Nederland verzuipt in ineffectieve taskforces, commissies en actieplannen
De overheid verft zichzelf in de hoek
Beeld: AI
Nederland heeft een panklaar antwoord op elk groot probleem: er komt een taskforce, een actieplan of een commissie voor. Het probleem is alleen dat je niet kunt wonen in een actieplan, en dat een taskforce geen zorg biedt en geen brand blust — de cijfers en voorbeelden laten zien dat dit ineffectieve patroon van bureaucratisering honderden miljoenen kost zonder dat het onderliggende probleem wordt opgelost.
Vergaderen in plaats van doen
Een taskforce hier, een actieplan daar, een werkgroep ertussenin. En vergeet de commissies niet. Nederland lost zijn grootste problemen tegenwoordig op door er een orgaan voor op te richten. Het probleem is alleen: je kunt niet wonen in een actieplan, en een taskforce biedt geen zorg en een werkgroep blust geen brand.
Vergaderen, denken, overleggen en rapporten schrijven, en dan denken dat de maatschappij als bij toverslag ideaal is omdat jij er hard aan hebt gewerkt. Het kost kapitalen, en ondertussen zijn er steeds minder mensen die doen. Die daadwerkelijk huizen kunnen bouwen, zorg kunnen leveren en branden kunnen blussen.
160 miljoen euro verdampt
Een scherp voorbeeld is het Multidisciplinair Interventie Team, opgericht in 2019 na de moord op advocaat Derk Wiersum en bedoeld om de georganiseerde criminaliteit hard aan te pakken. Het kostte 160 miljoen euro. Het werd nooit operationeel. Het verliet, in de woorden van onderzoeksjournalisten, nooit de Haagse tekentafel. De voorzitter van de Nederlandse Politiebond zei het zo: “Het geld is volledig verdampt” en “ik heb nog niemand gehoord over een succesverhaal.” Een hoogleraar veiligheid wees als oorzaak op een gebrek aan visie, eindeloos bureaucratisch overleg, en een minister die meer gefocust was op beeldvorming dan op inhoud.
Dat is geen incident. Sinds 2017 is er, in de woorden van diezelfde onderzoeksjournalisten, “een carrousel aan projecten, werkoverleggen en taskforces” tegen ondermijnende criminaliteit opgetuigd. Met zoveel overlappende geldstromen en in elkaar overlopende projecten dat zelfs het eigen ministerie niet meer kan achterhalen welke nog lopen, welke geflopt zijn, en wat ze gekost hebben. Niemand hoeft hier iets te verzinnen. Het ministerie zelf is het overzicht kwijt.
Taskforce tegen het taskforce-probleem
Wat is er gebeurd met Plan-do-check-act? Met SMART-doelen? Die zijn er niet voor de overheid, zo blijkt. Ze beginnen ergens aan, schrijven een rapport en gaan door naar het volgende project. Dat is geen besturen. Dat is op kosten van anderen experimenteren. Budgetten? Die zijn er om overschreden te worden. De negatieve gevolgen? Die zijn er voor anderen. Hup, door naar het volgende.
Het patroon zet zich vrolijk voort. In maart 2026 richtte het kabinet in één keer zes nieuwe ministeriële taskforces op: voor woningbouw, voor stikstof, voor welvaart en vestigingsklimaat, voor asiel en migratie, voor ondermijning, en, met een ironie die zichzelf schrijft, een Taskforce Slagvaardige Overheid. Die laatste is expliciet bedoeld om de trage, verkokerde overheid te doorbreken. Een taskforce tegen het taskforce-probleem.
Overheid meet zelf dat het niet werkt
Ondertussen trok de Algemene Rekenkamer in mei 2026 zelf de conclusie dat veel kortetermijndoelen van het Rijk in 2025 niet zijn gehaald en dat langetermijndoelen op wonen, strafrecht, economie en leefomgeving uit zicht raken. Dezelfde overheid die het actieplan bedenkt, meet dus zelf, in eigen rapportages, dat het niet werkt. En niemand die daar ook maar iets aan kan doen.
