Foto: President Xi Jinping van China 
De ‘val van Afghanistan’ is een voorbode van een nieuwe Koude Oorlog, ditmaal tussen de VS en China. De strijd zou wel eens beslist kunnen worden door wie de meeste bondgenoten aan zich weet te binden. Johannes Vervloed pleit voor het maken van een duidelijke keuze. Bij een onduidelijke positie wordt Europa een speelveld en kan het vermorzeld worden in de strijd der grootmachten.
[responsivevoice_button voice=”Dutch Male” buttontext=”Beluister dit artikel”]
Het debacle in Afghanistan lijkt de ouverture te zijn van een nieuwe Koude Oorlog tussen Oost en West. Nog voordat de Amerikanen helemaal waren vertrokken ontving China al een delegatie van de Taliban. Afghanistan is een onmisbare schakel in de Chinese Belt & Road-keten. De transportroutes vanuit China naar het Midden-Oosten en Europa en vice versa lopen dwars door het land. Daarnaast zijn de kobalt- en lithiummijnen in Afghanistan te belangrijk voor China om aan de concurrentie over te laten.
https://twitter.com/edwardoyazzie/status/1432072832645742604?s=21
Het risico dat het islamisme van de Taliban over zou kunnen slaan naar de verzetsbeweging van de eveneens islamitische Oeigoeren in eigen land – Afghanistan grenst aan Xinjiang, het noordwesten van China waar de Oeigoeren wonen – wordt op de koop toe genomen.
Belt & Road
Afghanistan staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling, maar deze move van de Chinezen is niet de eerste en zal niet de laatste zijn. Het bondgenootschap met de Taliban maakt onderdeel uit van het Belt & Road-initiatief, een poging van China om zoveel mogelijk bondgenootschappen te sluiten, met de ambitie om de leidende rol van de VS in de wereld over te nemen.
Andere voorbeelden treffen we aan in de omgeving van China, zoals in Azië, maar ook in Afrika, Latijns-Amerika en het Midden-Oosten en zelfs in ons eigen continent. Denk bijvoorbeeld aan de groep van 16+1, van Oost-Europese landen en China, die sinds 2012 regelmatig bijeenkomt.
Overal probeert China landen te verleiden met investeringen en goedkope kredieten om ze daarmee los te weken van andere bondgenootschappen. De 16+1 groep is door China opgericht om verdeeldheid te zaaien in de Europese Unie. In Afrika en het Midden-Oosten gaat het China vooral om grondstoffen en olie en in Latijns-Amerika om het doorbreken van het monopolie van de VS.
Taliban say they “care a lot about the belt and road project” and “We own rich copper mines, which, thanks to the Chinese, will be modernized. Finally, China represents our ticket to the markets around the world.”https://t.co/9TL2Avthvm
— Derek J. Grossman (@DerekJGrossman) September 3, 2021
Handelsoorlog
Actie leidt tot reactie. Dat is niet alleen een wetmatigheid in de natuurkunde, maar ook in de geopolitiek. Het Chinese Belt & Road-initiatief is niet onbeantwoord gebleven. President Trump had als eerste in de gaten waar de Chinezen op uit waren. Het gaat hen om beheersing van de belangrijkste transportroutes en productieketens en toegang tot grondstoffen, teneinde een hegemoniale positie te veroveren. Geen middel blijft daarbij onbeproefd.
De spelregels van de World Trade Organization worden door China al jaren met voeten getreden. Trump zette China voor het blok: of je speelt eerlijk of je krijgt strafinvoerrechten, beperkte toegang tot de VS-markt en een verbod om met Amerikaanse bedrijven samen te werken. We kennen de uitkomst. China trok zich weinig van de dreigementen aan en een handelsoorlog was het gevolg.
Er dreigt een nieuwe Koude Oorlog, nu met China. Door Johannes Vervloed @Diplo_JV https://t.co/RzBfviN2bY
— OpinieZ.com (@OpiniezMagazine) July 19, 2020
Opvolger Biden stelt nieuwe pogingen in het werk om China op het rechte pad te krijgen. Verbaal gaat China daar ook mee akkoord. Het werpt zich zelfs op als kampioen van de vrije wereldhandel. Of Biden met zijn inmiddels bekende naïeve illusiepolitiek hier intrapt zal de nabije toekomst uitwijzen. Uiteindelijk zal ook hij moeten erkennen dat China maar op één ding uit is en dat alle middelen worden ingezet om dat doel te bereiken.
