Groepsdenken dreigt om te slaan in totalitarisme

Deze tijd vraagt om rustig, respectvol debat

Titelfoto bij artikel Groepsdenken dreigt om te slaan in totalitarisme Maaike van charante opiniez

Foto:

In deze tijd zijn mensen om allerlei redenen bang voor de toekomst: het klimaat, immigratie, woningnood, inflatie, oorlog en nog veel meer. Het is logisch dat velen vluchten in de schijnveiligheid van groepsdenken en daarbij andersdenkenden als vijanden gaan zien. Maar wanneer gaat groepsdenken over in totalitarisme? Deze tijd is gevaarlijker dan we vaak denken, schrijft Maaike van Charante.

Veel mensen gedragen zich in groepen wezenlijk anders dan als individu. Waar zij als individuen nog logisch nadenken en meevoelen met anderen, zijn diezelfde mensen in groepen vaak niet te harden. Ze lopen kritiekloos achter de groepsmening aan, willen geen inhoudelijk debat en zijn vijandig tegenover andersdenkenden.

 

Groepsdenken tijdens coronacrisis

Op kleine schaal is groepsdenken irritant, maar op grote schaal wordt het ronduit gevaarlijk. Een goed voorbeeld is wat tijdens de coronacrisis gebeurde. De coronacritici waren soms irritant, zoals wanneer iemand (ook ik) vertelde gevaccineerd te zijn. Maar het gedrag van veel overheden en wetenschappers ging heel wat verder dan dat. Zij werden gesteund door grote delen van de media en de bevolking, en daarmee werd dit groepsdenken op grote schaal.

De gevolgen waren verbijsterend.

Politiegeweld tegen vreedzame demonstranten kon op massale instemming rekenen. Belangenverstrengeling bij vooraanstaande virologen werd weggewuifd, en deze wetenschappers slaagden erin om kritisch onderzoek naar de oorsprong van het virus als complottheorie te bestempelen, waarna op grote schaal censuur werd toegepast. De Nederlandse regering eigende zich – vaak op dubieuze gronden – bevoegdheden toe die veel te ver gingen.

Dit was niet meer irritant, dit was gevaarlijk.

 

Overal slaat groepsdenken toe

We zien dit massale groepsdenken en het opportunisme van overheden op meer terreinen. Kijk naar identiteitspolitiek en de daaruit voortkomende taalvoorschriften en zelfs discriminatie vanuit de overheid. Zie het klimaatalarmisme en het vaak irrationele en soms zelfs contraproductieve klimaatbeleid. Denk aan de extreme partijdigheid rond Oekraïne, waarbij sommigen dictator Poetin verheerlijken, en het establishment voor censuur ijvert. Herinner u alle hysterie rondom oud-president Trump.

Denk vooral niet dat intelligente mensen automatisch immuun zijn voor stompzinnig groepsdenken. Een paar weken geleden was er een schokkend interview met intellectueel Sam Harris, iemand die bekend staat als rationeel en genuanceerd. Maar ratio en nuance verlieten hem toen Trump aan de macht kwam. Het hele interview is de moeite van het beluisteren waard, maar luister in elk geval dit korte fragment.

De democratie vernietigen om haar te ‘redden’

Laat dit even tot u doordringen. Sam Harris verdedigde hier de schandalige censuur van het verhaal van Hunter Bidens laptop. Hij stelde dat het hem zelfs niet zou kunnen schelen als Hunter kinderlijkjes in zijn kelder had gehad, of als Joe Biden via Hunter omgekocht zou zijn door Oekraïne. Alles was beter dan dat Trump een tweede termijn zou krijgen. Harris zei zelfs dat er een linkse samenzwering was geweest om te voorkomen dat Trump democratisch herkozen zou worden, en dat keurde hij goed!

Hij had het voortdurend over het ‘redden van de democratie’, maar zoals interviewer Konstantin Kisin elders in het interview terecht stelde: een dergelijke ‘redding’ houdt in dat de democratie vernietigd wordt. En als de democratie vernietigd is, wat is er dan precies gered? Dat spreekt voor zich: de (ondemocratische) macht van mensen waar Harris het mee eens is.