En dit speelt zich niet alleen af bij criminaliteit of woningbouw. Het Nationaal Actieplan Dakloosheid moest dakloosheid tegen 2030 oplossen met 65 miljoen euro per jaar. Uit een Pointer-enquête van deze week blijkt dat ruim 80 procent van de verantwoordelijke gemeenten de kern van dat plan, mensen direct huisvesten in plaats van opvangen, gewoon niet uitvoert. Ze noemen het zelf "niet uitvoerbaar, niet haalbaar en niet realistisch." Bij jeugdzorg ligt er een wetsvoorstel Reikwijdte Jeugdwet dat de jeugdhulp moet afbakenen, terwijl zowel de VNG als Jeugdzorg Nederland zeggen dat de reikwijdte daarmee helemaal niet wordt afgebakend. Juristen, ingehuurd door het ministerie van VWS, concludeerden al dat de bestaande wet genoeg ruimte bood, gemeenten gebruikten die ruimte alleen niet.
Chique aftocht voor politici
Steeds hetzelfde recept. Een probleem wordt zichtbaar. Er komt geen structurele ingreep, wel een nieuw orgaan, een nieuwe wet, een nieuw plan met een pakkende naam. Er wordt geld aan toegewezen, vaak veel geld. Er volgt een evaluatie, een jaar of wat later, die vaststelt dat de kern van het probleem onaangeroerd is gebleven. En dan komt de volgende taskforce.
Waarom blijft elke bewindspersoon in dezelfde reflex schieten? Voor een deel omdat een taskforce, in de woorden van bestuurskundig vakblad Binnenlands Bestuur, een "chique aftocht" is voor een politicus die een probleem niet direct kan oplossen. Het levert een persbericht op, het toont daadkracht, en het stelt de pijnlijke vraag uit of het probleem eigenlijk wel oplosbaar is met de middelen die er zijn.
Dit is ook geen nieuw verschijnsel. Bestuurskundige Martin Schulz telde tussen 1995 en 2005 al 360 door de regering ingestelde commissies en taskforces. Minister van bestuurlijke vernieuwing Alexander Pechtold verzuchtte destijds: "Ik word gek van de adviezen. Het is volkomen uit de hand gelopen." De Tweede Kamer nam in 2004 zelfs met algemene stemmen een motie aan om terughoudender te zijn met het instellen van commissies. Een jaar later telde GroenLinks nog altijd 295 actieve commissies. De motie hielp dus niet.
Eerst de laden opentrekken
Nochtans is dit geen ingewikkeld inzicht. Iedereen die ooit een zwangerschapsvervanging heeft gedaan, kent het probleem al. Je begint niet met het bedenken van iets nieuws. Je trekt eerst de laden open. Je kijkt wat je voorganger al heeft opgebouwd, wat werkte en wat niet, en je bouwt daarop voort. Dat is geen bijzondere wijsheid, dat is gewoon hoe je een taak overneemt zonder het wiel opnieuw uit te vinden. Blijkbaar is dat voor een ministerie met honderden ambtenaren, adviseurs en taskforces te ingewikkeld. Hoe moeilijk kan het zijn?
Het mooiste bewijs dat dit geen toeval is maar een ingebouwd mechanisme, komt uit een advies dat al in 2005 werd geschreven. Daarin beschreef een commissie precies deze cirkel: bestuurders signaleren dat resultaten uitblijven, verhogen daarop hun bestuurlijke inspanning en coördinatie, maar omdat het probleem daar niet zit wordt het resultaat eerder slechter dan beter, waarna diezelfde bestuurders hun inspanning en coördinatie weer verder verhogen. De commissie vatte dat zelf samen met een beeld dat toen al treffend was: "dezelfde rij van Mercedessen die bij wisselende overleggen voor de deur staat."
Meer rapportages dan uitvoering
Twintig jaar later staat er geen rij Mercedessen meer voor de deur. Er cirkelen meeuwen boven de boom, en dat beeld verdient een plaatje meer dan duizend woorden. Verschillende voertuigen, verschillende vogels, hetzelfde mechanisme.
