Netanyahu onder vuur: wie wist wat vóór 7 oktober 2023?

• Over
• Laatste berichten

Shanna Vink-Meijer

Auteur, spreker en content creator.

Laatste berichten van Shanna Vink-Meijer (alles zien)

• Netanyahu onder vuur: wie wist wat vóór 7 oktober 2023? - 10 september 2026
• De eeuwenoude stereotypering van “de Jood” is hardnekkig - 5 september 2026
• Wanneer is het genoeg? - 10 augustus 2026

Foto: http://www.casarosada.gov.ar. Cropped and adapted, CC BY 2.5

Het linkse Israëlische dagblad Haaretz stelt dat de Israëlische premier ongeveer tien dagen vóór 7 oktober 2023 persoonlijk zou zijn gewaarschuwd door de president van de Verenigde Arabische Emiraten. De boodschap zou zijn geweest dat Hamas-leider Yahya Sinwar een grote operatie tegen Israël voorbereidde. Een explosieve beschuldiging in verkiezingstijd.

En vrijwel onmiddellijk zie je hoe drie verschillende beweringen in elkaar beginnen over te lopen: de stelling ‘Netanyahu zou zijn gewaarschuwd’ wordt: ‘Netanyahu was gewaarschuwd’ en vervolgens: ‘Netanyahu wist wat er op 7 oktober ging gebeuren’. Maar dat zijn drie totaal verschillende beweringen. Inmiddels ontkent Netanyahu niet alleen de waarschuwing, maar het vermeende gesprek zelf. In een verklaring op zijn officiële account stelt zijn kantoor dat tussen begin september en 7 oktober geen gesprek met de president van de VAE heeft plaatsgevonden.

Volgens die verklaring hebben het kabinet van de premier, de Nationale Veiligheidsraad en het militair secretariaat de gespreksagenda’s uit die periode gecontroleerd en geen spoor van zo’n gesprek gevonden. Ook zouden toegangsregistraties zijn nagekeken. Netanyahu stelt dat dergelijke gesprekken via beveiligde communicatie en een Emiratische vertegenwoordiger plaatsvinden en worden geregistreerd. Volgens zijn kantoor ontbreekt ook van diens vermeende bezoek ieder spoor.

Smaad

Netanyahu heeft zijn advocaten bovendien opdracht gegeven juridische stappen wegens smaad voor te bereiden tegen Haaretz, Shlomi Eldar en andere betrokkenen. Daartegenover staat dat de auteurs achter de publicatie bij hun verhaal blijven en dat een Emiratische bron volgens The Times of Israel de waarschuwing heeft bevestigd. Er liggen dus twee rechtstreeks tegenover elkaar staande lezingen. Dat is geen bewezen schuld.

Als de registraties waar Netanyahu’s kantoor naar verwijst volledig zijn en inderdaad geen gesprek laten zien, is dat relevant voor zijn ontkenning. Als Haaretz beschikt over overtuigend bewijs dat het gesprek wél heeft plaatsgevonden, moet dat bewijs op zijn merites worden beoordeeld. Tot die tijd blijft het onderscheid essentieel: er wordt beweerd dat Netanyahu werd gewaarschuwd. Er is niet vastgesteld dat Netanyahu werd gewaarschuwd. Een krantenkop is geen vonnis.

Wat weten we wel?

We weten dat 7 oktober niet op 6 oktober is bedacht. Hamas bouwde jarenlang aan een militair apparaat in Gaza: wapens, raketten, commandostructuren, getrainde strijders en een enorm tunnelnetwerk. Dat gebeurde lang vóór de politieke crisis die Israël in 2023 verscheurde. Die twee werkelijkheden mogen daarom niet tot één verhaal worden samengevoegd. Israël was intern diep verdeeld. Hamas was ondertussen bezig met zijn eigen militaire plannen. We weten inmiddels ook dat Israël vóór 7 oktober over informatie, plannen, waarschuwingen en signalen beschikte. Ook in de laatste uren vóór de aanval werd binnen het veiligheidsapparaat afwijkende activiteit waargenomen.

