Ons vastgelopen landsbestuur heeft Thorbecke 2.0 nodig
Een ontwerp uit 1848 werkt niet meer
- Ons vastgelopen landsbestuur heeft Thorbecke 2.0 nodig - 30 september 2026
- Het stikstofbeleid is gebouwd op een verzinsel - 25 juni 2026
- Twee horrorscenario’s voor overvol, energiearm en islamiserend Nederland - 12 mei 2026
Beeld: Gemini (AI)
Nederland snakt naar een beter landsbestuur, zo bleek opnieuw tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. De grondslagen en organisatiestructuur van onze democratische rechtsstaat dateren nog uit de tijd van Thorbecke (1848). De samenleving is sindsdien spectaculair veranderd, ons landsbestuur vrijwel niet. Professor Guus Berkhout stelt in deel I van dit tweeluik dat onze huidige rechtsstaat hoognodig op de schop moet: ‘Van Thorbecke 1.X naar Thorbecke 2.0’.
De politiek probeert zaken op te lossen door noodverbanden aan te leggen en pleisters te plakken (Thorbecke 1.X). Falende theoretische modellen zijn daar onderdeel van. In mijn recente boek1 Investeren in een nieuwe democratische rechtsstaat: een masterplan voor de toekomst van Nederland. geef ik de lezer met vele alledaagse voorbeelden een inkijkje in een verbijsterende politieke wereld. Te veel politieke onkunde2 en te veel partij-ideologische hobby’s zorgen er al kabinettenlang voor dat we in ons land jaarlijks honderden miljarden euro’s verspillen aan bestuurlijke verkokering, bureaucratische regelbrij en sociale fraude. Het gevolg is dat Nederland in alle internationale lijstjes achteruit kachelt.
Onze democratische rechtsstaat is niet meer van deze tijd en moet hoognodig op de schop. Merk op dat niet alleen ons land, maar de gehele westerse samenleving (‘het Westen’) snakt naar een fundamentele vernieuwing van de democratische rechtsstaat.
Nederland is sterk veranderd, het landsbestuur stond stil
Een voorbeeld. De Nederlandse Rijksoverheid doet ’s lands boekhouding nog met het aloude kasstelsel. Dit middeleeuwse stelsel is totaal ongeschikt voor het financiële beheer van een modern land. Mede daardoor is er een ernstige achterstand ontstaan in het onderhoud van onze infrastructuur. In een moderne maatschappij moet de boekhouding geschieden volgens het baten-lastenstelsel, waarbij een duidelijk onderscheid wordt gemaakt tussen operational costs en capital costs en waarbij op elke investering wordt afgeschreven.
Asielchaos en kiezers die afhaken
Nog een voorbeeld. De gigantische asielchaos3 werd door afgelopen kabinetten niet opgelost. Integendeel, de chaos wordt steeds groter. Duidelijk is dat meer en meer burgers de gevestigde politieke partijen de rug toekeren en hun heil zoeken bij extreme groeperingen die wél naar ze willen luisteren. Nederland heeft urgent een eigen bevolkingspolitiek nodig!
Oplossingen blijven al kabinettenlang uit
Prinsjesdag 2026, en de daarbij horende Algemene Politieke Beschouwingen, laten zien dat het allemaal nog veel erger wordt. Vanwege de opeenstapeling van pleisters en noodverbanden is de overheid door de jaren heen absurd complex geworden. Met als gevolg dat onze huidige verzorgingsstaat énerzijds bestaat uit een gigantisch ingewikkelde ‘wirwar aan premies en belastingen’ en ánderzijds uit een zo mogelijk nog ingewikkelder ‘wirwar aan uitkeringen en toeslagen’. Voortzetting van dit beschamende rondpompcircus is organisatorisch en financieel onhoudbaar!
Een verzorgingsstaat van €270 miljard
In 2026 zullen de totale uitgaven van de Rijksoverheid ongeveer €480 miljard bedragen. Daarvan gaat de helft (!), €240 miljard, naar onze verzorgingsstaat: €120 miljard voor de sector zorg en €120 miljard voor de sector zekerheid. Bij dat laatste bedrag komt nog de bijdrage van de overheid aan de AOW, te weten €30 miljard. Totaal dus €270 miljard. In 2027 gaan de bedragen voor zorg en zekerheid met zo’n €20 miljard verder omhoog. Verwacht wordt (Prinsjesdag 2026) dat in 2028 de uitgaven voor zorg en zekerheid nog eens zo’n €20 miljard hoger zullen worden dan in 2026. Het geeft aan hoe onhoudbaar de huidige situatie is!
