Trumps offensief tegen de Deep State verdient navolging
Teveel macht bij ambtenaren en niet-gekozen instituties
- Trumps offensief tegen de Deep State verdient navolging - 23 juli 2026
- Duitsland kiest voor Alleingang binnen de EU - 7 juli 2026
- Uitbreiding EU weer terug op de Brusselse agenda - 20 juni 2026
Foto: White House. Publiek domein (CC0)
Terwijl Europese media zich blindstaarden op de vermeende Chinese inmenging in de Amerikaanse verkiezingen, ging Trumps speech over de Save America Act eigenlijk over iets veel groters: wie heeft in een democratie werkelijk de macht — de kiezer, of het permanente ambtelijke apparaat daarachter? Met zijn aanval op de Deep State, de hervorming van de ambtenarij en een nieuwe strategie tegen links-extremisme zet Trump een fundamentele koerswijziging in gang. Een strijd die niet alleen Amerika raakt, maar het hele westerse bestuursmodel op scherp zet.
De recente speech van president Trump over de Save America Act heeft relatief weinig aandacht gekregen, noch in de Amerikaanse, noch in de Europese media. Het enige item dat de media eruit haalden is de vermeende Chinese invloed op de laatste Amerikaanse verkiezingen. De Save America Act moet buitenlandse invloed op verkiezingen onmogelijk maken.
Een veel belangrijkere kwestie pikten de media niet op. Trump stelde in zijn speech een fundamentele vraag aan de orde: wie heeft in een moderne democratie werkelijk de macht, de kiezer en zijn gekozen vertegenwoordigers, of de permanente instituties die het beleid steeds sterker vormgeven? Eigenlijk ging zijn speech over de vierde macht, de instituties die steeds meer een tegenmacht zijn geworden in plaats van een uitvoerder van regeringsbeleid. Hij noemt dit de Deep State. Hoe ver mag de macht van niet-gekozen instituties reiken binnen een democratie?
Trias Politica
Het is een vraag die niet alleen in de VS de gemoederen bezighoudt. Ook in Europa, inclusief Nederland, is hetzelfde fenomeen actueel: de rol van ambtelijke apparaten, de positie van experts, de invloed van NGO’s, van internationale organisaties, de macht van digitale platforms en de verhouding tussen democratisch gekozen bestuur en permanente instituties.
In de meeste westerse democratieën is de macht verdeeld over drie machten: de wetgevende en controlerende macht (het parlement), de uitvoerende macht (de regering) en de rechterlijke macht (de onafhankelijke rechter). Dit is de Trias Politica, het principe van de scheiding der machten, bedacht door de Franse filosoof Montesquieu. Een volwassen democratie functioneert goed wanneer deze drie machten met elkaar in evenwicht zijn.
Vierde macht
Sinds enkele decennia is daar een vierde macht bijgekomen: de ambtenarij, maar ook allerlei adviesorganen, semi-overheidsorganisaties en in toenemende mate commissies en taskforces. Deze instituties blijken niet neutraal. Zij worden bevolkt door mensen met vaak een duidelijke politieke voorkeur, meestal te vinden in het linkse spectrum van het politieke landschap. Formeel dienen zij het beleid van een democratisch gekozen regering uit te voeren, maar in de praktijk zijn zij vaak een hindermacht. In Nederland zagen we dat bij de vorige regering: bewindslieden werden door de eigen ambtenaren tegengewerkt en adviesorganen kwamen met adviezen die diametraal tegenover het regeringsbeleid stonden. Een berucht voorbeeld is de structurele tegenwerking die de minister van Asiel en Migratie te verduren kreeg.
Strijd met de Deep State
Trump bindt de strijd aan met de Deep State. Hij had al een schot voor de boeg gegeven met de instelling van een Department of Government Efficiency (DOGE), waarmee wat de uitvoering betreft Elon Musk een tijdlang werd belast — beter gezegd: die met de kettingzaag aan de slag ging. Deze door Trump ingestelde eenheid kreeg begin 2025 de opdracht om de federale overheid efficiënter te maken door onder meer overheidsuitgaven terug te dringen, regels en bureaucratie te verminderen, overheidsdiensten te reorganiseren en het aantal federale ambtenaren te verkleinen. DOGE was aanvankelijk succesvol, maar verzandde in bureaucratie toen Elon Musk ermee stopte.