De Israëlische onderzoeken hebben een buitengewoon pijnlijke werkelijkheid blootgelegd: Hamas werd catastrofaal onderschat. Binnen het Israëlische veiligheidsdenken was de overtuiging gegroeid dat Hamas afgeschrikt was en belang had bij relatieve rust en het besturen van Gaza. Shin Bet heeft inmiddels zelf erkend Hamas’ intenties verkeerd te hebben beoordeeld en dat ander handelen het bloedbad had kunnen voorkomen. Dat is geen linkse of rechtse interpretatie. Dat is een ernstige Israëlische veiligheidsmislukking.

Een waarschuwing is geen voorkennis

Zelfs als uiteindelijk onomstotelijk wordt bewezen dat Netanyahu een waarschuwing over een “grote operatie” heeft ontvangen, volgt daaruit nog niet automatisch dat hij wist wat Hamas ging doen, wanneer, waar of op welke schaal. Dat verschil is cruciaal. Een waarschuwing is niet hetzelfde als concrete voorkennis van 7 oktober.

En diezelfde maatstaf moet gelden voor iedereen: Netanyahu, generaals, Shin Bet, militaire inlichtingendiensten en andere functionarissen. Met de kennis van vandaag leggen wij alle puzzelstukjes op tafel en herkennen onmiddellijk het plaatje. Op 6 oktober kenden zij de afloop niet. Dat ontslaat niemand van verantwoordelijkheid. Maar het is essentieel bij de beoordeling van wat iemand redelijkerwijs had kunnen of moeten begrijpen.

En dan Qatar

Ook de Qatarese geldstromen naar Gaza worden achteraf soms voorgesteld alsof Israël bewust de militaire opbouw van Hamas financierde. Dat is te eenvoudig. Israël trok in 2005 zijn militairen en nederzettingen uit Gaza terug. Na de machtsovername door Hamas in 2007 bleef Israël om veiligheidsredenen zijn eigen grens streng controleren. Later werden Qatarese betalingen aan Gaza met Israëlische toestemming doorgelaten. De Israëlische gedachte achter dat beleid was niet Hamas bewapenen, maar humanitaire nood verlichten, economische stabiliteit creëren en daarmee relatieve rust bevorderen.

Achteraf mag die strategie naïef of zelfs desastreus worden genoemd. Externe financiering van civiele uitgaven kan Hamas bovendien indirect ruimte hebben gegeven eigen middelen voor andere doeleinden te gebruiken. Maar dat is iets wezenlijk anders dan beweren dat Israël bewust geld liet binnenkomen om Hamas tunnels te laten bouwen en Israël aan te vallen. Ook hier speelt kennis achteraf een grote rol. Beleid dat bedoeld was om escalatie te voorkomen, kan achteraf een catastrofale strategische misrekening blijken.

Verkiezingsstrijd

Daar komt nog een werkelijkheid bij: Israël zit midden in een verkiezingsstrijd. Netanyahu is premier én kandidaat. Zijn politieke tegenstanders hebben er vanzelfsprekend belang bij zijn verantwoordelijkheid voor 7 oktober centraal te stellen. Ook Israëlische media die al jarenlang uitgesproken kritisch tegenover Netanyahu staan, zullen nieuwe beschuldigingen uitgebreid belichten.

Dat hoort bij een democratie. Netanyahu moet kritisch bevraagd kunnen worden en journalisten moeten onderzoek kunnen doen. Maar journalistieke kritiek ontslaat niemand van de plicht onderscheid te maken tussen bewering en bewezen feit. Ook het idee dat kritiek op Netanyahu automatisch betekent dat Israël naar links beweegt, is te simpel.

Binnen rechts bestaat eveneens kritiek op Netanyahu. Rechtse kiezers kunnen het oneens zijn met zijn beleid zonder daarmee linkse kiezers te worden. Nieuwe rechtse partijen kunnen zetels bij Likud weghalen terwijl die stemmen binnen het rechtse kamp blijven en uiteindelijk onderdeel kunnen worden van een rechtse coalitie. Recente peilingen verschillen bovendien sterk. Een Channel 14-peiling gaf het rechtse blok 63 van de 120 zetels, terwijl andere peilingen voor Netanyahu aanzienlijk minder gunstig zijn.

