De eeuwenoude stereotypering van “de Jood” is hardnekkig

• Over
• Laatste berichten

Shanna Vink-Meijer

Auteur, spreker en content creator.

Laatste berichten van Shanna Vink-Meijer (alles zien)

• De eeuwenoude stereotypering van “de Jood” is hardnekkig - 5 september 2026
• Wanneer is het genoeg? - 10 augustus 2026
• Sancties tegen Israël: symboolpolitiek zonder oplossing - 31 juli 2026

Beeld: Gemini (AI)

Woordgrappen over Joden klinken onschuldig, maar leunen op een eeuwenoud patroon: een fantasieversie van “de Jood”. Een stereotype dat al eeuwenlang wordt gebruikt tegen een groep die nog geen 0,2 % van de wereldbevolking uitmaakt. Dat mechanisme verschijnt ook nu weer in nieuwe vormen.

Ik zag het voorbijkomen op GeenStijl: een gesprek over antisemitisme in de hedendaagse meme-cultuur. En ergens bleef één zo’n woord bij me hangen. Unemployim. Een woordgrap. Unemployed vermengd met goyim, het Hebreeuwse/Jiddische woord dat tegenwoordig gebruikt wordt voor niet-Joden. Je moet er blijkbaar om kunnen lachen. Maar achter zo’n simpel woordgrapje zit iets wat helemaal niet nieuw is. Het suggereert een wereldbeeld waarin Joodse mensen naar de rest van de mensheid kijken als goyim: als een soort aparte categorie mensen die minderwaardig zouden zijn. Alsof wij onderling voortdurend zo over niet-Joodse mensen praten. Alsof wij onszelf boven anderen plaatsen.

Waar komt dit vandaan?

En ik zat ernaar te kijken en dacht vooral: waar komt dit in vredesnaam vandaan? Ik ben Joods. Ik ben opgegroeid in een Joodse familie. Ik kom mijn hele leven Joodse mensen tegen. Ik spreek Joodse mensen in Nederland en Israël, religieus en seculier, links en rechts, jong en oud. Natuurlijk verschillen wij van mening. Zet twee Joden bij elkaar en je krijgt er waarschijnlijk minstens drie meningen voor terug. Maar dat wereldbeeld waarin wij gezamenlijk zouden neerkijken op iedereen die niet Joods is? Ik herken het niet. Ik heb nog nooit iemand een klootzak gevonden omdat hij niet Joods was.

Klootzakken

Ik heb wel mensen klootzakken gevonden. Genoeg zelfs. Maar dan omdat ze zich als klootzak gedroegen. Niet omdat ze christelijk waren. Moslim. Atheïst. Hindoe. Of helemaal niets. Niet omdat hun moeder niet Joods was. Niet omdat ze tot de goyim behoorden. Sterker nog: het grootste deel van mijn dagelijks leven speelt zich af tussen mensen die niet Joods zijn. Mensen van wie ik houd. Mensen met wie ik werk. Mensen met wie ik lach. Mensen die naast mij staan. Het idee dat ik ’s avonds thuiskom en mijn masker afzet om vervolgens met andere Joodse mensen te bespreken hoe minderwaardig alle niet-Joodse mensen zijn, zou lachwekkend zijn als het onderliggende beeld niet zo sinister was. Want daar zit iets achter.

De Jood ‘als probleem’

Antisemitisme heeft een merkwaardige eigenschap. Het hoeft Joodse mensen nauwelijks te kennen. Het maakt zelf een Joods personage en gaat vervolgens dat personage haten. Door de eeuwen heen kregen Joodse mensen voortdurend tegenstrijdige eigenschappen toegeschreven. We waren te arm en parasitair, en tegelijkertijd te rijk en machtig. We wilden niet integreren, en tegelijkertijd infiltreerden we overal. We waren kapitalisten die arbeiders uitbuitten, maar ook communisten die het kapitalisme wilden vernietigen. We waren kosmopolieten zonder vaderland, maar tegenwoordig zijn we ineens ultranationalisten omdat Israël bestaat. We zouden zwak en laf zijn, totdat Joodse mensen zichzelf verdedigen — dan zijn we opeens agressief en bloeddorstig.