Nu gaat Trump naar eigen zeggen voluit. Hij heeft genoeg van de schandalen en tegenwerking van de Deep State: Russiagate (de vermeende Russische invloed op zijn herverkiezing, die niet waar bleek te zijn), de Hunter Biden-laptop affaire (de omkoping van de zoon van president Biden door oligarchen in Oekraïne, die door de Deep State onder het tapijt werd geveegd), het Twitter Files-schandaal, waaruit bleek dat de grens tussen overheid en private techbedrijven te veel was vervaagd, de coronacensuur, de onderzoeken en rechtszaken tegen hemzelf, USAID als verspreider van een linkse agenda via buitenlandse hulpprogramma’s, en andere ideologisch gekleurde subsidiestromen.
Verkiezingsveiligheid: de Save America Act
Zijn eerste aanval richt zich op het verkiezingssysteem in de VS. Dat is volgens hem niet transparant en fraudegevoelig. Hij wil dat bestrijden met de Save America Act. De belangrijkste maatregel is dat elke stemmer zich moet identificeren met een bewijs van Amerikaans staatsburgerschap. Dat klinkt ons in Europa vreemd in de oren, maar in de VS kan men zonder identiteitscontrole stemmen. De vorige Biden-regering werd ervan beschuldigd om electorale redenen miljoenen illegalen het land te hebben binnengelaten.
Vijf pijlers van de hervorming
De bestrijding van de Deep State gaat echter veel verder dan verkiezingsveiligheid. De inzet is de invloed van de vierde macht te beteugelen. Naast de Save America Act (gericht op verkiezingsregels) bestaat Trumps bredere aanpak uit verschillende onderdelen.
1. Hervorming van de federale ambtenarij.
Een van de belangrijkste maatregelen is het invoeren van een systeem waarbij bepaalde beleidsgevoelige ambtenaren makkelijker ontslagen kunnen worden. Het gaat om functies die vertrouwelijk, beleidsbepalend of beleidsuitvoerend zijn. Het doel: ambtenaren moeten het beleid van de democratisch gekozen regering loyaal en effectief uitvoeren. Net als in Nederland is de tijd in de VS al lang voorbij dat ambtenaren loyaal het beleid van de zittende regering uitvoerden.
2. Hernieuwde inzet van DOGE.
3. Meer controle over justitie en veiligheidsdiensten.
Trump en zijn entourage hebben herhaaldelijk gesteld dat instellingen zoals de FBI, het ministerie van Justitie en de inlichtingendiensten politiek bevooroordeeld zijn geraakt. Een deel van de hervormingsagenda richt zich daarom op het vervangen van leidinggevenden, meer toezicht vanuit het Witte Huis en onderzoeken naar vermeend misbruik van overheidsmacht.
4. Beperken van regelgeving.
De macht van federale agentschappen zoals milieu-regulators en financiële toezichthouders moet worden beperkt: minder nieuwe regels, strengere controle op bestaande regels en meer invloed van politieke bestuurders op agentschappen.
5. Heroriëntatie van buitenlandse hulp en diplomatie.
De regering wil organisaties zoals USAID en delen van het ministerie van Buitenlandse Zaken sterker onder politieke controle brengen en de uitgaven herzien.
Samengevat bestaat de strategie tegen de Deep State uit drie hoofdlijnen: personele controle (meer invloed op wie het regeringsbeleid uitvoert), institutionele sanering (minder ambtenaren, minder regels, minder programma’s) en verkiezings- en bestuurshervormingen (meer controle over de legitimiteit van het politieke proces) — zonder, zo wordt benadrukt, de checks and balances van het Amerikaanse politieke systeem geweld aan te doen.