Werkend Nederland betaalt de rekening
Ook aan de kant van werkend Nederland zijn de lasten voor werknemers en werkgevers ontoelaatbaar hoog geworden. Het verschil tussen de kosten voor de werkgever (loonsom) en de baten voor de werknemer (netto-inkomen) – de zogenaamde belastingwig – bedraagt in 2026 bijna €30.000 per jaar per modale werknemer. Al dat premie- en belastinggeld is nodig om de gigantische kosten van onze verzorgingsstaat – €270 miljard in 2026 – te kunnen financieren. Gaat dat bedrag omhoog, dan moet werkend Nederland daarvoor opdraaien. Zo gaat dat in onze huidige verzorgingsstaat.
Waarde lezer, het ergste nieuws komt nog. Het grootste deel van die €270 miljard wordt verspild aan bureaucratische regelbrij, sociale fraude en onzinnige subsidies. De controle daarover is volledig, en dan ook volledig, zoek. We moeten hier met elkaar – links én rechts – zo snel mogelijk zien uit te komen. Nogmaals, dat kan écht niet meer met noodverbanden en pleisters. Nederland snakt naar een nieuwe democratische rechtsstaat die past bij deze moderne tijd.
Van Thorbecke 1.X naar Thorbecke 2.0
In Thorbecke 2.0 zijn sociale zekerheid en arbeidsproductiviteit géén concurrenten meer van elkaar (links versus rechts), maar gaan ze elkaar juist versterken. Dat kan alleen met een zogeheten systeemoplossing, waarin alle onderdelen van ons landsbestuur elkaar aanvullen en sterker maken. Ingewikkeldheid door verkokering en regelbrij is dus uit den boze.
Met de uitvoering van het Masterplan gaan we onze verzorgingsstaat zodanig innoveren dat de zorgkwaliteit en de bestaanszekerheid voor elke Nederlander omhooggaan, terwijl tegelijkertijd de lasten voor zowel elke werkgever als elke werknemer omlaaggaan. Het laatste betekent dat het nettoloon omhooggaat en gelijktijdig de loonsom omlaaggaat!
Dit ongekende sociaaleconomische huzarenstukje kan alleen worden gerealiseerd door onze hedendaagse verzorgingsstaat in zijn totaliteit grondig te hervormen en werken weer lonend te maken (systeeminnovatie). De overgang van Thorbecke 1.X naar Thorbecke 2.0 betekent dat we een absurde complexiteit inruilen voor een verbluffende eenvoud. De beloning zal zijn dat de geldverslindende bestuurlijke verkokering, bureaucratische regelbrij en de daarbij behorende sociale fraude uit al onze maatschappelijke sectoren verdwijnen. De daaraan gekoppelde besparingen zijn gigantisch en gaan deze systeeminnovatie in zijn geheel financieren.
Bestaanszekerheid, hoger netto-inkomen en lagere loonsom
Een game-changing onderdeel van Thorbecke 2.0 is de invoering van het brede startinkomen. Het geeft 13,5 miljoen NI’ers een gegarandeerde bestaanszekerheid. De totale kosten worden ten volle betaald door het bestaande rondpompcircus4 volledig te liquideren. Het brede startinkomen (bsi) bestaat uit twee onderdelen:
De totale kosten bedragen dus (afgerond): 13,5 miljoen × 12 × €1.400 = €225 miljard per jaar. Het bsi geldt vanaf 18 jaar tot overlijden (of tot emigratie). De AOW kan dus vervallen en de discussie over de AOW-leeftijd is daarbij irrelevant geworden.
De staatsfuik van het huidige stelsel
De grote blunder in het hedendaagse sociale stelsel is dat als een persoon gaat werken hij/zij gekort wordt op zijn/haar uitkeringen. Mede door de wijze waarop dat gebeurt, komt die persoon in grote financiële onzekerheid. Kortom, het huidige sociale stelsel is een staatsfuik waar slachtoffers moeilijk weer uitkomen.
