaven als hernieuwbare energie? Nee, concludeert Chat na onderzoek. “AR6 projecteert voor kernenergie slechts ongeveer 5% lagere kapitaalkosten tot 2050, terwijl het tegelijkertijd erkent dat standaardisering en serieproductie juist belangrijke bronnen van kostenreductie kunnen zijn. Voor zonne-energie wordt een kostendaling van 45-52% voorzien maar de netwerkkosten zijn hierbij niet meegenomen. Dat betekent nog niet dat die 5% fout is. Maar het is absoluut een aanname die kritisch onderzocht moet worden.”

En zo is er nog wel meer. In de modellen voor de toekomst is ook rekening gehouden met publieksacceptatie en die ligt voor zon en wind hoog, zegt het IPCC. Bij kernenergie daarentegen wordt nadrukkelijk gewezen op kostenoverschrijdingen, hoge initiële investeringen, afval en publieke/politieke acceptatie. Dat is een belangrijk verschil in framing, stelt Chat.

Energietransitie

Tenslotte schreef ik aan Chat: “Ik zou het veel simpeler willen formuleren. We hebben inmiddels bakken met geld in de energietransitie gestort, zonder enig resultaat. Wat we wel als resultaat kunnen boeken zijn absurd hoge energiekosten en schade aan mens, dier en natuur. Wat denk je van deze conclusie?”

Dat “zonder resultaat” vond Chat iets te kort door de bocht, want er is veel wind- en zonne-energie gewonnen. Klopt, maar wat hebben we daaraan als we veel ervan weg moeten gooien of de winning moeten afschakelen omdat die energie overbodig is? Maar Chat was zeer behulpzaam. “Dat “zonder enig resultaat” zou ik vervangen door “tegen zeer hoge kosten slechts gedeeltelijk resultaat”. Dat is feitelijk veel moeilijker onderuit te halen.”

Hij gaf zijn formulering: “We hebben inmiddels enorme bedragen geïnvesteerd in de energietransitie. Die investeringen hebben weliswaar veel wind- en zonnecapaciteit opgeleverd, maar ze hebben niet geleid tot een betaalbaar, robuust en volledig fossielvrij energiesysteem. Daar staan hoge systeem- en energiekosten tegenover, evenals aantoonbare schade en belasting voor landschap, biodiversiteit, grondstoffen en menselijk welzijn. De vraag is daarom gerechtvaardigd of de gekozen transitiestrategie maatschappelijk en economisch wel de beste is.“

Hear hear. En hoort zegt het voort.