Verkiezingsoverwinning AfD is een duidelijke les
- Verkiezingsoverwinning AfD is een duidelijke les - 9 september 2026
- Return hubs: realisme of theater? - 6 september 2026
- Overasselt: symptoom van staatsfalen - 6 september 2026
Verkiezingsstand AfD. Foto: conceptphoto.info, CC BY 2.0
De verkiezingsoverwinning van de rechtse Alternative für Deutschland (AfD) in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt heeft een duidelijke les opgeleverd. Het cordon sanitaire tegen ‘extreem-rechts’ blijkt niet te hebben gewerkt. De ‘brandmuur’ tegen de AfD was bedoeld om een partij en haar kiezers uit de macht te houden. Inmiddels functioneert hij – net als vroeger de Berlijnse muur – als een wal waar steeds meer mensen overheen klimmen.
Op 6 september werd de AfD met 43,8 procent veruit de grootste partij van de deelstaat, meer dan het dubbele van haar score bij de vorige verkiezing in 2021. De CDU van bondskanselier Friedrich Merz zakte naar 17,2 procent, het slechtste resultaat van de partij in de deelstaat ooit.
Negenendertig van de 83 zetels in het deelstaatparlement gingen naar de AfD. Drie zetels ontbraken voor een meerderheid. Alleen in Halle en Magdeburg won een andere partij nog een rechtstreeks mandaat; in de overige 38 van de 41 kiesdistricten haalde de AfD de zetel zelf binnen. Voor het eerst in haar bestaan won de CDU geen enkel rechtstreeks mandaat meer in de deelstaat. Elke zittende CDU’er keerde alleen via de kandidatenlijst terug in het parlement. De opkomst lag op 77,8 procent, de hoogste sinds de Duitse hereniging in 1990. AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund, kandidaat voor het minister-presidentschap, zei dat kiezers hun ‘oude, veilige Duitsland’ terug willen.
Geen proteststem meer
Jarenlang wisten gevestigde partijen de AfD weg te zetten als een tijdelijke uitlaatklep voor woede, een verschijnsel dat vanzelf weer zou verdwijnen. Zo groot is de aanhang inmiddels dat dat verhaal zijn geloofwaardigheid verliest. Bondskanselier Merz noemde zichzelf ‘diep geschokt’ en sprak van de zwaarste nederlaag die zijn partij in decennia heeft geleden. Vertrekkend CDU-minister-president Sven Schulze trok de conclusie zelf. ‘Wij hebben geen regeermandaat meer, wij zitten in de oppositie’, zei hij daags na de uitslag tegen verslaggevers in Berlijn. De AfD-afdeling in Saksen-Anhalt geldt bij de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst als ‘bevestigd rechts-extremistisch’ — precies de kwalificatie die decennialang als argument diende om de partij overal uit te sluiten.
SPD, Groenen en Die Linke eindigden alle drie rond de 9 procent, met minieme onderlinge verschillen. Voor de liberale FDP was er geen redding: de partij bleef steken op 2,6 procent en verdween uit het parlement. Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) bestond vijf jaar geleden nog niet. De afsplitsing van Die Linke haalde nu met 5,3 procent nét de kiesdrempel en is wellicht bereid samen te werken met de AfD.
Klimmen over de muur
Voor AfD-covoorzitter Alice Weidel is Saksen-Anhalt vooral een opstap. Ze noemde de uitslag een ‘droomresultaat’ en voorspelde dat de CDU nooit meer een federale verkiezing zal winnen. Ze wil de landelijke peilingen naar minstens veertig procent tillen en rekent op vervroegde Bondsdagverkiezingen ‘voor Kerst’. Medevoorzitter Tino Chrupalla noemde de avond ‘absoluut historisch’. Weidel wil meer.
Het cordon kraakte al eerder. Eind januari 2025 haalde de CDU in de Bondsdag voor het eerst bewust een meerderheid met AfD-stemmen, voor een resolutie om het asielbeleid aan te scherpen. Toen de bijbehorende wet twee dagen later ter stemming kwam, haakten genoeg CDU- en FDP-Kamerleden alsnog af om hem te laten sneuvelen. Amerikaans vicepresident JD Vance noemde het cordon dat jaar tijdens de Veiligheidsconferentie van München ronduit ondemocratisch. ‘Er is geen ruimte voor brandmuren’, zei hij, kort nadat hij Weidel zelf had ontmoet.
Saksen-Anhalt maakt van die kritiek een rekensom. Het BSW is nu de sleutelpartij van de deelstaat. Covoorzitter Amira Mohamed Ali steunt geen van beide kandidaten voor het minister-presidentschap en wil een partijloze minister-president die met BSW én AfD regeert. Hoe groter de AfD wordt, hoe krapper het wordt voor de partijen die haar buitensluiten.