Strategie tegen gewelddadig extreem-links
Een ander onderdeel van de strijd tegen de vierde macht in de VS is de al eerder aangekondigde strategie tegen links-extremisme. Niet alleen geweldplegers moeten worden vervolgd, maar ook de financiële en organisatorische infrastructuur die dergelijk geweld mogelijk maakt. Er wordt een vergelijking gemaakt met de strijd tegen jihadistisch terrorisme na 11 september 2001. Destijds vond vrijwel niemand het vreemd dat niet alleen de terroristen zelf werden aangepakt, maar ook hun financiers, opleiders en internationale netwerken. De vraag wordt gesteld waarom een vergelijkbare benadering niet zou gelden voor andere vormen van politiek geweld.
Een belangrijk onderdeel van Trumps betoog is dat links-extremistisch geweld jarenlang anders is beoordeeld dan geweld vanuit andere politieke richtingen. Tijdens de Black Lives Matter-protesten van 2020 vonden op grote schaal vernielingen, brandstichtingen en geweld plaats. Veel demonstraties verliepen vreedzaam, maar op verschillende plaatsen liep de situatie volledig uit de hand. Tegelijkertijd lag de politieke en media- aandacht de afgelopen jaren sterk op rechts-extremisme. Dat betekent niet dat rechts-extremisme geen reële dreiging vormt. De vraag is echter of overheden, media en universiteiten voldoende oog hebben gehad voor geweld dat voortkomt uit andere ideologische bewegingen. Wie de afgelopen jaren heeft gevolgd, begrijpt in ieder geval waarom veel Amerikanen dat gevoel delen.
Glasnost: transparantie als wapen
Opvallend is dat de aangekondigde hervormingen sterk worden gekoppeld aan openbaarheid. Door documenten vrij te geven en eerdere besluitvorming opnieuw te onderzoeken, wil de Amerikaanse president zichtbaar maken hoe bepaalde instituties hebben gefunctioneerd. Daarin zit een opvallende historische parallel met de glasnost-politiek van Michail Gorbatsjov in de jaren tachtig. Ook toen werd geprobeerd een gesloten bestuurscultuur open te breken door informatie openbaar te maken. Natuurlijk zijn de Verenigde Staten geen Sovjet-Unie, maar het idee dat transparantie noodzakelijk is om vertrouwen te herstellen, is universeel.
Een debat dat verder reikt dan de VS
Donald Trump presenteert zijn tweede presidentschap steeds nadrukkelijker als een hersteloperatie van de Amerikaanse staat. Waar zijn eerste termijn vooral draaide om immigratie, handel en buitenlandse politiek, verschuift de nadruk nu naar iets fundamentelers: de vraag wie macht uitoefent binnen de Amerikaanse democratie. De recente toespraak over verkiezingsveiligheid en de eerder aangekondigde strategie tegen links-extremistisch terrorisme vormen samen geen losse beleidsinitiatieven, maar onderdelen van een bredere politieke en institutionele agenda.
De Verenigde Staten worden niet alleen bedreigd door buitenlandse tegenstanders als China, Rusland of Iran, maar ook door interne netwerken van bureaucraten, activistische organisaties, universiteiten, NGO's en delen van de media die jarenlang buiten democratische controle zijn geraakt. Het antwoord is even ambitieus als controversieel: maximale openheid over eerder geheime informatie, een offensieve aanpak van politieke geweldsnetwerken en een fundamentele hervorming van het verkiezingssysteem.
Legitieme oppositie
In vrijwel alle westerse democratieën woedt inmiddels een vergelijkbare discussie over politieke polarisatie, maatschappelijke radicalisering, buitenlandse beïnvloeding, desinformatie en de rol van maatschappelijke organisaties. Ook Europese regeringen zoeken naar manieren om extremisme te bestrijden zonder fundamentele vrijheden aan te tasten. Slaagt de Amerikaanse regering erin daadwerkelijk onderscheid te maken tussen gewelddadig extremisme en legitieme politieke oppositie, dan kan de aanpak navolging krijgen. Blijkt daarentegen dat veiligheidsmaatregelen vooral worden ingezet tegen politieke tegenstanders, dan dient dat juist als waarschuwing voor andere democratieën.