En dat mechanisme groeit door, aantoonbaar. Het aantal beleidsambtenaren bij het Rijk is sinds 2012 met meer dan de helft gegroeid. Eind 2023 telde het Rijk ruim 145.000 ambtenaren, waarvan iets meer dan 12 procent beleidsmedewerker is. Tussen 2015 en 2024 groeide het hele openbaar bestuur met ruim 110.000 voltijdbanen, 38 procent. Bij het Rijk specifiek was dat bijna 44 procent. Politie, één van de meest uitvoerende diensten die er is, groeide in diezelfde periode slechts 4,8 procent. De Algemene Rekenkamer constateerde vorig jaar bovendien dat ministeries vaak niet eens weten hoeveel uitvoerend personeel nieuw beleid vereist: bij ruim 170 onderzochte uitvoeringstoetsen ontbrak bij bijna de helft simpelweg de check of er straks wel mensen zijn om het uit te voeren.
Vermorzeld onder een papierberg
Trek die lijn door en de vraag is niet retorisch bedoeld. Als de ene laag jaar na jaar harder groeit dan de andere, komt er een moment waarop er meer mensen zijn die over het probleem rapporteren dan mensen die het oplossen. Ze wachten niet op de uitvoering, ze rollen over elkaar heen: het volgende plan begint al voordat het vorige is afgerond, laat staan geëvalueerd. Het resultaat is dat mensen op de werkvloer gewoon blijven doen wat ze altijd al deden, met of zonder het nieuwste plan, en dat er onderaan de streep geen enkel probleem wordt opgelost.
Waar stevenen we dan op af? Vermorzeld onder een papierberg, terwijl de brand nog steeds brandt.
Maar een dakloos gezin heeft niets aan een taskforce. Een jongere die wacht op passende jeugdhulp heeft niets aan een reikwijdte-discussie. En 160 miljoen euro die nooit een crimineel netwerk heeft aangepakt, is niet symbolisch verdwenen, het is gewoon weg. Je kunt niet wonen in een actieplan. En met geldverspilling wordt niemand geholpen, behalve misschien de volgende taskforce die mag onderzoeken waarom de vorige niet werkte.
Zo wil ik ook wel experimenteren. Met geld van anderen, en met oplossingen die allang op de plank lagen.
OpinieZ bestaat dankzij u Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|
Bij politici, en in mindere mate bij sommige ambtenaren, is succesvol handelen ondergeschikt aan het uiterlijk vertoon. Blijkt een politicus totaal niet tegen zijn of haar taak opgewassen dan ligt er per kerende post een baantje als burgemeester of commissaris van de koning klaar.
Niet functionerende ambtenaren worden weggepromoveerd (of blijven gewoon zitten) en worden vrvolgens politicus.
Afrekenen naar resultaten gebeurt niet bij de overheid. vandaar dat het er vol zit met dwaallichten.
Inderdaad, dat promoveren is funest voor een goed bstuur. Als je je werk niet goed doet moet je ontslagen worden.
Met een taskforce koop je af. En soms geef je een criticaster een plek in die taskforce, die kan dan even leven (inkomen), maar het probleem wordt niet opgelost.
Taskforces en extra orgs en extra loketten vergroten problemen. Want afschuiven. Je moet juist minder orgs en loketten hebben. Dan kan men minder schuiven en dient men zich verantwoordelijk te voelen voor problemen.
Tijdje geleden stond op opiniez een stuk van een schrijfster, ging over anti-semitisme, en zij stelde met droge ogen voor dat er een taskforce moest komen als oplossing.
Haar analyse is ervoor was heel aardig, maar ik kon haar stuk niet meer serieus nemen.
Reageren in hoofdletters is niet toegestaan. Zie onze spelregels,
In de stripverhalen van Asterix en Obelix zitten ook wel scenes van het Romeinse bestuur. Waar de hier geschetste situaties ook daar meesterlijk in beeld werden gebracht.
En ons landsbestuur past inmiddels naadloos in zo’n Asterix en Obelix verhaal.
Vraag is alleen, hoe wij ons uit dit verhaal ontworstelen.
Ja en we weten allemaal waar het Romeinse rijk uiteindelijk is belandt.
Natuurlijk lost een taskforce, een commissie of een actieplan nooit iets op.
Want dat is de bedoeling ook helemaal niet.
Een taskforce, een commissie of een actieplan moeten alleen de suggestie wekken dat er actie ondernomen wordt.
Een taskforce, commissie of actieplan maakt de ‘echte’ overheid namelijk vrij van verplichtingen. De ‘echte’ overheid kan immers verwijzen naar: het ligt bij de taskforce, we willen de commissie niet voor de voeten lopen en het actieplan moet nog geëvalueerd worden. Toch?