En Sam Harris is geen uitzondering: veel leden van het Amerikaanse establishment denken ongetwijfeld net zo, al zijn de meesten te verstandig om het hardop te zeggen. En ook in Nederland zijn er wetenschappers, journalisten en politici die bijvoorbeeld pleiten voor censuur ‘om de democratie te redden’.

Hoe gevaarlijk is het als het establishment besluit dat de democratie ‘gered’ moet worden door hem af te schaffen?

 

Stikstofcrisis

Ook bij de stikstofcrisis zien we deze radicalisering van het establishment. Al in 2019 trokken de boeren naar het Binnenhof om hun zaak te bepleiten, maar de heersende ideologie was zo diep verankerd in het denken van de Haagse bubbel, dat men vanzelf terugveerde naar de oude standpunten. En dat niet na een zorgvuldige afweging van feiten, maar vanuit het heersende sentiment.

Pas toen duidelijk werd hoe groot de schade voor de agrarische sector zou zijn (en de boeren fel actie voerden) konden de feiten enigszins besproken worden, maar (tot nu toe) ook niet meer dan enigszins. En na alle bizarre beslissingen die vanuit deze verblinding zijn genomen, zal het sowieso heel moeilijk worden om alsnog tot een verstandig beleid te komen.

In mijn laatste stuk voor de vakantie schreef ik over degenen die geen feiten willen horen, en voortdurend de boeren demoniseren: “Ze lijken niet te beseffen dat alle dwang en censuur waar ze zo gretig naar streven de oerkenmerken van een totalitaire samenleving zijn. Ze blijven koud bij de ondergang van hun landgenoten, en vinden zichzelf ruimdenkend.”


 

Demonisering boeren

Dat is nog wel het meest angstaanjagende in de stikstofcrisis: het gemak waarmee de boeren gedemoniseerd worden. En de term demoniseren is niet overdreven: Agroterreur. Zogenaamde boeren. Trekkerterroristen. Het pro-boerensentiment is een door sociale media aangejaagde uiting van het internationale fascisme. Jankvlaggen. Dierenbeulen. Milieuterroristen. Asociale, vaak puissant rijke, door subsidies verwende boeren.

Dit zijn ‘gewoon’ enkele uitingen van vooraanstaande columnisten en opiniemakers over Nederlandse boeren. Heeft dit nog iets met de realiteit te maken? Is hier nog iets van nuance te bespeuren? Zijn boeren voor deze figuren nog mensen? We hebben hier te maken met grootschalig en zeer kwaadaardig groepsdenken. En waar de overheid hierin meegaat en boeren massaal hun rechten ontneemt, is de term totalitair niet overdreven.

 

Psychologie van totalitarisme

Deze vakantie las ik onder andere een boek van de Belgische professor klinische psychologie Mattias Desmet. Hij legt daarin uit hoe de psychologie van totalitarisme werkt. Van de wortels (behoefte aan zingeving, zekerheden en saamhorigheid) tot de uitwassen (onverdraagzaamheid die uitloopt op vernietiging van andersdenkenden). Ook de immuniteit voor feiten en het gebrek aan empathie komen ruimschoots aan de orde.

Zijn uitleg is heel verhelderend. Het hielp mij om te beseffen dat degenen die hieraan meewerken meestal niet kwaadaardig zijn, maar zelf oprecht geloven in hun ideologie. Er is ook helemaal geen geheime samenzwering nodig om een ‘nieuwe wereldorde’ te vestigen, het is genoeg als voldoende wereldleiders meegaan in hetzelfde massale groepsdenken.


 

Wanneer groepsdenken echt eng wordt

Maar al hebben deze groepsdenkers op hun manier goede bedoelingen, het ‘hoge’ doel heiligt de middelen niet. In de coronacrisis zagen we al dat aantasting van de democratie en de rechtsstaat werd goedgepraat, en in de stikstofcrisis zien we dat in feite ook. Groepsdenken is al griezelig als het op kleine schaal plaatsvindt – bijvoorbeeld in sektes – maar het wordt heel wat enger als de meerderheid van de maatschappij erin meegaat.

