Politici drukken lastenverzwaringen door volgens beproefde strategieën

• Over
• Laatste berichten

Wouter Roorda

Econoom, investeerder, columnist.

Laatste berichten van Wouter Roorda (alles zien)

• Politici drukken lastenverzwaringen door volgens beproefde strategieën - 7 oktober 2026
• Tweede Kamerverkiezingen 2025 verliepen niet eerlijk - 20 januari 2026
• EU-subsidieschandaal Frans Timmermans doodgezwegen door MSM - 28 oktober 2025

Minister Heinen van Financiën bij de Algemene Financiële Beschouwingen 2026. Beeld: Tweede Kamer. Publicatie conform Licentievoorwaarden Tweede Kamer

Op allerlei manieren legt de overheid ons steeds meer en steeds hogere lasten op. Dat proces gaat onvermiderd voort. We zien het ook weer bij het recente gedoe over Box 3. Lastenverzwaringen tasten onze welvaart en onze vrijheid aan en het huidige kabinet wil die heilloze weg onverminderd voortzetten. Als oud-ambtenaar herken ik daarin vier terugkerende strategieën om lastenverzwaring bij de burger door te voeren. 

Het lijstje van Financiën

Wanhopig zijn het kabinet – en ook veel oppositiepartijen – momenteel op zoek naar manieren om vermogen in Box 3⁵te belasten. Wat al die plannen met elkaar gemeen hebben, is dat ze alweer zullen resulteren in een lastenstijging voor de burger. Het is de weg van de minste weerstand die steeds opnieuw wordt bewandeld: een kabinet op zoek naar geld om de eigen, vaak uit de hand gelopen uitgavenstijgingen te kunnen financieren door middel van belastingverhogingen.

Als ambtenaar was ik geregeld betrokken bij het opstellen van de rijksbegroting. Als de deadline naderde, moesten er vaak extra inkomsten worden gevonden om het tekort te reduceren. Het ministerie van Financiën had daarvoor lijstjes waarop voorstellen stonden, vergezeld van de geraamde opbrengst. Dat waren vaak irritatiepunten vanuit de ambtelijke organisatie. Regelingen die administratief omslachtig waren of de ‘verkeerde’ groepen hielpen. Die lijstjes bevatten door de jaren heen heel wat constantes, die afhankelijk van de nood een plekje vonden in een begroting of het belastingplan (en daar meestal even vaak weer door de Tweede Kamer uit werden geamendeerd).

Zo sneuvelde een paar jaar geleden bijvoorbeeld de middelingsregeling in de inkomstenbelasting. In de decennia daarvoor had deze bijna elk jaar wel een plekje gekregen op de lijst. Deze omslachtige regeling was de ambtenaren al jaren een doorn in het oog en de opbrengst van 180 miljoen euro was voor de schatkist mooi meegenomen. Hoewel ik allang geen rijksambtenaar meer ben, zag ik de afgelopen jaren vaak bezuinigingen langskomen die ik herkende van de eerdere lijstjes. Zoals het schrappen van de ‘oldtimerregeling’ en die voor ‘rode diesel’.

Vier strategieën van lastenverzwaring

De honger naar inkomsten om de almaar verder uitdijende overheid van middelen te voorzien is groter geworden. Bestaande belastingen werden verhoogd, nieuwe belastingen ingevoerd en obscure belastingen afgestoft. Wie kijkt naar de stortvloed aan lastenstijgingen die over ons wordt uitgestort, ontwaart vier strategieën om die bij de burger door de strot te duwen:

1. Richt je op een groep die niet populair is in de media of die al jaren wordt geframed als belastingontwijker of (nog erger) -ontduiker.
2. Zorg dat die groepen voldoende klein zijn, zodat ze buiten de koopkrachtplaatjes blijven.
3. Verhoog belastingen waarvan de gemiddelde burger niet meteen door heeft dat hij daar last van heeft.
4. Verkoop belastingstijgingen als noodzakelijke maatregelen om gedrag te sturen.

Strategie 1: tref impopulaire groepen

Banken konden, nadat ze waren gered tijdens de kredietcrisis (2008-2011), geen goed meer doen. En zo kregen we de bankbelasting, die circa 600 miljoen euro per jaar opbrengt, maar natuurlijk door het bankenoligopolie werd afgewenteld op de burger. De overdrachtsbelasting ging fors omhoog voor wie niet zelf een woning betrekt, naast talrijke andere maatregelen die als huisjesmelkers geframede verhuurders aanpakken. De villatax belast alleen dure huizen veel zwaarder (maar inmiddels niet alleen villa’s). De Wet Hillen verdween, want hielp alleen ‘rijke bejaarden’. De forse verhogingen van de BPM treffen in de beeldvorming vooral mensen met ‘dikke auto’s’.

