De honger in de wereld blijft, de strijkstok ook

• Over
• Laatste berichten

Ines van Bokhoven

Schrijfster van historische romans, vrouw met een mening en liefhebber van 'common sense’.

Laatste berichten van Ines van Bokhoven (alles zien)

• De honger in de wereld blijft, de strijkstok ook - 18 juni 2026
• De zorgvuldig doodgezwegen straatoorlog - 11 juni 2026
• Sektarisch links vertoont steeds meer fascistische trekken - 27 mei 2026

 
 
Alle honger de wereld uit, maar dat kost natuurlijk veel geld. Nu Elon Musk de status van biljonair heeft bereikt roepen sommigen dat hij zijn fortuin daarvoor moet inzetten. De VN heeft hongerbestrijding wereldwijd tot doel, maar dat wil maar niet lukken. Er is teveel bureaucratie en corruptie. En er zijn ook heel wat strijkstokken waaraan veel geld blijft hangen en bedrijven die rijk worden van de hongerbestrijding. 

We hebben er een nieuw woordje bij: biljonair. Dat woord is vooral nieuw in gebruik omdat we tot nu toe in onze geschiedenis geen rijken hadden die zo puissant rijk waren dat men meer dan een biljoen dollar aan geld bezat, maar Musk heeft ‘t ‘m geflikt.

Het maakt veel mensen boos dat iemand zoveel geld bezit en zo vinden we dus op sociale media zoals X de laatste dagen redelijk wat oproepen richting Musk om eens een eind te maken aan de honger in de wereld, met al dat geld van ‘m. Alsof je dat in een handomdraai doet.

Sustainable Development Goals

De VN ontwikkelde in 2015 de beruchte Sustainable Development Goals (SDG’s): zeventien doelen om de wereld beter te maken, die men vastlegde in de belofte dat in 2030 de doelen behaald zouden worden. We herkennen de aanhangers hiervan aan de veelkleurige speldjes die ze op hun revers dragen. Het zijn prachtige doelstellingen, daar niet van, al zijn sommige ervan behoorlijk tegenstrijdig. Zo is er SDG 2, dat tot doel heeft honger in de wereld uit te bannen. Zoals alle SDG’s is ook nummer 2 opgedeeld in subdoelen: 2.1-2.3 betreffen het bestrijden van honger, het versterken van voedselzekerheid en verhogen van de productiviteit van landbouw, zeker voor de kleinere boeren. Dat klinkt nog logisch.

Tegenstrijdig beleid

Maar onder SDG 2 valt ook subdoel 2.4, en dat pleit voor een duurzame landbouwrevolutie, waarvan we in Nederland de gevolgen al hebben kunnen ondervinden: het stikstofprobleem dat we hier tot gigantische proporties hebben opgeblazen en dat tot gevolg heeft dat boerenbedrijven juist verdwijnen – iets wat er weer voor gaat zorgen dat voedselproductie omlaag zal gaan, Nederland is immers een van de grootste voedselleveranciers ter wereld. Een kind kan zien dat dit tegenstrijdige beleid niet kan werken.

2030

Honger oplossen is zo eenvoudig nog niet in een wereld waarin elke stap die een mens kan zetten omringd wordt door allerlei remmende regels en corruptie, zelfs al ben je biljonair. Het is dus niet verwonderlijk dat de VN in haar eigen rapportage van vorig jaar liet weten dat 2030 een vrijwel onhaalbare datum is geworden voor het grootste deel van de SDG’s. En dat is niet vreemd: de meeste doelen zijn inherent onhaalbaar, omdat het eigen systeem daarvoor zorgt – al legt de VN zelf de schuld bij de alledaagse realiteit: conflicten, covid, klimaatcrises en economische schokken.

Strijkstok

De VN werkt nauw samen met zowel NGO’s als particuliere bedrijven, en daar gaat het faliekant mis. Het budget is kolossaal, daar ligt het niet aan. Het loopt in de biljoenen dollars: van ons, de belastingbetalers, en van private bronnen, zoals grote bedrijven en andere donoren. Van de bijna 200 miljard dollar die de SDG’s, via ODA (Official Development Assistance, overheidsgeld dat rijke landen beschikbaar stellen), de deelnemende naties (lees: de belastingbetaler) – en dit jaar is dat deel van het budget een stuk lager dan voorgaande jaren, toen het ruim boven die 200 miljard lag – gaat maar een fractie naar de werkelijke doelen. De rest blijft hangen in wat wij in Nederland ‘strijkstokken’ noemen, en dat internationaal de klinkende benaming aid capture heeft.

Corruptie

Het is lastig precies te achterhalen hoeveel er verloren gaat door aid capture: de manier waarop men te werk gaat is diffuus en onoverzichtelijk. Corruptie en exacte rapportage gaan nu eenmaal niet samen. De schatting is dat er in sommige projecten tot wel 60% ‘weg lekt’ door allerlei oorzaken, niet in de laatste plaats door de veel voorkomende corruptie in de landen waar projecten uitgevoerd worden. Maar er zijn ook andere strijkstokken, die vooral te maken hebben met hoe het systeem is opgezet.