De overheid heeft al macht. Wat als die overheid meegaat in een ideologie die geen tegenspraak duldt? Wat als het grootste deel van het establishment daarachter staat? Dan staan grondrechten van burgers in de weg voor een ‘betere’ wereld en moeten lastige critici zwijgen. Degenen die hier zo makkelijk in meegaan en doen alsof het gevaar van dissidenten komt, zouden eens wat beter na moeten denken over wat er feitelijk gebeurt.

 

Verzet tegen totalitarisme

Overigens vond ik in het boek van Desmet een bemoedigend stuk over de zin van geweldloos verzet. Hij stelt dat het groepsdenken van de massa op hypnose lijkt, en dat niet iedereen daar even gevoelig voor is. Critici kunnen andere groepen bereiken als zij rustig en respectvol blijven volharden in het weerleggen van indoctrinatie en propaganda. Bovendien bewaren zij daardoor hun eigen geestelijke gezondheid.

Vooral zijn woorden over authentiek waarheidsspreken spraken mij aan. Dat is iets anders dan een absolute waarheid kennen en verkondigen; het is het oprechte zoeken naar de waarheid en dat zo goed mogelijk onder woorden brengen. Want ook critici kunnen het mis hebben. Maar in een eerlijk debat waarin goed onderbouwde, heldere kritiek wordt geleverd, kunnen tegenstanders aan het denken worden gezet en gewekt worden uit de hypnose van het totalitarisme.

Laten we juist in deze tijd dat rustige respectvolle debat blijven voeren. We leven nog niet in een volledig totalitaire samenleving; laten we voorkomen dat we daarnaar afglijden. En bedenk vooral: het gevaarlijkste totalitarisme komt niet bij dissidenten vandaan. Het komt altijd van de machthebbers.

 

Vond je dit artikel goed? Steun Maaike van Charante via repelsteeltje.backme.org

Over de auteur

Maaike van Charante
Houdt van feiten, haat hypocrisie.
Schreef het boek: Het verdriet van de Schilderswijk

Reacties worden gemodereerd. Let op uw taalgebruik. Schelden en tieren is niet toegestaan. Lees hier onze spelregels. Reacties die onze regels schenden worden verwijderd. Herhaalde overtredingen, oproepen tot geweld, beledigingen, Holocaust-vergelijkingen en antisemitisme leiden tot een permanente ban. De redactie treedt niet in discussie over de reden voor verwijdering van een reactie, noch over een ban. Ongeldige e-mail-accounts worden geblokkeerd.

Abonneren op reactie(s)
Abonneren op
guest
24 Reacties
Meeste stemmen
Nieuwste Oudste
Inline Feedbacks
Bekijk alle reacties
Peter.
Peter.
25 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Rustige respectvolle debat blijven voeren. Ben er helemaal klaar mee met al dat geblabber van die politieke kneuzen ,oplossingen worden klakkeloos naast zich neer gelegd ,als het van de verkeerde partijen komen,en een groot deel van de oppositie steunt dan weer het kabinet,omdat ze graag in de tweede kamer bivakeren zonder toegevoegde waarde ,intussen kost de diesel in Duitsland 2,30 en meer ,en gaan we ook die kant op .partijen die de stekker eruit kunnen trekken zoals de CU ,CDA ,murmelen wat onzin,en als het puntje bij paaltje komt trekken ze snel de keutel weer in ,na een avondvullend programma ,aan ruzie geen gebrek,Kaag is op de juiste momenten afwezig ,en haar invaller is een persoon die na de komend verkiezingen compleet in het heelal is verdampt ,wegens gebrek aan kennis en onkunde.
Mensen zoals Trump zijn er veels te weinig,heeft verstand van geld ,zorgt voor rust ,en voert geen oorlog,dat de centrale banken met hun aanhang er niet aan moeten denken dat hij weer terug komt zouden de mensen toch aan het denken moeten zetten ,je kan heel de wereld ambtenaar maken of asielzoeker ,maar het geld zal toch door de mensen die de hele week werken in bedrijven of winkels opgehoest moeten worden ,en juist die groep wordt keihard afgeslacht momenteel ,door wat personen in Den Haag die 3 maanden reces hebben ,en zeer goed worden betaald voor hun aanwezigheid,niet voor wat ze doen ,ik zou er niet een van in dienst willen hebben .