Op succesvolle wijze werd het frame gepusht dat mensen met vermogen weinig belasting betalen. Het tarief in Box 3 steeg van 30% naar 36% en de fictieve rendementen worden zodanig berekend dat iemand een betere belegger dan Warren Buffett moet zijn om die te realiseren.

Ondernemers kwamen als fiscale profiteurs te boek te staan en dus worden starters- en ondernemingsfaciliteiten geschrapt en is de zelfstandigenaftrek fors beperkt. De tarieven voor de vennootschapsbelasting en in Box 2 gingen omhoog. De bedrijfsopvolgingsregeling wordt versoberd en de landbouwvrijstelling wordt in 2029 geschrapt.

Strategie 2: lasten die buiten beeld blijven

Met de zogenaamde ‘koopkrachtplaatjes’ hebben politici de illusie dat ze de verandering in wat iemand reëel te besteden heeft van jaar op jaar precies kunnen sturen. Een lastenverzwarende maatregel wordt pas in de koopkrachtberekening meegenomen als deze voldoende mensen treft. Bovendien wordt maar voor een select aantal groepen en inkomensniveaus het koopkrachtcijfer gepresenteerd.

Wie de oldtimerregeling of die voor rode diesel schrapt, zal daarvan niets terug zien in de koopkrachtplaatjes. Zelfs lastenverzwaringen van miljarden euro’s in Box 3 lopen grotendeels weg, omdat de ‘standaardhuishoudens’ nauwelijks door een dergelijke maatregel worden getroffen. Je kunt dus lasten flink verhogen zonder dat dit in de koopkrachtberekeningen zichtbaar wordt. Een hele geruststelling voor menig politicus.

Strategie 3: zorg dat de burger het niet door heeft

In mijn ambtelijke periode werd ooit een resterend gat in de begroting gedicht door een forse verhoging van de assurantiebelasting. Eenmaal verhoogd, wordt zo’n belasting niet snel weer verlaagd want men kan niet zonder de opbrengst. En dus bedraagt de assurantiebelasting nog steeds 21% van de verzekeringspremie. De doorsnee Nederlander ziet deze belasting terug ergens onderaan de verzekeringspolis. Als je in een huurhuis woont en niet al te veel dure spullen hebt, dan betaal je maar een beetje meer. Ha, zal een socialist zeggen, dan treft het dus de rijken.

Toen ik penningmeester was van een monumentale kerk in het centrum van Utrecht zag ik hoe de verhoging van de assurantiebelasting duizenden euro’s extra per jaar kost, waarvoor geen compensatie was. Ook mijn voetbalvereniging betaalt elk jaar duizenden euro’s extra aan assurantiebelasting. Een ander recent voorbeeld is de overgang naar het hoge btw-tarief van de verhuur van vakantiehuisjes. Die treft voor een groot deel buitenlanders en verhuurders van onroerend goed zijn nooit zielig.

Strategie 4: gedragssturing als verpakking

De strategie om lastenstijgingen te verpakken als sturing van gedrag in de goede richting is zeer succesvol gebleken de afgelopen jaren. Zo kwamen er de vliegtaks en heffingen op CO₂ om het klimaat te redden. De prijzen aan de pomp voor benzine en diesel behoren tot de hoogste in Europa en ook de levering van energie aan huis is fors belast. Dat laatste geldt met name voor gas, want daar moeten we zo snel mogelijk vanaf. Het opheffen van de salderingsregeling betekent dat straks over alle afgenomen elektriciteit energiebelasting moet worden betaald. Ondanks deze torenhoge lasten zijn er dwaallichten die spreken van fossiele subsidies¹. Zij worden niet tegengesproken vanuit de politiek, de planbureaus en de economiefaculteiten. Framing is het devies.

De aanstaande invoering van de suikertaks is noodzakelijk in de strijd tegen overgewicht en voor een gezond leven, hoewel er nu al een flinke accijns wordt geheven op frisdrank (en alcohol!). Die accijnzen op frisdrank verdrievoudigden de afgelopen jaren. De suikertaks zal niet alleen frisdrank extra belasten maar elk product met een hoog suikergehalte. Als gevolg van dezelfde goede intenties betalen rokers inmiddels 12 euro voor een pakje sigaretten.