Het zijn allemaal slappe smoezen om niets te doen.
Misschien toch maar eens die kettingzaag proberen?
Waar ik nog aan toe moet voegen dat deze werkwijze typerend is voor communisme. Al rond 1920 was het ideaal van de communisten dat bestuur zou bestaan uit een netwerk van lokale raden en bestuurtjes.
Het werd gebracht als ‘arbeiderszelfbestuur’. Vandaar de term ‘Opperste Sovjet’ (sovjet=raad of bestuur).
Het boven-lokale niveau zou met dit netwerk van lokaal bestuur zoveel mogelijk uitgeschakeld worden, in overeenstemming met de opvattingen van Bakunin en Marx.
Is uiteraard niets van terecht gekomen en leidde mede tot de ondergang van de Sovjet-Unie.
In Nederland doen we dit nog even opnieuw op onze eigen manier.
Een kenmerk van al deze ideologieën is dat alle burgers gelijk zijn.
Er mogen geen grote verschillen in inkomen zijn, behalve bij de beleidsmakers zijn natuurlijk die wat meer mogen hebben.
Een dergelijke maatschappij zal niet tot buitengewone prestaties komen.
Je ziet het verschil met de VS met bijvoorbeeld Bill Gates of Elon Musk die dus wel buitengewone prestaties leveren.
Dat kan dus alleen in een samenleving die ze wel de kans geeft.
Alle burgers zijn al gelijk voor de wet.
Alle burgers zijn al gelijk voor de gezondsheidszorg.
Alle burgers zijn al gelijk wat betreft toegang tot onderwijs.
Dat is de wet. Daar heb je geen ideologie voor nodig.
Wat die ideologie wilt bewerkstelligen, is de gelijkheid verbreden van het nationale niveau of EU niveau naar transnationaal niveau.
Het is de anarchistische interpretatie van gelijkheid voor alle mensen op de wereld.
Iedereen is welkom. Wat hij verder gaat bijdragen of wat zijn bedoelingen zijn, het maakt niet uit. De ideologie schrijft voor dat we iedereen a priori als gelijk beschouwen en uitgaan van eerlijke bedoelingen (proest).
We moeten dus tot de conclusie komen dat die samenlevingen met een opgelegde ideologie tot mislukken gedoemd zijn. Naar mate ze meer ontwikkeld raken worden de problemen door deze ideologieën steeds groter tot ze onoverbrugbaar zijn.
Individuen met een vrije geest krijgen geen gelegenheid om zich te ontwikkelen.
Een vrije geest verdraagt geen ideologie en andersom.
Zoals Renske Leijten mooi samenvat in haar column op Nijmans Nieuwbriefje:
…afstand creëren tussen het besluit en de gevolgen…
Elke probleem wordt pas een probleem als de bureaucratie het in handen krijgt. Kost een vermogen en brengt geen oplossing want iedereen is bang om een oplossing in te brengen. Een slechte oplossing verzuipt dan in een brede bureaucratie zodat niemand de schuld kan krijgen. Nederlandse bureaucratie was altijd al berucht. Maar niemand wilt er vanaf want de handen blijven schoon. Alleen het land takelt af totdat de koek op is.
Precies. Meer en meer regels om slechte regels te bedekken met…. meer slechte regels… enz enz
Iedere keer nieuwe commissies met oude vriendjes die zo weer aan de bak komen om bij te verdienen.
Bureaucratie is de gevangenis van het individu.
Bureaucratie schept veel onnodige arbeidsplaatsen.
Nederland verzuipt in ineffectieve taskforces, commissies en actieplannen.
Nederland, mijn moederland, mijn vaderland.
Ligt aan de Noordzee . . . . overmand
Stond bij de afgrond aan de rand
Hun zog. “Lijders” steken hun kop in het zand.
Gevolg nieuwe volk kwam binnen uit de verkeerde kant
Een heel dure pleister, die de wond meestal nauwelijks bedekt en zeker niet heelt. Een snelle rekensom:
12% van 145.000 = 17.400. De gemiddelde loonschaal voor beleidsmedewerkers is schaal 12, €4.818 – €7.094 (bruto) per maand. We gaan uit van het gemiddelde en ronden dat af naar €6.000 bruto per maand, waarvan netto €3.800 overblijft. De rest vloeit via belastingen direct terug in de schatkist. 17.400 medewerkers maal €3.800 per maand = 66.120.000.