Niets is wat het lijkt
Niets is wat het lijkt
25 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Peter.

Toespraak Biden gezien? Verklaart alle republikeinen in de VS tot staatsgevaarlijke democratie ondermijnende sujetten. Hij wil nog snel even een burgeroorlog uitlokken om de aandacht af te leiden van zijn falen voor de midterms.

Marien
Marien
23 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Peter.

Helemaal mee eens, Peter.

Ni28
Ni28
25 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Wij hebben inmiddels al tientallen jaren van het linkse groepsdenken achter de rug en het duurt voort. De huidige crisissen die allemaal linkse hobbies inhouden hebben wij daar aan te danken. En het aantal arme mensen blijft stijgen en het aantal rijke linkse mensen ook. De politiek kartel zorgt voor goede baantjes voor trouwe lieden. Typisch socialisme.

Niets is wat het lijkt
Niets is wat het lijkt
25 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Ni28

De hypes worden m.i. met opzet steeds breder uitgerold. Men schuwt blijkbaar ook oorlog met honderdduizenden slachtoffers niet. Niet alleen hier maar praktisch wereldwijd. Een kwaadaardige agenda mag je niet zeggen, maar hoe verklaar je anders compleet krankzinnig ‘beleid’? Hoe verklaar je dat ‘bewindspersonen’ gewoon maar afwezig zijn in de 2e kamer bij belangrijke debatten op hun portefeuille? Ze wensen niet te worden bevraagd op hun doen en laten?
En wij pikken dat?
Tijd dat heel NL de straat op gaat.

Andre
Andre
25 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Groepsdenken wordt totalitair onder twee omstandigheden:
1) in een land heeft de overheid geleidelijk meer macht gekregen dan het volk en de marktsector;
2) er zijn politici die gebruik willen maken van die macht.
De combinatie van 1 en 2 leidt ertoe dat politici een middel gaan zoeken om massa manipulatie te bewerkstelligen. Angst, buitenlandse mogendheden, klimaatverandering, herhaald gebruik van het woord crisis, alles is bruikbaar. Het heeft mera gen relatie met de werkelijkheid, het is allemaal perceptie. Dus houd op met alles geloven wat politici zeggen en ga zelf nadenken en leven.

Rob Esveldt
Rob Esveldt
24 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Andre

Klopt niet helemaal. De regering krijgt meer macht wanneer grootbedrijven, MSM en NGO’s zich aansluiten bij de regering. Dat is wat je nu ziet gebeuren. En deze combinatie is precies de manier waarop Benito Mussolini het fascisme introduceerde.

Niets is wat het lijkt
Niets is wat het lijkt
24 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Rob Esveldt

Klopt als een zwerende vinger.

Nanko van Dijk
Nanko van Dijk
22 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Rob Esveldt

Mussolini was een Marxist.
Het Fascisme is bedacht door een kameraad van Mussolini, Giovanni Gentile, socialist.
Wat er nu gebeurt is precies volgens het Marxistische playbook:
https://www.frontpagemag.com/fpm/2022/09/us-schools-get-bad-marx-larry-sand/

H.J.
H.J.
24 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Mijn vertrouwen in de Nederlandse overheid is kapot gegaan, toen Rutte 1,4 Miljoen eerlijke oprechte kiezers op de PVV is gaan demoniseren en bij het grof vuil heeft gezet.
Ik hoop van ganser harte dat hij daar eens voor wordt gestraft.

Marien
Marien
23 dagen geleden
Antwoord op reactie van  H.J.

Ja, mee eens.

Rob Esveldt
Rob Esveldt
24 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Uitstekend artikel. Ik zie ook dat de overheden aan de leiband van het WEF loopt en in de hoogste versnelling gaat. Er vinden nu zoveel veranderingen plaats, waaruit blijkt dat de bevolking daar geen inspraak over heeft en vooral links daar gewoon in meegaat. Dit is ook hoe socialisme en technocratie werkt.