Oorlogszuchtige taal
Xi Jinping heeft het onverbloemd gezegd op het recente negentiende partijcongres. In 2050 moet China een geopolitieke supermacht zijn en een leider in innovatie, invloed en militaire macht. In tegenstelling tot zijn voorgangers is Xi Jinping minder voorzichtig. Waar Deng Xiaoping dertig jaar geleden nog zei: “Keep a cool head and maintain a low profile. Never take the lead – but aim to do something big”, slaat Xi op de oorlogstrom. Hong Kong was zijn eerste openlijke machtsuitoefening, snel gevolgd door dreigementen richting Taiwan en territoriale claims in de Zuid-Chinese Zee.
Vooralsnog heeft de oorlogszuchtige taal vanuit China nog niet geleid tot een openlijke confrontatie met de VS, bijvoorbeeld in de Zuid-Chinese Zee, maar lang kan dit niet uitblijven. De vraag is dan wat Biden doet. Gaat hij, zoals het een goed Democraat betaamt, op de appeasement-toer of gaat hij, zoals voorganger Trump, de confrontatie aan?
Koude oorlog
Het is in ieder geval duidelijk dat China de ambitie heeft om de VS te overvleugelen, op handelsgebied, buitenlandse investeringen, innovatie en ruimtevaart, maar ook militair. China bouwt hard aan een marinevloot en de conventionele en nucleaire macht worden aanzienlijk uitgebreid.
Kortom, de confrontatie met de VS wordt steeds openlijker aangegaan. Ook wordt de druk opgevoerd op omliggende landen om partij te kiezen. Neutrale posities worden lastig gemaakt. Landen worden voor het blok gezet en worden gedwongen te kiezen. Je bent vriend of vijand. Je behoort tot het Chinese kamp of tot het Amerikaanse. De Koude Oorlog is terug. Deze keer niet tussen de VS en de Sovjet-Unie, maar tussen de VS en China.
The Biden administration is continuing exactly where Trump ended off, accelerating the new cold war on China with a proposed $750 million weapons sale to Taiwan.
Bipartisan imperialism is the most powerful and constant force in US politicshttps://t.co/HE7xuBNciP
— Ben Norton (@BenjaminNorton) August 6, 2021
Quad
De VS onder Trump reageerde met de oprichting van de Quad, een samenwerkingsverband tussen de VS, India, Japan en Australië. India heeft een duidelijke draai gemaakt. Het was lange tijd de kampioen der ongebonden landen. Met de opkomst van buurland China en de recente schermutselingen tussen beide landen in het grensgebied ziet India in, dat het in zijn eentje China niet kan weerstaan. Hetzelfde geldt voor Australië, dat als straf voor het Quad-lidmaatschap door China al wordt geboycot. Op invoer van Australische producten wordt een hoog tolrecht geheven.
Om de Chinese dreiging het hoofd te bieden worden de Quad-alliantiepartners door de VS bewapend met de meest geavanceerde gevechtsvliegtuigen. En er vinden gezamenlijke marineoefeningen plaats.
.@USPacificFleet amphibious transport dock ship USS Somerset joined French Navy, Indian Navy, the Royal Australian Navy and the Japan Maritime Self-Defense Force for exercise La Perouse in the Bay of Bengal. #FriendsPartnersAllies pic.twitter.com/6tbrSZxqbH
— U.S. Indo-Pacific Command (@INDOPACOM) April 12, 2021
Schuldpolitiek
China is not amused met de Quad en is op haar beurt druk doende een eigen ‘Quad’ op te richten, met Pakistan en nu ook Afghanistan. Het kiezen voor China of de VS zal niet beperkt blijven tot Azië. We zien al in Afrika dat landen gedwongen worden partij te kiezen voor China door hen op te zadelen met een omvangrijke schuld, voor bijvoorbeeld de aanleg van infrastructuur, die ze nooit terug kunnen betalen. Om de schuld te verminderen of kwijt te schelden worden politieke eisen gesteld. Het is een bewuste politiek van de Chinezen om arme (grondstofrijke) landen aan zich te binden.