Het bijzondere is dat de beschuldigingen elkaar niet eens hoeven te verdragen. Dat is ook niet nodig, want antisemitisme begint niet bij de feiten en komt vervolgens tot een conclusie. Het begint bij de conclusie: de Jood is het probleem. Daarna worden de argumenten erbij gezocht.

Meme-cultuur

En nu gebeurt hetzelfde in de meme-cultuur, alleen ziet het er moderner uit. Geen vergeelde pamfletten meer, geen karikaturen met ouderwetse drukinkt. Nu heb je filmpjes, memes, emoji’s, woordgrappen en inside jokes. Unemployim. Haha. Snap je hem? Goyim. En voordat je het weet, wordt met één woord een complete theorie binnengesmokkeld: Joodse mensen zien jullie niet als gelijken. Ze lachen om jullie. Ze gebruiken jullie. Ze denken dat ze beter zijn dan jullie. En vervolgens gebeurt iets fascinerends: de mensen die een hele bevolkingsgroep reduceren tot een karikatuur, beschuldigen juist die bevolkingsgroep ervan anderen als minderwaardig te beschouwen. Alles wordt omgedraaid.

Goyim

Ook het woord goy wordt in deze meme-cultuur gebruikt alsof het een soort Joods scheldwoord is voor niet-Joodse mensen, alsof het woord op zichzelf betekent: iemand die minder is dan wij. Maar dat is simpelweg niet wat het woord betekent. Het Hebreeuwse goy (גוי) betekent oorspronkelijk volk of natie. Het meervoud is goyim (גויים): volken of naties. En misschien wel het duidelijkste bewijs daarvan staat gewoon in de Torah zelf: daar wordt het woord goy namelijk óók gebruikt voor het volk Israël.

In Exodus 19:6 zegt God tegen de Israëlieten: “Mamlechet kohanim ve-goy kadosh.” Een koninkrijk van priesters en een heilig volk. Goy kadosh. Israël zelf wordt daar dus een goy genoemd. In later Joods taalgebruik kreeg goy vooral de betekenis van iemand die tot een ander volk behoort, oftewel iemand die niet Joods is. Maar van oorsprong betekent het woord helemaal niet “minderwaardig”, “onrein” of “minder menselijk”.

Natuurlijk kan een woord door mensen spottend of beledigend worden gebruikt. Dat geldt voor vrijwel iedere aanduiding voor een groep mensen. Maar dat is iets heel anders dan beweren dat de betekenis van goy zélf minderwaardig mens is — of dat het jodendom leert dat niet-Joodse mensen minderwaardig zijn. En precies daar gaat het mis wanneer van goyim ineens iets als unemployim wordt gemaakt. Een bestaand Hebreeuws woord krijgt een betekenis en lading toegeschreven die het van oorsprong helemaal niet heeft, en vervolgens wordt die verdraaiing gebruikt als bewijs voor hoe Joodse mensen zogenaamd over de rest van de wereld denken.

Het begint met verhalen

En toen kwam ik uiteindelijk weer terecht bij dat getal: ongeveer 0,2 %. Dat is ongeveer het aandeel van Joodse mensen in de wereldbevolking. Laat dat even tot je doordringen: van iedere duizend mensen op aarde zijn er grofweg twee Joods. En toch zijn er mensen die werkelijk geloven dat wij achter banken zitten, media controleren, regeringen beïnvloeden, oorlogen organiseren, migratie sturen, verkiezingen manipuleren en ondertussen blijkbaar ook nog tijd overhouden om op internet goyim uit te lachen. Wanneer slapen we eigenlijk?