Als mensen nu nog niet zien wat er nu gaande is, dan is het binnenkort afgelopen met onze democratie en vrijheden. Komt er met de komende Provinciale Staten-verkiezingen in maart 2023 geen duidelijke verandering in het politieke spectrum en naar rechts verschuift, dan denk ik dat de democratie binnen 10 jaar vervangen wordt door het eerst “zachte” socialisme (zacht totalitarisme).

Dat socialisme zal steeds harder worden en richting China 2.0 oprukken.

Niets is wat het lijkt
Niets is wat het lijkt
24 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Rob Esveldt

‘Kiezen’ bij de verkiezingen van 2023 is te laat, bovendien vertrouw ik de uitslagen ook niet meer. Ze zullen er alles aan doen om een linkse macht te consolideren, waarbij elk middel het ultieme doel heiligt.
Het geeft de nu al tirannieke linksroverheid nog te veel tijd om allerlei dwang in wetten vast te leggen.

Marien
Marien
23 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Niets is wat het lijkt

Ja, nee eens. Een onzekere rottige tijd. Zo gek dat het kabinet niet wordt weggestuurd.

Marien
Marien
23 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Rob Esveldt

Ook heel eng dat ze niks doen aan de onbetaalbaarheid van Nederland voor gewone autochtone burgers, maar wel massaal buitenlanders binnenlaten die als slachtoffer gepamperd gaan worden.

Robert
Robert
24 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Het is de hoogste tijd voor een massale volksopstand om de dictators in den haag te verjagen!

Anton van Haasteren
Anton van Haasteren
24 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

We moeten niet vergeten dat groepsdenken ook hier een overlevingsmechanisme is.
Mensen kunnen alleen in groepen overleven. Wij zijn een sociaal wezen. Daar zijn we dus ook kwetsbaar. Kuddegedrag.

Het probleem is dat bepaalde individuen misbruik maken van eigenschappen die de mens heeft. In principe staan we daar vrij weerloos tegen.
Waar we op moeten letten is het bewuste gebruik van die eigenschappen. Een “onschuldige” vorm is bijvoorbeeld reclame. let op hoe het gebruikt wordt in eigen voordeel. Hoe het mensen probeert te verleiden tot een bepaald gedrag.

Saskia
Saskia
24 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Anton van Haasteren

Ja Anton, die reclame. Ik wil daar nog aan toe voegen, dat ik het kijken ernaar tegenwoordig als vervreemdend ervaar. Wat er in aangeprezen wordt, is meestal niet meer te consumeren door mensen met een smalle beurs.

Anton van Haasteren
Anton van Haasteren
24 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Saskia

Reclame is een vorm van manipulatie. In dit geval probeer je mensen te verleiden om een product te kopen. Er is dus veel ervaring aanwezig.
Hoe subtieler de manipulatie is, hoe gevaarlijker hij wordt.
Mensen begrijpen niet meer waarom ze iets doen.

Anton van Haasteren
Anton van Haasteren
25 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Kritiek, individualiteit en creativiteit zijn probate middelen tegen groepsdenken.

Milo van der Linden
25 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Anton van Haasteren

Voor mij was gepest worden op de basisschool voldoende. Ik kan sinds die tijd niet meer groepsdenken en word ongerust als een groep te comfortabel gaat voelen. Komt dat moment dan ga ik weer op zoek naar scheuren en barsten.

Niets is wat het lijkt
Niets is wat het lijkt
24 dagen geleden
Antwoord op reactie van  Milo van der Linden

Die scheuren en barsten zullen uit de bevolking moeten komen. De groep tirannieke machthebbers lijmen alles gewoon weer aan elkaar. Zie laatste coalitie.

Marien
Marien
23 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

Zeer goede column.

s.f.hoekstra
s.f.hoekstra
23 dagen geleden
Artikelwaardering :
     

ik ben geindoctrineerd door wijlen ‘Master’ Goodijk op de lagere school hartje Friesland met de spreuk Eala Frija Fresena , en vertrouw iets van 75 jaar alle groepsgedachtes niet. Deze instelling is me pas echt bewust geworden door verhuizing naar Brabant…hoe diep zijn de grote rivieren ?

24
0
We zijn benieuwd naar uw reactiex
()
x