Vrouwen worden in de spreekkamer nog te vaak weggewuifd
Het zit niet tussen de oren
- Vrouwen worden in de spreekkamer nog te vaak weggewuifd - 18 oktober 2026
- Links en rechts zijn verworden tot een waterig soepje - 12 augustus 2026
- Nederland verzuipt in ineffectieve taskforces, commissies en actieplannen - 12 juli 2026
AI-illustratie. Geen weergave van een werkelijke gebeurtenis.
Al eeuwenlang worden klachten van vrouwen afgedaan als ‘hysterie’ of ‘zenuwen’. Ook vandaag krijgen vrouwen in de spreekkamer nog vaak te horen dat het ‘tussen hun oren’ zit. Volgens een enquête waarover Trouw berichtte, voelen twee op de drie vrouwen zich weleens niet gehoord door een zorgprofessional. Medisch onderzoek ging bovendien lange tijd uit van het mannenlichaam als standaard. Hoe kan het dat dit probleem zo hardnekkig is?
In de digitale Trouw1 van 12 oktober jl. lees ik een artikel met de kop “Vrouwen met klachten voelen zich vaak niet serieus genomen in de zorg”. Er gaat iets draaien in mijn hoofd. Uit een enquête blijkt dat twee op de drie vrouwen zich weleens niet gehoord voelen door een zorgprofessional. Mijn nieuwsgierigheid is gewekt en ik ga op onderzoek uit.
Ikzelf vond ooit een patiëntenkaart van mezelf terug met daarop het woord “hysterisch”. De kaart was meer dan vijfendertig jaar oud. De keren dat ik gehoord heb dat “het tussen mijn oren zat”, zijn niet op de vingers van twee handen te tellen. En ik ben daarin echt niet de enige. De wereldbevolking bestaat voor ongeveer de helft uit vrouwen.
Is dit dan een recente ontwikkeling of bestaat het al decennia? En worden vrouwen vaker dan mannen met een kluitje in het riet gestuurd?
Van hystera tot hysterie
Vrouwenklachten worden al heel lang afgedaan als psychische klachten. In de oudheid werden klachten van vrouwen al toegeschreven aan de baarmoeder of aan de “zenuwen”. Het woord “hysterie” komt van het Griekse woord voor baarmoeder: hystera. In de negentiende eeuw werden uiteenlopende klachten van vrouwen gediagnosticeerd als “hysterie”, totdat de term vér in de twintigste eeuw uit de DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) verdween.
De man als standaard
Ook medisch onderzoek ging lange tijd uit van de “man als standaard”. We leven inmiddels in 2026, maar tot 1993 werden in de Verenigde Staten vrouwen in de vruchtbare leeftijd grotendeels uitgesloten van klinische studies. Ook in Nederland werd heel lang geneesmiddelenonderzoek vooral bij mannen tot vijftig jaar gedaan.
Met als gevolg dat symptomen, dosering en bijwerkingen vooral bestudeerd zijn op mannelijke lichamen. Sinds 1993 worden in de VS meer vrouwen toegelaten, maar de resultaten worden vaak niet uitgesplitst naar geslacht. Uiteindelijk blijkt dat ook weer niet helemaal representatief. Een bekend voorbeeld is het hartinfarct, dat bij vrouwen vaker met heel andere klachten begint dan het klassieke beeld van pijn op de borst.
Ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking bestaat uit vrouwen. En toch is er geen groot gevoel van urgentie om meer kennis van de werking van het vrouwenlichaam te vergaren.
Pijn die erbij zou horen
En niet alleen in Nederland is het zo. Wereldwijd wordt al jaren onderzocht en beschreven dat er verschillen zijn tussen mannen en vrouwen. Eén groot, overduidelijk verschil is de menstruatie. Jarenlang hebben vrouwen te horen gekregen dat “pijn en ongemak erbij hoorden”.
En dat terwijl bijvoorbeeld endometriose3 al meer dan een eeuw in de medische literatuur wordt beschreven. In de jaren twintig van de vorige eeuw gaf de Amerikaanse gynaecoloog Sampson er de naam aan en beschreef hij een theorie over het ontstaan ervan. Vandaag de dag duurt het nog steeds jaren voor de diagnose wordt gesteld; vaak wordt een gemiddelde van zeven jaar genoemd. En dat ondanks de toenemende aandacht ervoor.
In Nederland wordt nu meer onderzoek gedaan, er komen richtlijnen en financiering en er is meer aandacht voor hormooncycli en de invloed daarvan op het vrouwenlichaam. Zowel psychisch als lichamelijk.
Hardnekkige patronen
Toch is het probleem hardnekkig. De diepgewortelde patronen van kennis, opleiding en systeem maken dat vrouwen nog steeds niet altijd goed gediagnosticeerd en behandeld worden. Onderzoek en richtlijnen gebaseerd op mannen, vooroordelen en stereotypen over vrouwen, klachten die moeilijker objectief te meten zijn en een beperkte consulttijd, waardoor sneller naar de meest voor de hand liggende verklaring wordt gegrepen: allemaal factoren waardoor vrouwen niet goed gehoord worden. Zeker niet wanneer oorzaak en klachten moeilijk te duiden zijn en er eigenlijk meer tijd genomen moet worden om een goed beeld te krijgen.