Rusland
De derde grootmacht, Rusland, lijkt haar keuze al te hebben gemaakt. Steeds meer zien we Rusland samen met China optrekken. Gelijk stemmen in de Veiligheidsraad van de VN (meestal met een veto op door westerse landen ingediende voorstellen), geen kritiek op elkaars binnenlandse politiek, een recent aangelegde grootschalige pijpleidinginfrastructuur tussen beide landen en zelfs gezamenlijke en omvangrijke militaire oefeningen. De verwachting dat Rusland na de val van de muur een markteconomie en democratie naar Westers model zou krijgen bleek een illusie. Het was en is nog steeds geen land waar democratische vrijheden hoog in het vaandel staan
Gevolgen voor Europa
De vraag dringt zich op hoe de tweestrijd China – VS uitpakt op het Europese toneel. Blijven de Europese landen trouwe NAVO-bondgenoten en in het westerse kamp onder leiding van de VS? Of laten sommige landen of zelfs de Europese Unie zich verleiden om afstand te nemen van de traditionele Atlantische bondgenoot?
In bepaalde kringen gaan al stemmen op om niet langer afhankelijk te willen zijn van de VS. Het buzzword daarbij is ‘strategische autonomie’. Weliswaar wordt aan deze term geen eenduidige betekenis toegekend – alléén economisch, of politiek en zelfs militair – maar in alle gevallen staat het bondgenootschap met de VS ter discussie.
Een Europees leger(tje)? Strategische autonomie? Er zijn talloze obstakels. Zoals: hoe krijgt de EU een missie snel goedgekeurd door alle 27 lidstaten, met ook nog een VN-fiat? Leuk kluifje voor het altijd ambitieuze Franse EU-voorzitterschap volgend jaar.https://t.co/VABUTsuscx
— Robert van de Roer (@RobertvandeRoer) September 3, 2021
Europese posities
Vooral in Duitsland wordt angstvallig naar de ontluikende nieuwe Koude Oorlog gekeken. Duitsland heeft grote economische belangen in China en is wars van decoupling – het verplaatsen van productieketens uit China naar andere landen – die er het resultaat van zouden kunnen zijn. Duitsland was ook de drijvende kracht achter de totstandkoming van het recente investeringsverdrag tussen de EU en China.
Een militair meer zelfstandige EU wordt vooral bepleit door Frankrijk. Dat is niet nieuw. Het land had met zijn nucleaire force de frappe altijd al de ambitie om een eigen Europees leger op te richten (onder Franse leiding uiteraard) en ziet nu zijn kans schoon. De Sorbonne-rede van Macron uit 2017 laat niets aan de verbeelding over. Hij bepleit onomwonden een Europees leger.
Onze eigen minister-president is (vooralsnog?) voorzichtiger. Ook hij heeft ‘strategische autonomie’ omarmd en wil dat de EU een speler is en geen speelbal, maar economisch en deels ook politiek, niet militair. De NAVO is in zijn visie nog steeds de enig geloofwaardige veiligheidsparaplu voor Nederland. De Nederlandse interpretatie van ‘strategische autonomie’ is neergelegd in een samen met Spanje opgestelde notitie.
Kiezen
Uiteindelijk zal ook Europa moeten kiezen. Wil ons continent niet vermalen worden in de steeds harder wordende strijd tussen de grootmachten China en de VS, dan zal het, zoals ik eerder betoogde, partij moeten kiezen. Deel blijven uitmaken van het vrije Westen of gemene zaak maken met het onvrije China.
Mijns inziens zullen economische belangen moeten wijken voor de handhaving van een vrije samenleving. In het Chinese kamp zal dat laatste niet mogelijk zijn. We hoeven maar te kijken naar wat er momenteel in China zelf gebeurt om te kunnen voorspellen wat de rest van de wereld te wachten staat als China haar hegemoniale ambitie weet te verwezenlijken.
Big Brother China is watching you, deelt deugpunten uit en berooft mensen van huis en haard bij non-compliance. In zo’n wereld wil ik niet leven.
Over de auteur