‘Gratuliere’
Voor kiezers rechts van VVD en CDA is de vergelijking met Nederland niet alleen onvermijdelijk. Nederland heeft de proef al gedaan. In oktober 2025 eindigden D66 en PVV op precies gelijke voet, allebei op 26 zetels. Voordien had de PVV zelf, met VVD, NSC en BBB, meegeregeerd in het kabinet-Schoof, tot Wilders zijn ministers terugtrok uit onvrede over het asielbeleid. Na de verkiezingen sloten CDA, GroenLinks-PvdA, D66 en ook de eigen voormalige coalitiepartner VVD samenwerking met de PVV bij voorbaat uit. Acht van de tien PVV-kiezers noemen die uitsluiting van ‘hun’ partij een slechte zaak. Het kabinet-Jetten, gevormd door D66, VVD en CDA, regeert sindsdien met een minderheid van 66 van de 150 zetels.
Zelfs een volledig rechtse coalitie was kansloos geweest. PVV, JA21, BBB en FvD kwamen samen op 46 van de 150 zetels, ruim onder de meerderheid. Dat maakt de uitsluiting van de grootste partij geen rekenkundige noodzaak. Het is een politieke keuze, precies zoals in Duitsland.
De eerste les is simpel. Kiezers verdwijnen niet omdat gevestigde partijen hen uitsluiten. Ze zoeken een andere partij en vinden die ook, in Saksen-Anhalt en misschien straks in Nederland. Les twee is ongemakkelijker voor VVD en CDA zelf. Beide partijen beloofden in de verkiezingscampagne een strenger asielbeleid; in het kabinet-Jetten regelt CDA-minister Bart van den Brink dat dossier nu samen met coalitiepartner D66, die op ditzelfde onderwerp een andere agenda voert. Een aankondiging is geen beleid.
PVV-leider Geert Wilders feliciteerde de AfD meteen op X, met een kort ‘Gratuliere’. Forum voor Democratie sprak van ‘onze vrienden’ bij de Duitse partij. President Donald Trump deelde de exitpolls zonder commentaar op zijn eigen platform Truth Social. De voormalige Hongaarse premier Viktor Orbán sprak van ‘een grootse avond voor Duitsland en Europa’.
Saksen-Anhalt laat zien wat een cordon sanitaire in de praktijk oplevert. Een steeds grotere AfD, en een steeds groter deel van de bevolking aan de andere kant van de brandmuur. Wie kiezers hun zorgen over migratie, veiligheid en identiteit ontzegt, jaagt ze naar die andere kant. Je ziet het in heel Europa gebeuren. Een muur die mensen moet buitensluiten, wordt steeds meer een muur die mensen moet vasthouden. Precies zulke muren zag Duitsland al eens vallen, in 1989, onder mokerslagen.
Bronnen:
Euronews: Merz ‘deeply shocked’ after major AfD win in Saxony-Anhalt
Duitsland Instituut: Reacties op AfD-zege, van ‘Gut gemacht’ tot ‘slecht nieuws’
The Telegraph: JD Vance meets AfD leader after attacking Germany for excluding party
Deutscher Bundestag: Namentliche Abstimmung zum Zustrombegrenzungsgesetz
Parlement.com: D66 en PVV grootste partijen bij Tweede Kamerverkiezingen 2025
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|
Bondskanselier Merz noemde zichzelf diep geschokt waarmee hij perfect aantoont op geen enkele manier een idee te hebben wat er speelt. De grote vraag gaat nu zijn hoe men het AfD uit de regering gaat houden.
Want ik ben er niet van overtuigd dat er iets gaat veranderen.
In Nederland hebben we kunnen zien dat beleid niet gemaakt wordt door de politiek. Daar komt bij dat de controlerende functie van het parlement niet meer bestaat. Zodoende functioneert het systeem al decennia niet zoals zou moeten.
Dat vind ik het echt schokkende en we zien in de media geen enkele beweging om de vraag te stellen waarom zoveel mensen deze stem hebben uitgebracht.
Alle linkdrop reacties zijn verwijderd. Zie onze spelregels. Dit is een discussieforum. Reageer op het artikel of op de argumenten die anderen aandragen. Dit forum volstoppen met alleen maar linkjes leidt tot een permanente ban.
Ronny Naftaniel denkt daar anders over, die ziet alweer bruinhemden marcheren. Onvoorstelbaar, de naïviteit onder de ‘intelligentsia’ hier.
De opmerking van Ulrich Siegmund die de verkiezingen won, over ‘de kiezer wil zijn oude, veilige Duitsland’ terug, is de kern van alle politiek.
De relatie tussen burgers en staat is een sociaal contract: de burgers geven het gebruik van geweld op in ruil voor bescherming door de overheid.
In West-Europa hebben veel politieke partijen een overheid opgebouwd, die sluipenderwijs de staat hebben gebruikt om vijanden binnen te halen en daarnaast nieuwe vijanden te cre࡙ëren langs de buitengrenzen, zonder dat daarvoor een dwingende reden bestond.
Hiermee is door die overheden het sociaal contract ontbonden.
De burgers zijn dus niet meer gebonden aan nakoming van hun kant.
Helemaal super deze overwinning
Een goed insteek voor ons land
Super slecht voor Brussel 🤣🤣🤣
De val van de eu staat 🤣🤣🤣👍👍
Ik hoop dat u gelijk krijgt, maar ik denk dat de macht van dat ongekozen zooitje alleen maar grotere invloed krijgt met medewerking van sommige leiders van hersenloze lid staten, waaronder dit armetierige landje olv. Jetje en co.
‘p;remier’ Viktor Orban ?? das war einmal toch?