Daar komt bij dat een richtlijn2 slechts een advies is. Artsen hoeven die niet per se op te volgen. Het kan dus zomaar gebeuren dat een vrouw te horen krijgt dat “het psychisch is” en dat ze het ermee moet doen.
Het lijkt nog steeds makkelijker om klachten af te doen met “het zit tussen de oren”, “ga maar sporten of naar een psycholoog” of “leer er maar mee leven, want het hoort erbij”. “Het zit tussen je oren” is bovendien meer dan een afwijzing van de klacht. Daarmee wordt de zaak omgedraaid: “Jij bent het probleem en daarmee hoeven de lichamelijke klachten niet meer onderzocht te worden.” Naast dat het onbevredigend is, zorgt het er ook voor dat vrouwen aan zichzelf gaan twijfelen. Ermee leren leven en denken dat het erbij hoort.
Dat gebeurt nog te vaak en dan is het aan de patiënt om actie te ondernemen. Een second opinion aanvragen, iemand meenemen of laten vastleggen dat je een onderzoek hebt gevraagd en dat dit is geweigerd. Kortom: de inspanningsverplichting ligt bij de patiënt. Het vergt doorzettingsvermogen, kracht en energie die mensen niet altijd hebben. Vrouwen moeten ieder individueel actie ondernemen om bij onduidelijke klachten serieus genomen te worden, terwijl feitelijk de medische stand aan zet is. Het kan toch niet zo zijn dat het wegwuiven van klachten bij zo’n grote groep goede medische zorg is.
Een schrale troost
Er is meer aandacht voor. Er komt meer geld en onderzoek. Het besef is er. Toch is het voor de vrouwen die nu in de spreekkamer zitten een schrale troost. Het gaat beter worden. Maar wat heb je daaraan als je nu te horen krijgt dat jouw pijn “tussen je oren” zit, of dat jij bij buikpijn langer op pijnstilling moet wachten4 dan een man?
Het probleem is feitelijk al eeuwenoud. Nu is er Voices for Women5, genoemd in het Trouw-artikel, die weer aandacht vraagt voor iets wat naar mijn overtuiging al jaren “gewoon” had moeten zijn.
Ik typ de naam in en krijg een Engelstalige versie te zien. Na wat zoeken en klikken vind ik de Nederlandse versie. Ik snap niet goed waarom het een Engelse naam is. Richten ze zich op vrouwen in Nederland of op vrouwen wereldwijd? Bij nader inzien blijkt de stichting zich in eerste instantie op Nederland te richten.
Als Nederlandse vrouwen zich vaak niet serieus genomen voelen door medici, is het dan handig om een Engelse naam te kiezen? Maar goed: Engelstalige aandacht is ook broodnodige aandacht. Ik steun het initiatief van Voices for Women dan ook hartgrondig.
Het is de hoogste tijd. Dat het vanzelfsprekend is dat vrouwen serieus genomen worden in de spreekkamer.
Dat “ermee leren leven” niet langer geaccepteerd wordt.
Dat de stereotypen dat vrouwen “te emotioneel” en “overdrijvend” zijn, verdwijnen.
Dat “onverklaarde” lichamelijke klachten de aandacht krijgen die ze verdienen.
Ik hoop dat een vrouw over vijfendertig jaar zo’n kaart niet meer in haar dossier vindt.
Kortom, dames en heren medici: u bent aan zet.
Ontvang de beste analyses die de mainstream media niet brengen.
Gratis alle nieuwe OpinieZ-artikelen en analyses in uw mailbox.
Gratis. Afmelden kan altijd met één klik onderaan elke mail.
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|
Ik denk niet dat alleen vrouwen tegenwoordig ‘afgewimpeld’ worden, al gaat het in deze artikel over iets anders. Je betaald meer dan de volle mep maar krijgt 10 minuten bij de huisarts, slikt B-medicijnen die je door eigen risico ook nog zelf betaald. Dat allemaal om gratis zorg te betalen voor migranten die in grote mate o. a. alleen daarvoor komen, zie de volle wachtkamers. In de jaren 80 promoverden maar enkele studenten per maand. In de jaren na 2000 velen per week. Dat moet haast aan kwaliteit inboeten. De linkse politiek wil zelfs de hulp beperken. Menig arts ziet tandenknarsend de ontwikkeling toe. Niet de arts bepaald maar de verzekeringsmachthebbers. Linkse politiek schaalt kwaliteit ook in de gezondheidszorg af.
De huisarts kan zijn eigen tijd indelen maar verdient dan minder.
Een huisarts heeft maar 10 minuten om een diagnose te stellen. Voor psychosomatische klachten is dat niet bepaald veel. Bovendien is het aannemelijk dat huisartsen de richtlijn volgen om mensen vooral niet door te verwijzen vanwege de kosten.