Hoe anders is dat in Thorbecke 2.0. Daar gaat werken altijd lonen! Immers, het startinkomen wordt nooit en te nimmer gekort: (1) niet bij (meer) werken, maar ook niet (2) bij samenwonen (ons land kent 3,3 miljoen eenpersoonshuishoudens), (3) niet bij (lang) ziek worden, (4) niet bij pensionering, enzovoort. Er wordt ook geen belasting over geheven! Dat maakt Thorbecke 2.0 zo eenvoudig en zo aantrekkelijk.
Een overheid als ‘rupsje nooitgenoeg’
Samenvattend: in onze huidige democratische rechtsstaat, Thorbecke 1.X, gedraagt de overheid zich als ‘rupsje nooitgenoeg’. Immers, al vele decennia trekt de overheid steeds meer taken naar zich toe en wordt, vanuit het maakbaarheidsideaal van de Staat, het gedrag van de burger in steeds meer detail voorgeschreven en gecontroleerd. Met als gevolg dat de overheidsuitgaven alsmaar blijven toenemen. Alle politieke partijen, links en rechts, doen daaraan mee. En werkend Nederland is de klos; die moet betalen.
De premie- en belastingdruk voor werkgevers en werknemers is daardoor onhoudbaar geworden. In de komende jaren kan dat plaatje worden omgedraaid: de uitgaven van de overheid moeten drastisch omlaag, waardoor er een einde gaat komen aan de toenemende lastendruk voor werknemers en werkgevers.
Let wel, zo’n grondige hervorming zal niet gebeuren in het huidige kabinet, het zal ook niet gebeuren door het uitschrijven van nieuwe verkiezingen.
In deel II van dit tweeluik (publicatie op OpinieZ zaterdag 3 oktober 2026) wordt met praktische voorbeelden concreet aangegeven hoe in de nieuwe democratische rechtsstaat, Thorbecke 2.0, de bestuurlijke verkokering en de gigantische bureaucratische verspillingen met wortel en tak worden uitgeroeid. We gaan daarmee van een bizarre ingewikkeldheid naar een verbluffende eenvoud. Het levert zo’n €200 miljard besparingen op, waarmee niet alleen de lastendruk aanzienlijk daalt, maar ook de grote problemen kunnen worden opgelost.
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|
Bij de uitvoering van de genoemde plannen voorzie ik toch wel wat ernstige struikelpunten.
1) bij de inning van premies (ZKV, AOW) heeft de overheid geen invloed op de hoogte ervan. De belastingdienst is hier alleen maar doorgeefluik om de inning van premies zo efficiënt mogelijk te doen verlopen. Geen enkele systeemwijziging zal verandering brengen in de hoogte van de premies.
2) Onderwijs is op alle gebieden doordesemd met de marxistische opvatting over hoe een samenleving zich ontwikkelt: de markt is slecht, want kapitalistisch; alleen een steeds grotere invloed van overheid kan het individu vrijmaken van machtsverschillen. Geen enkele systeemwijziging zal verandering brengen als niet tegelijk het marxisme in het onderwijs wordt losgelaten als enige levensfilosofie.
3) De huidige begroting kan in evenwicht gebracht door 40 miljard te bezuinigen op linkse hobby’s als ontwikkelingssamenwerking, opvang illegale migranten, energietransitie, klimaatmaatregelen.
Helaas dit gaat niet gebeuren wanneer agenda 2030 hoog op de prio lijst staat van de deepstate.
Gebeurt niet. We zitten op glijbaan richting afgrond. Ben je nog niet oud? Dit falende land ontvluchten kan nog. Ben je al oud? Leg het moede hoofd in de schoot.
Als eenieder een basisinkomen krijgt, dan vervalt een belangrijke prikkel om te gaan werken. Hoeveel mensen zullen op hun achterwerk gaan zitten en de hand blijvend ophouden?
Ik zie dat juist als een oplossing. Dat noopt dan om stevig de bezem door al die ‘spek en bonen-‘, ‘gebakken lucht-‘ en ‘hou ze bezig’ banen te halen.