Primaat bij gekozen politici
Trump kiest daarbij duidelijk partij: hij vindt dat gekozen politici uiteindelijk weer het primaat moeten terugkrijgen. Men kan het daarmee oneens zijn, maar het is moeilijk vol te houden dat deze discussie ondemocratisch is. Integendeel, zij raakt de kern van de representatieve democratie en lijkt een noodzakelijke correctie. Dat betekent niet dat elke maatregel van de Amerikaanse regering automatisch navolging verdient.
Een offensieve aanpak van extremisme vraagt zorgvuldigheid; het onderscheid tussen geweld en vreedzaam activisme moet helder blijven. De rechtsstaat verliest haar geloofwaardigheid zodra politieke overtuigingen, in plaats van strafbare feiten, onderwerp van vervolging worden. Maar dat Trump een fundamenteel debat opent over de toekomst van de Amerikaanse democratie, staat buiten kijf. Misschien is dat uiteindelijk wel zijn belangrijkste verdienste.
Permanente bureaucratie als pervers bestuursmodel
Trump bestrijdt naar eigen zeggen niet in de eerste plaats de Democratische Partij, maar een bestuursmodel dat de afgelopen decennia is ontstaan: een netwerk van permanente bureaucratie, NGO's, internationale organisaties, universiteiten en media dat steeds meer invloed uitoefent zonder directe democratische legitimatie. Zijn strijd tegen links-extremisme en zijn hervorming van het verkiezingsstelsel zijn geen losse maatregelen, maar onderdelen van dezelfde poging om de politieke macht terug te brengen naar de gekozen volksvertegenwoordiging.
De geschiedenis zal uiteindelijk niet alleen oordelen over Donald Trump, maar ook over de vraag welke macht in een democratie doorslaggevend behoort te zijn. Een democratie kan niet functioneren zonder deskundige instituties, maar evenmin zonder voortdurende democratische controle. De strijd om de vierde macht gaat daarom uiteindelijk niet over één president, maar over de toekomst van het westerse bestuursmodel.
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|
Teveel macht bij ambtenaren en niet gekozen instituties, staat in de kop van het artikel.
Dat is wel erg mild geformuleerd.
Het is al tientallen jaren zo, of je nu links of rechts stemt, er komt in Nederland hetzelfde beleid uit.
De ambtenaren en politici doen wat Brussel voorschrijft. De Europese Commissie die het beleid bepaalt, is benoemd, niet gekozen. Het EU Parlement kan niet individuele commissieleden wegsturen en zal nooit de hele commissie wegsturen.
Bij de laatste EU verkiezingen ging maar net 50 % van de kiezers naar de stembus, dus hoeveel is dat mandaat waard?
Dan is er nog een oerwoud van nationale en transnationale adviesorganen waarvan de politieke belangen op zijn minst dubieus zijn, zoals WEF, VN (Agenda 2030), Bilderberg, Trilaterale Commissie, IPCC, en nog vele andere. Deze adviesorganen vormen eigenlijk een staat in de staat: ze zijn permanent aanwezig en hoeven zich van niemand iets aan te trekken. Hun agenda is gericht tegen de natie-staat om via transnationale netwerken een blijvende invloed te verwerven die ongrijpbaar is en quasi-wetenschappelijk. Maar zelden in het belang van Nederland.
Daarom juist een nexit.
Kleine correctie: Russiagate (de Russia Hoax) betreft niet Trumps tweede, maar zijn eerste verkiezing (2016). Onder verantwoordelijkheid van Obama werd toen reeds vóór Trumps inauguratie een coup in slow motion in gang gezet.