Rijk

En die strijkstokken zijn lang en dik: er worden heel veel organisaties en bedrijven behoorlijk rijk van deze SDG’s, dat dan weer wel. De private investeringskracht is onmisbaar voor het behalen van de zeventien doelen, want overheden hebben bij lange na niet genoeg geld om de hele wereld te redden, en dus zet men blended finance in: het gebruiken van publiek geld om het investeren door bedrijven laagdrempeliger te maken. In de praktijk komt het erop neer dat de Wereldbank, een grote speler in dit verhaal, garanties verstrekt aan bedrijven (met onder andere geld van ODA): als projecten succesvol zijn – zoals het investeren in landbouwprojecten voor kleine boeren in de derde wereld – dan mogen de deelnemende bedrijven de winsten volledig in hun zak steken.

Maar als projecten mislukken, dan treedt de garantie in werking en draait de Wereldbank (lees: ook de belastingbetaler) er grotendeels voor op. Zo kunnen bedrijven met weinig tot geen risico aan allerlei projecten deelnemen en er vooral zelf wijzer van worden.

Goed werk?

Dan is er de vraag of die bedrijven nou wel zulk goed werk doen. Een klein voorbeeld: als het gaat om het bestrijden van honger in de wereld zijn er heel wat agrobedrijven die zaden verkopen aan kleine boeren in nooddruftige gebieden: daar krijgen die bedrijven dan weer subsidies voor. Klinkt mooi, nietwaar? Maar de producten die ze verkopen maken de boeren afhankelijk van die bedrijven – zoals de hybride zaden die men verkoopt.

Hybride zaden zijn bewerkte zaden die een gezonde eerste generatie aan planten opleveren, maar deze planten zijn amper nog in staat tot het creëren van een even gezonde tweede generatie zaad, waardoor boeren worden gedwongen elk jaar nieuwe zaden in te kopen. Een eindeloos verdienmodel voor deze bedrijven dus, en amper kans voor de boeren om zelf eens winst te maken. Deze bedrijven wordt winst gegarandeerd: komt die niet uit het project zelf, dan wel uit het budget van de SDG’s (lees: en dus ook uit de zak van de belastingbetaler). Als bedrijven vooral een kans zien tot ‘gemakkelijk geld verdienen’, wat is dan de drijfveer om kwaliteit te leveren? Wie is hierbij gebaat naast de bedrijven zelf?

Bureaucratie en spookprojecten

Maar het is niet alleen de mogelijkheid voor bedrijven om risico-arm en lui de zakken te vullen: overal in de keten gaat het mis. Om te beginnen is er de eeuwige bureaucratie: er gaat al 10-30% op aan overheadkosten zoals administratiekosten, consultants, salarissen en rapportage. Er werken heel veel mensen bij de NGO’s en bij de VN en die moeten allemaal worden betaald. Er zijn zogeheten ‘spookprojecten’ die nooit verder komen dan plannen op papier, maar die wel subsidies ontvangen, net zoals ‘spook-ontvangers’: mensen en organisaties die helemaal niet bestaan. Zoals gezegd is er de corruptie in het ontvangende land, en in geval van SDG 2 is er ook nog eens veel diefstal van goederen. Het systeem creëert perverse prikkels: hoe meer honger er is, hoe meer eraan te verdienen valt.

Want als het gaat om veel van de NGO’s: hun bestaan alleen al kun je zien als een vorm van aid capture. Niet elke NGO is enkel een geldverslindende organisatie, eerlijk is eerlijk: sommigen doen echt goed werk. Maar over het algemeen zijn het helaas erg kleverige strijkstokken. SDG washing komt veel voor: schermen met SDG’s in rapportages zodat er subsidie binnenkomt, maar niet echt iets doen met die doelen, is winstgevend voor een NGO.

Begrotingstekort

De VN zelf spreekt van een begrotingstekort van zeker vier biljoen dollar per jaar. Met mijn huisvrouwenverstand denk ik dan: er is met een beter systeem heel wat aan tekorten weg te werken, misschien hou je zelfs nog geld over. Maar het is vooral de vraag of het zin heeft om rijke landen de honger in de wereld te laten bestrijden, en zeker in samenwerking met bedrijven die vooral uit zijn op dikke winsten en daar weinig scrupules bij hebben.

Musk

Musk mag dan absurd rijk zijn, ik denk niet dat het hem gaat lukken de honger en armoede in de wereld te verhelpen, al geeft hij er al zijn geld aan uit en al besteedt hij er al zijn tijd en moeite aan. De SDG’s van de VN lijken – zeker bij dit soort onderwerpen – de zaak eigenlijk alleen maar te verergeren en vooral corruptie in de hand te werken.

Ontwikkelingshulp

Een grove schatting van verschillende AI’s vertelt me dat we in het rijke Westen iets van tussen de vier en zes biljoen dollar aan overheidsgeld (ODA) uitgaven aan ontwikkelingshulp sinds 1960. Geld dat burgers dus hebben opgehoest. Geld dat amper een deuk in een pakje boter sloeg als het gaat om het bestrijden van honger en armoede. Geld dat in heel veel zakken verdween, en maar amper terecht kwam bij de mensen die het nodig hebben. Geld dat vooral corruptie voedde en verkeerde prikkels afgaf aan bedrijven die nieuwe markten geopend zagen worden in kwetsbare gemeenschappen en landen.

Ontwikkelingshulp werkt amper tot niet. Het blijkt keer op keer en het maakt niet uit hoe je het aanpakt. Ook de VN zal er niet in slagen wereldhonger uit te roeien. En Elon Musk ook niet.