Dat kost ons dus ruim 66 miljoen per maand, wat betekt dat we uitkomen op een rekening van minimaal 793 miljoen per jaar. En dat allemaal zonder een probleem op te lossen… Vandaar dat het kabinet Schoof er uitgewerkt moest worden, die wilde 20% snoeien.
Het is de beroemde uitspraak van PvdA-politicus Jan Schaefer uit de jaren 70. Als staatssecretaris van Stadsvernieuwing vond hij dat er niet alleen moest worden gepraat over de woningnood, maar dat er ook écht gebouwd moest worden.Vaak wordt de uitspraak als volgt geciteerd:”In gel*l kun je niet wonen”
Heel herkenbaar. Dit patroon is al tijden zichtbaar en groeit gestaag. Ik heb altijd de strategie gehanteerd, dat de theorie de praktijk moet versterken, maar deze maatschappij bestuurders stellen de theorie op, waaraan de praktijk moet voldoen. Dat zie je op alle fronten en als het dan niet werkt, worden er weer aanvullende theorieën bedacht. Vooral ad-interim bestuurders zijn daar heel sterk in, omdat ze geen ervaring hebben met het resultaat, want dan zitten ze al weer op een nieuwe ad-interim plek zonder resultaat. Nee ik ga verder geen voorbeelden geven. Da’s jammer van de energie om erin te steken.
En al die leden van al die taskforces en praatgroepjes hebben ook nog eens geen enkele inhoudelijke kennis van het onderwerp. Door de verplichte ‘mobiliteit’ moet elke ambtenaar elke 4 jaar van plek veranderen, om ‘breed inzetbaar’ te zijn. En aangezien mobiliteit omgekeerd evenredig is met inhoudelijke kennis, is die kennis nu uitsluitend terug te vinden op de onderste laag van de werkvloer. Zelfs projectleiders hebben geen idee meer wat het erk inhoud en uit welke elementen het is opgebouwd.
Die onderste laag van de werkvloer is druk bezig het schip drijvend te houden en heeft geen tijd om aan al die praatgroepjes mee te doen… ze worden ook niet uitgenodigd, want onhoudelijke kennis ondermijnt de taskforce. Zie stikstof, klimaat, groningen, corona, huizenmarkt, etc.
Beste Karen,
Beetje spuit elf en met de eerdere overvloedige aandacht van mede Opiniez-lezers:
Het is natuurlijk de vraag wat je met een task force, commissie, ketenoverleg e.d. wil. Wil je veranderen of een bepaalde oplossing doorzetten – Consultancy Inc. staat immer klaar om passende argumenten bij uw al gemaakte keuze te leveren – dan is dat in meer of mindere mate dikke prima.
Gebruik je dit instrumentarium om de welbekende olifanten onder het kleedje te vegen, achter het gordijn te zetten of in fijne modekleuren achter het behang te plakken, dan wordt het natuurlijk minder.
En hoe meer regels, protocollen, netwerkoverleggen, etc., etc. hoe duidelijker het wordt dat nog meer regels, afstemming, en ‘slimme oplossingen’ de lading niet meer dekken. Dat kun je een heel eind volhouden, zeker als je mensen bang gaat maken – say hi, ofheffocratie – of met vele ideologische medestanders omerta en banvloeken kan uitspreken over bepaalde onderwerpen, personen of woorden. Helemaal als je dit doet tegen de achtergrond van maar voortdurende welvaart.
De kunst zou zijn om in dit voortwoekerende oerwoud waar statis en soepjesroer de automatische uitkomsten van zijn als de enig overgebleven ideologische drijfveer is, weloverwogen te snoeien Alleen dat is een beetje te moeilijk. Al schieten de scheuren in de muren, is de brandweer ten aanzien van het concept ‘brand’ aan het vergaderen en willen met zijn allen ‘terug naar de natuur’ om net zo confomfortabel ons eigenste dingetje willen blijven doen, kiezen is lastig als stokpaadjes de sporen krijgen.
Er gaan dus op deze manier bergen energie, geld en manjaren doorheen die ook anders ingezet hadden kunnen worden. Dat is op zich jammer, maar wordt vervelend als andere partijen wel productief hun werkje doen.