De huidige tekorten op de arbeidsmarkt zijn kunstmatig en een direct gevolg van het jarenlange falen van de Nederlandse overheid.
Als we de luxe terugbengen naar het niveau van de 60 er jaren en ons meer toeleggen op de geestelijke en culturele ontwikkeling wordt de samenleving hechter en onze natie sterker.
Is balans, W+V en cash flow systeem van bedrijfsleven waar u over spreekt. Andere zaken zijn wellicht wat moeilijker in te voeren, maar alleen op kasstroom runnen is inderdaad in het heden achterhaald. Maar goed, er zijn wel meer zaken die opvallen. Neem als voorbeeld de Duitse auto-industrie. Mercedes, BMW en Volkswagen produceren bij elkaar 13 miljoen auto’s, en het bedrijfscomplex is ongeveer 100 miljard euro waard. Tesla produceert 2 miljoen auto’s en is ongeveer 1200 miljard euro waard. Maar het zijn de Chinese auto’s die de bedreiging vormen? Of het feit dat we elkaar hier de tent uit vechten om de voor homoacceptatie noodzakelijke aanleg van regenboogzebrapaden op te voeren? Sorry hoor, maar dergelijke politieke achterlijkheid helpt niks tegen.
Het hangt er van af waar de ontwikkeling van Nederland naar toe gaat; Naar een miljoenenstad, naar een landelijke natie of naar een dictatuur. Ik stem voor een Natie met één volk van 10 miljoenmensen met één paspoort, de huidskleur is onbelangrijk.
“Onze democratische rechtsstaat is niet meer van deze tijd en moet hoognodig op de schop. Merk op dat niet alleen ons land, maar de gehele westerse samenleving (‘het Westen’) snakt naar een fundamentele vernieuwing van de democratische rechtsstaat.”
Hier ben ik het volledig mee eens. Nu nog even nadenken over hoe dat ingrijpende proces efficiënt kan plaatsvinden gezien alle consequenties die er aan verbonden zijn. Gaat dit lukken via een fluwelen revolutie of is harder ingrijpen nodig. Volgens mij is eerste mooi maar gaat dat niet (meer) lukken.
Beste Guus,
Gefeliciteerd met het afronden van een majeure denkarbeid, waarvan bovenstaand artikel een eerste bloemlezing is. Kortom, dan moet je echt gegrepen zijn door het onderwerp.
Alleen was Thorbecke 1.0 een wat kwezelig type, die lange tijd niet zo vreselijk serieus genomen werd met zijn eigen hobby, het opstellen van liberale constituties. Uiteindelijk waren het Harold Wilson’s ‘events, dear boy’ zowel als gebeurtenissen in het revolutiejaar 1848 als ‘dear boy’ activiteiten van de wat woest levende Willem II, die uiteindelijk van Nederland een rechtstatelijke, constitutionele monarchie maakten.
En de liberale knutselpracht van Thorbecke ging – impliciet – van een heel aantal veronderstellingen uit. Zeker niet van een algemeen kiesrecht, maar wel van een homogene samenstelling van zowel kiezers als gekozenen tegen de achtergrond van een protestants-christelijke Leitkultur. Hoewel Willem II het reuze gezellig vond in Tilburg en omstreken diende het katholieke volksdeel keurig netjes tweede viool te spelen in de gouvernementslanden.
Wat je nu bepleit lijken allemaal wijzigingen te zijn in een maatschappelijk Umfeldt dat Thorbecke 1.0 als volstrekt stabiel zag, als achtergrond voor zijn grondwettelijke visioenen.
Ook was er de externe factor van het revolutiejaar waarmee een en ander – uiteindelijk – in beweging kwam. En zo’n katalysator is nog lang niet in zicht. Een negatieve welvaartsklap zou dat kunnen zijn, maar de kwaliteit van wat doorgaat als publiek debat is te gering en – in kringen die er toe doen – vrijwillig uit handen gegeven aan Brussel.
Dat basisinkomen-idee is een ander dingetje, dat ik om meerdere redenen niet zo van de grond zie komen. Laten we als eerste maar eens de stabiel hoger dan gewenste inflatie nemen.