Soms moet je de oorzaak van iets niet al te ver zoeken (scheermes van Ockham).
Wat een prachtige reactie en door mij gehonoreerd met en groen duimpje.
(Dat rode duimpje is vermoedelijk van een vrouw, niet dat u zich daar ook maar iets van aantrekt maar ik herken dit gedrag vanuit mijn eigen praktijk).
Dat er daarnaast ook wel eens klachten van vrouwen onderschat worden, zal ongetwijfeld gebeuren. Het hormoonstelsel van de vrouw is nu eenmaal gecompliceerder dan het hormoonstelsel van de man en de mannelijke huisarts zal daar niet altijd voldoende rekening mee houden.
We leven niet in een perfecte wereld.
Ik denk dat vrouwen vaker last hebben van psychosomatische klachten dan mannen ( 18 % tegenover 12%) en dat juist die klachten door de huisarts niet snel herkend worden of goed gelabeld.
De huisarts wordt betaald om het goede etiket toe te kennen. Ik geef het je te doen in 10 minuten.
Het probleem zit dus niet bij de vrouw of bij de huisarts, maar bij de rol van procesbewaker die de huisarts krijgt opgedrongen vanuit de overheid dan wel verzekeraars.
Helemaal eens.
Scuze my French … Maar eerlijk, het aantal keren dat ik, als vent zijnde, door een huisarts (man/ vrouw) als fantast werd weggezet is echt niet meer te tellen: er bestaat in de praktijk niet zoiets als ‘de man als standaard’. Dat is net zoiets als ‘white supremacism’. Bestaat ook niet.
Annekedote: Ooit mankeerde mijn vrouw naar haar gevoel zoiets ernstigs dat ze besloot tot een telefonisch consult met een specialist. Zij bellen … en kreeg een vrouw aan de telefoon. Mijn vrouw vervolgens: ‘Ja, goedemorgen. Mag ik uw man alstublieft even spreken?’ (volgt nu een lach a la Max Tailleur door het hele land).
Ander voorbeeld, off topic in zover dit klachtgeval niet onder de noemer ‘geslacht’ valt, on topic in zover het net zo goed een niet bestaande realiteit vertolkt.
Midden jaren 90 werkte ik op een afdeling van 10 man/vrouw in Den Haag, alwaar een grote Hindostaanse gemeenschap aanwezig is. Mijn Hindostaanse vrouwelijke collega raakte enige dagen lang door omstandigheden in een verhevigde stresssituatie terecht. Haar bij voortduring herhaalde klacht: ‘Discriminatie!’ of ‘Ik word gediscrimineerd’. Nu was zij altijd een buitengewoon aardige vrouw, rustig, behulpzaam. Bovendien iemand met wie ik vijf dagen in de week acht uur per dag dezelfde werkruimte deelde. Dus uiteraard vroeg ik haar belangstellend naar het probleem. Wellicht kon ik van dienst zijn?
Enfin, het ging er uiteindelijk om dat zij in een niet werkgerelateerde situatie met tegenslag te maken had, van het soort waar ik, als doorsnee mens, om de zoveel tijd net zo goed mee te maken had. Dus ook hier, wanneer iemand ‘Racisme’ gilt, blijf ik rustig, in de wetenschap dat de soep niet alleen niet heet gegeten wordt, maar vaak ook heel anders van smaak blijkt te zijn.
Psychosomatische neurose, gepaard gaande met een breed scala aan waanvoorstellingen, is een groot maatschappelijk probleem. Je komt dit fenomeen ook tegen op ‘maatschappelijke en/ of ‘politieke’ (al dan niet van geostrategische aard) “problemen” als Oekraine, Gaza of DEI.
Veel genoemde problemen blijken uiteindelijk niet te bestaan of anders benoemd te moeten worden.
Ik denk dat de medische wereld een te grote broek aantrekt als het gaat om klachtenbestrijding. Mensen wordt tot consument gemaakt. Veel hangt samen met georganiseerdheid van de samenleving en individuele opvoeding.
Voor zover ik begrijp (ik ben geen arts) heeft u een lichamelijke klacht, die veel ongemak veroorzaakt, maar kreeg u het label psychosomatisch. Gelukkig bent u in staat eigen initiatief te ondernemen. Onderweg naar Azië sprak ik in het vliegtuig een in Nederland werkzame hogere manager van Indiase afkomst Hij vertelde me dat zijn vrouw vaak huilend thuiskwam. Hij was van plan terug te gaan. Toen hij vertelde in welke buurt hij zijn huis had gekocht, begreep ik dat dat huilend thuiskomen geen psychosomatische klacht was. Gelukkig was dit gezin ook in staat eigen initiatief te ondernemen. Hij vertelde verder, enigszins verbolgen, dat zijn vader een hoge VN medewerker was en een topfunctionaris in de Indiase regering. Ik hield me maar stil, maar dacht, daar gaat onze naam.