Het eten van vlees wordt ten onrechte voorgesteld als ongezond en moet in het kader van de Eiwittransitie² worden teruggedrongen. En dus stijgt de prijs van vlees in ons land meer dan in omliggende landen als gevolg van overheidsmaatregelen, zoals de btw-verhoging voor de levering van levend vee. Ook vertaalt het stikstofbeleid, dat leidt tot minder boeren en een kleinere veestapel, zich nu al in minder aanbod. Hoe dit zich de komende jaren gaat ontwikkelen laat zich raden.

De belasting op sierteelt stijgt doordat deze vanaf 2028 onder het hoge btw-tarief valt. Deze activiteit is de afgelopen jaren succesvol neergezet als vervuilend. Typerend is de redenering voor het schrappen van de accijnsvrijstelling voor kleine brouwers³. Die levert twee miljoen euro voor de schatkist op en zal volgens de toelichting resulteren in een prijsstijging van een paar cent per glas. Voor veel kleine brouwers is het echter het verschil tussen stoppen/failliet gaan of doorgaan, te meer daar Duitsland en België de vrijstelling handhaven.

Op succesvolle wijze is het frame in de hoofden geplant dat water in onze rivierendelta schaars is. Dat betekent niet alleen dat btw wordt geheven over water uit de kraan, maar ook een jaarlijks oplopende heffing. De pas ingevoerde vrachtwagenheffing is een belasting per gereden kilometer voor het gebruik van Nederlandse wegen. Dit kabinet presenteert een ordinaire verhoging van de inkomstenbelasting als vrijheidsbijdrage.

Lastendruk en welvaartsachterstand

Waar de collectieve lastendruk vijftien jaar geleden circa 35% bedroeg, is deze inmiddels gestegen tot bijna 39%. Dat zijn dus jaarlijks tientallen miljarden euro’s extra die naar de overheid gaan, bovenop de honderden miljarden waarvoor dat al gold. Ook de aardgasbaten worden tot de collectieve lasten gerekend. Die brachten de schatkist in 2013 nog 15,4 miljard euro op. Het bijna volledig wegvallen hiervan accentueert nog eens de stijging. De voortdurende door de overheid geïnitieerde lastenverzwaringen leveren ook een belangrijke bijdrage aan de hardnekkig hoge inflatie.

Verder geldt dat deze belastingen slechts door een beperkt deel van de bevolking worden opgebracht. De onderste helft van de inkomensverdeling profiteert per saldo en draagt netto niets bij, al zijn er natuurlijk individueel grote verschillen.

In de maatschappelijke discussie gaat het echter nooit over kapot belasten en lastenverlichting, maar wordt voortdurend samen met ‘experts’ als Jona van Loenen en Sander Schimmelpenninck gezocht naar waar de overheid extra inkomsten kan halen.

Geef het bedrijfsleven ruimte

Met een beleid dat inzet op groei in plaats van op herverdelen, op bedrijven en ondernemers ruimte geven in plaats van op kapot reguleren en op mensen hun inkomen en spaargeld laten investeren in plaats van af te nemen via torenhoge belastingen, zou een begin kunnen worden gemaakt met het inlopen van de achterstand die Nederland (en de EU) inmiddels heeft opgelopen qua welvaartsniveau op economisch wel succesvolle landen als de VS. Waar de VS en West-Europa vijftien jaar geleden qua inkomen per hoofd van de bevolking even rijk waren, is de gemiddelde Amerikaan inmiddels de helft rijker dan de gemiddelde West-Europeaan. De armste Amerikaanse staat Mississippi⁴ is nu rijker dan menig West-Europees land. Tegelijkertijd was het aantal mensen onder de armoedegrens in de VS nog nooit zo laag.

Het papieren rietje en de dop die aan de fles vastzit staan symbool voor het gebrekkige Europese vermogen om groei en innovatie te realiseren en daarmee de productiviteit en dus de welvaart te verhogen. In plaats daarvan leunt het liever steeds sterker op de overheid.

Nu zegt geld niet alles, maar voor iedereen die zijn of haar vrijheid lief heeft zou de alomtegenwoordige aanwezigheid van de overheid op elk maatschappelijk terrein een bedenkelijke ontwikkeling moeten zijn.