Dit leidt direct naar mijn tweede opmerking. Dat een poging tot reparatie van het Amerikaanse constitutionele bestel samenvalt met een scherper vizier op links (beide problemen kruisen elkaar typerend in het optreden van Obama) is geen toevallige historische constellatie, ondergeschikt aan de revitalisering van het trias politica-model. De toespraak van Rubio over links geweld staat in een breder kader van nadruk door Trump en geestverwanten op de Amerikaanse vrijheidstraditie. Het gaat niet alleen om staatsrecht en politieke filosofie, maar ook en vooral om cultuur. Dat omvat economie (geen herverdeling van bovenaf door wie de staatsmacht kan sturen), antropologie en religie (wat is vrijheid? wat is gelijkheid? hoe leven we het tiende gebod?), pedagogie (wie voedt de volgende generatie op? wat moeten onze kinderen leren?). In deze bredere cultuurstrijd hebben ook recente betogen van Stephen Miller en Clarence Thomas hun plaats. Voor zover “links”‘ overlapt met marxisme, Frankfurter Schule, staatsverzorging van de wieg tot het graf e.d. ondermijnt het niet alleen het functioneren van de Amerikaanse (en onze) constitutie, maar heel onze cultuur. In zoverre krijgt dit kwaad wel degelijk gestalte in de huidige Democratische Partij (die heel iets anders is dan in de tijd van Kennedy, al werd de culturele rot in die tijd wel zichtbaar te worden) of in onze linkse partijen (die niets meer met Drees, sr. en jr., te maken hebben).
Gelukkig eens een stuk dat niet gewijd is aan het TDS.
Je kunt van alles van Trump vinden, als persoon vind ik hem een griezel, maar dat neemt niet weg dat ik persoonlijk 1000x liever zijn onbehouwen retoriek hoor dan het om de pot heen miespelen van ‘links’.
Mooie en duidelijke column. Het geeft mij iets wat ik al een tijdje kwijt ben. Hoop voor de toekomst
Brussel mengt zich ook in elke verkiezingen van de eu landen donderdag 5 februari 2026
Rutger van den Noort woest over EU-inmenging: ‘Dit is dictatoriaal, tijd voor Nexit ongeacht de kosten’
De onthulling dat de Europese Unie actief heeft ingegrepen in de Nederlandse verkiezingen van 2023 en 2025 slaat in als een bom.
DDS 5-2-2026
woest over EU-inmenging: ‘Dit is dictatoriaal, tijd voor Nexit ongeacht de kosten’
De onthulling dat de Europese Unie actief heeft ingegrepen in de Nederlandse verkiezingen van 2023 en 2025 slaat in als een bom. Voor publicist en opiniemaker de maat nu definitief vol. Waar hij misschien ooit nog twijfelde over de economische haalbaarheid, is hij nu glashelder: onze soevereiniteit is verkwanseld aan een “buitenlandse mogendheid”. Zijn conclusie is even hard als noodzakelijk: Nederland moet uit de EU. Nu.
Het nieuws dat de Amerikaanse justitiecommissie heeft bevestigd dat Brussel Big Tech onder druk zette om Nederlandse kiezers te manipuleren, heeft diep geraakt. Hij ziet dit niet als een foutje, maar als een regelrechte oorlogsverklaring aan onze democratie.
donderdag 5 februari 2026
Rutger woest over EU-inmenging: ‘Dit is dictatoriaal, tijd voor Nexit ongeacht de kosten’
De onthulling dat de Europese Unie actief heeft ingegrepen in de Nederlandse verkiezingen van 2023 en 2025 slaat in als een bom.
DDS 5-2-2026
Rutger van den Noort woest over EU-inmenging: ‘Dit is dictatoriaal, tijd voor Nexit ongeacht de kosten’
De onthulling dat de Europese Unie actief heeft ingegrepen in de Nederlandse verkiezingen van 2023 en 2025 slaat in als een bom. Voor publicist en opiniemaker Rutger van den Noort is de maat nu definitief vol. Waar hij misschien ooit nog twijfelde
Uitstekende analyse. Ik verwacht echter dat er in Europa voorlopig geen fundamentele correctie zal plaatsvinden. Eerder zie ik een verdere verschuiving van macht naar Brussel, ngo’s, instituties en de rechterlijke en ambtelijke top, ondersteund door de mainstreammedia.
Door het aanwakkeren van angst worden federalisering en digitale controle versneld doorgevoerd. Daarmee dreigt de roep om meer democratische invloed en zeggenschap van burgers steeds heftiger te worden.