Beschuldigingen

Ook de opkomst van Ofer Winters rechtse partij, met de Arabisch-Israëlische christen Yoseph Haddad als nummer twee, laat zien dat kritiek op Netanyahu niet hetzelfde is als een verschuiving naar links. Er wordt dus ook binnen rechts gevochten om de toekomst van Israël. En juist midden in een verkiezingsstrijd is voorzichtigheid geboden.

Er zullen ongetwijfeld nog veel beschuldigingen en onthullingen over Netanyahu verschijnen. Sommige kunnen waar blijken. Andere gedeeltelijk. Weer andere misschien helemaal niet. Een beschuldiging wordt geen feit omdat zij politiek goed uitkomt. En honderd keer dezelfde onbewezen bewering herhalen maakt haar nog steeds niet bewezen. Israël heeft gefaald. Hamas heeft de misdaad gepleegd. Dit onderscheid is essentieel. Wie uitgesproken pro-Israël is en Netanyahu steunt, hoeft niet iedere beslissing van zijn regering goed te keuren of aantoonbare Israëlische fouten te ontkennen. Integendeel.

Hamas

Israël heeft op 7 oktober gefaald in zijn belangrijkste taak: het beschermen van zijn bevolking. Dat is een verschrikkelijke waarheid. Maar verantwoordelijkheid voor het niet voorkomen van een misdaad is niet hetzelfde als daderschap van die misdaad. Hamas bereidde jarenlang zijn militaire capaciteiten voor. Hamas plande de aanval. Hamas stuurde terroristen Israël binnen. Hamas vermoordde. Hamas ontvoerde. Hamas nam gijzelaars mee naar Gaza.

De voorbereiding van Hamas stond los van de interne Israëlische politieke strijd. Die strijd kan Israël kwetsbaarder hebben gemaakt of besluitvorming hebben beïnvloed, maar zij heeft Hamas’ jarenlange militaire opbouw niet veroorzaakt. En er ligt vooralsnog geen bewijs dat iemand binnen de Israëlische politieke of veiligheidsleiding wist welke massaslachting eraan kwam en bewust besloot die te laten gebeuren. Dat is een buitengewoon zware beschuldiging. Daar hoort buitengewoon zwaar bewijs bij.

Misschien zijn achter gesloten deuren politieke spelletjes gespeeld. Misschien speelden ego’s, wantrouwen of de diepe verdeeldheid van 2023 een rol. Misschien blijkt uiteindelijk dat dit geen enkele invloed had. Dat weten we niet. Zelfs als ooit blijkt dat politieke of institutionele conflicten hebben bijgedragen aan verkeerde beslissingen, betekent dat nog niet dat betrokkenen konden voorzien welke prijs daarvoor zou worden betaald. Hamas werd catastrofaal onderschat. Dat is iets anders dan Hamas bewust zijn gang laten gaan.

Eerst bewijs, dan het oordeel

Steun aan Netanyahu betekent niet dat hij boven kritiek of verantwoordelijkheid staat. Als hard bewijs aantoont dat hij een concrete waarschuwing ontving en daar onverantwoordelijk mee omging, moet dat onder ogen worden gezien. Maar diezelfde bewijsstandaard moet gelden voor informatie die hem mogelijk níét bereikte, voor beslissingen binnen het veiligheidsapparaat en voor de vraag waarom hij in de laatste uren vóór de aanval niet werd gewaarschuwd terwijl daar wel degelijk verontrustende signalen werden besproken.

De bewijslast mag niet maar één kant op werken. In een rechtsstaat hoort de volgorde niet onderhandelbaar te zijn: eerst feiten, dan conclusies en pas daarna een oordeel. Niet andersom. Wat vaststaat, moeten we benoemen. Wat wordt betwist, moeten we als betwist beschrijven. En over wat we niet weten, moeten we de intellectuele eerlijkheid hebben te zeggen: dat weten we nog niet.

Israël werd op 7 oktober slachtoffer van een jarenlang voorbereide terroristische aanval én faalde die dag catastrofaal in de bescherming van zijn bevolking. Die twee waarheden kunnen naast elkaar bestaan. De slachtoffers van 7 oktober, de gijzelaars, hun families en Israël verdienen geen vooraf geschreven politiek vonnis. Zij verdienen de waarheid.