Het zou komisch zijn, ware het niet dat dit soort fantasieën een geschiedenis hebben. Want het begint bijna nooit met geweld. Het begint met verhalen, met insinuaties, met grapjes, met het steeds opnieuw vertellen dat er iets niet klopt aan die kleine groep. Dat ze andere regels hebben. Dat ze elkaar bevoordelen. Dat ze achter de schermen samenwerken. Dat ze geld aanbidden. Dat ze kinderen kwaad doen. Dat ze de maatschappij ondermijnen. Dat ze zichzelf superieur vinden. Dat je ze niet kunt vertrouwen. En iedere generatie vindt vervolgens een verpakking die bij haar tijd past. De technologie verandert, het verhaal nauwelijks.

Eeuwenoude bloedsprookjes over Joden leven weer op

Complotdenken

Misschien is dat wel waarom antisemitisme zo hardnekkig is. Joodse mensen zijn met zo weinig dat veel mensen nauwelijks persoonlijk Joodse mensen kennen, en juist daardoor kan een fantasieversie gemakkelijk naast de werkelijkheid bestaan. Je hoeft dan niet meer met mij te praten, je kunt over mij praten. Je hoeft mij niet te vragen wat ik geloof: iemand op internet vertelt je wel wat “de Joden” geloven. Je hoeft geen Joodse vrienden te hebben; een filmpje van dertig seconden vertelt je wel wat Joodse mensen zogenaamd over jou denken.

En wanneer een Joodse persoon zegt: “Maar zo denk ik helemaal niet”, kan zelfs dat binnen een complottheorie weer als bewijs worden gebruikt. Zie je wel? Ze ontkent het. Dat is het handige van complotdenken. Het kan nauwelijks verliezen.

Waarom?

Ik ben inmiddels gewend geraakt aan vragen over Joods-zijn. Sommige zijn oprecht nieuwsgierig en die beantwoord ik graag. Maar er zit iets merkwaardigs in het feit dat Joodse mensen voortdurend lijken te moeten bewijzen wat ze níét denken. Nee, wij haten niet-Joodse mensen niet. Nee, wij beheersen de wereld niet. Nee, er bestaat geen geheime vergadering waarin wij bepalen wat morgen het nieuws wordt. Nee, wij drinken geen kinderbloed. Nee, wij zijn niet collectief verantwoordelijk voor iedere beslissing van de Israëlische regering. Nee, goyim betekent niet: minderwaardige mensen.

Misschien mag de vraag zo langzamerhand eens de andere kant op. Waarom bestaat er bij sommige mensen zo’n enorme behoefte om dit allemaal over Jodente geloven? Waarom is een bevolkingsgroep die ongeveer 0,2 % van de wereldbevolking vormt al eeuwenlang het onderwerp van zo’n buitenproportionele obsessie? Waarom moeten wij tegelijkertijd kapitalist én communist, zwak én almachtig, buitenstaander én infiltrant, minderwaardig én arrogant superieur zijn? Misschien vertelt dat uiteindelijk veel minder over Joodse mensen dan over de mensen die deze verhalen nodig hebben.

Gewone mensen

Ik weet in ieder geval hoe ik naar mensen kijk. Niet als Joods en goyim. Niet als superieur en inferieur. Ik kijk naar wat iemand doet, hoe iemand met andere mensen omgaat, of iemand betrouwbaar is, of iemand naast een ander durft te staan wanneer dat iets kost, of iemand goed doet wanneer niemand kijkt. En ja, soms kom ik tot de conclusie dat iemand een klootzak is. Maar daar is werkelijk geen religie voor nodig. Daar slaagt de mens geheel zelfstandig in.

En misschien is dat uiteindelijk wel het ironische: een piepkleine minderheid van ongeveer 0,2 % wordt voortdurend beschuldigd van het indelen van de mensheid in “wij” en “zij”, terwijl juist degenen die dat verhaal verspreiden steeds opnieuw hetzelfde doen. Ze nemen miljoenen totaal verschillende Joodse mensen en maken er één collectief personage van: “De Joden.” Met één mening. Eén agenda. Eén karakter. Eén verborgen bedoeling. Dat personage bestaat niet. Wij wel. Gewone mensen. Joodse mensen. En misschien wordt het tijd dat men ons weer als zodanig gaat zien.