Onder water na 7 oktober 2023

Sinds 7 oktober 2023 is het leven voor veel Joden en Israëliërs problematischer geworden, maar de buitenwereld besteedt daar nauwelijks aandacht aan. Moeilijkheden op het werk, onverholen antisemitisme, ontslag, uitsluiting: de lijst is lang. Als Jood kun je eindeloos aan de bel blijven trekken over deze misstanden, bij media, bestuurders en werkgevers die hiertegen in het geweer zouden moeten komen, maar je krijgt maar zelden gehoor. Het is constructiever om de eigen Joodse gemeenschap te versterken waardoor de weerbaarheid tegen dit eeuwige antisemitisme wordt versterkt. 

Hoewel het onderwerp van deze column, de terugblik op het wel en wee van Joden in hun werkzame bestaan sinds 7 oktober 2023, enigszins somber stemt, start ik optimistisch. Want het is fijn als aardige lezers je via een verwijzing naar een lezing attenderen op iets wat je juist op dat éne moment nodig hebt: het loslaten van een illusie die mij sinds 7 oktober in haar greep hield en me aanzette tot talloze brieven en mails aan kranten en andere media, die nooit inhoudelijk beantwoord werden.
Hier kom ik straks op terug.

Taskforce Antisemitismebestrijding

Vanzelfsprekend ging de aandacht vorige week uit naar het rapport van de Taskforce Antisemitismebestrijding. Die bevestigde na twee jaar en vier maanden wat al die tijd wijd en zijd bekend was: voor veel Joden en Joodse docenten of sympathisanten van Israël is het sinds 7 oktober 2023 bepaald geen lolletje om te werken op een universiteit, er te studeren of zelfs maar rond te lopen. Het is er ronduit bedreigend. Een uitnodiging voor het geven van een lezing op een universiteit waar heftige pro-Palestina protesten plaatsvonden heb ik dan ook resoluut afgeslagen.

Uit eigen kring weet ik van Joodse docenten en medewerkers op universiteiten, die sinds 7 oktober niet meer worden uitgenodigd voor voordrachten of colleges op symposia of deelnames bij debatten of talkshows. En ook hoorde ik van Joodse studenten dat ze waren gestopt met hun studie vanwege de ellende op de universiteiten. Ik verwacht de komende jaren nog veel meer taskforcerapporten over de veranderde positie van Joden in Nederland. Het is hard nodig.

Meer problemen

De stemmingmakerij en demonisering rond Israël hebben ertoe geleid dat Joden sinds 7 oktober meer problemen ervaren in hun werkzame leven dan voorheen. Hierover spreken ze onderling, maar het krijgt nauwelijks weerklank in de maatschappij. Joden bespreken dit niet, of nauwelijks, buiten hun veilige kring. Begrijpelijk, want voordat je het weet word je als Jood beschuldigd van het trekken van de ‘slachtofferkaart’ en wordt het ‘afgezet tegen het perspectief van islamofobie’.

In Joodse appgroepen en van Joodse kennissen en vrienden hoor ik echter vaak over problemen en stagnaties in hun beroep of ontwikkeling vanwege de import van heftige emoties van het conflict in het Midden-Oosten op de werkvloer, bijna overal speelt dat een rol. De rode lijn heeft dit nog eens extra onderstreept.

Rode Lijn

Veel Joden ervaren collega’s of vrienden die de rode lijnen liepen als mensen waar ze niet meer van op aan kunnen en die onveilig zijn geworden. Het is een waterscheiding gebleken in het elkaar kunnen vertrouwen. Ik herken me hierin.
Bijna al mijn collega’s liepen de rode lijnen en voelden zich ‘moreel verplicht’ zich op deze manier ‘uit te spreken tegen de genocide’ die door Israël gepleegd zou worden. Ze namen kritiekloos en vaak met graagte de propaganda van Al Jazeera tot zich en waren hierover langdurig en heftig geëmotioneerd. Er was bij hen, en dat is nog steeds het geval ondanks de wapenstilstand maanden geleden, geen ruimte voor nuance of een gesprek over een ander perspectief als het over Israël of Joden gaat.

Veel problemen op werk voor Joden spelen zich ‘onder water’ af. En het lijkt daar steeds benauwder te worden. In mijn Joodse netwerk hoor ik dat de afkomst van Joden in de werkcultuur zelden openlijk wordt benoemd als problematische factor en eerder lijkt te worden verzwegen, maar dat er (in)direct wel naar wordt gehandeld door leidinggevenden, bazen, managers, collega’s. Verderop in deze column geef ik hiervan voorbeelden.

Verantwoordelijkheid

Wat mij telkens opvalt is dat de verantwoordelijkheid voor de ontstane werkproblemen meestal alleen bij Joden terechtkomt. Dit laat zich moeilijk in cijfers vangen, juist omdat dit zich vaak onder water afspeelt. Wat wél zichtbaar is geworden is een groepsmechanisme dat vaker optreedt bij maatschappelijke spanningen.

Wanneer een maatschappelijk conflict hoog oploopt en moreel geladen is verschuift de spanning in de maatschappij naar personen, die met dat conflict worden geassocieerd. Deze mensen worden dan vaak niet langer alleen gezien als de vertrouwde collega, professional of vriendin maar ook als mogelijke vertegenwoordiger van dat conflict. In zo’n klimaat wordt zwijgen over het conflict al snel gezien als instemming.

Joden overal ter wereld hebben zich de afgelopen tijd moeten uitspreken over hoe ze over Netanyahu en het optreden van de IDF in Gaza denken, alsof ze persoonlijk daadwerkelijk partij zijn in het conflict in het Midden-Oosten. Ik heb me op de werkvloer onthouden van politieke uitspraken over het Midden-Oosten conflict, maar merkte dat dit bij collega’s afstand, en vaak onbegrip, opriep.

Wat ik herhaaldelijk in Joodse appgroepen lees is hoezeer Joden geconfronteerd worden met de gevolgen van de import van het Midden-Oosten conflict op de werkvloer.

Verlies

Het is nog niet te bewijzen maar het zou mij niet verbazen als Joden sinds 7 oktober 2023 financieel verlies lijden vanwege teruglopende inkomsten. In mijn netwerk hoor ik van teruglopende opdrachten en klanten die afhaken om onbekende redenen. Sommigen brengen dit in verband met boycotacties (‘koop niet bij of van Joden’). Ook hoor ik over Joden die hun baan verliezen of uitzicht daarop, of ze worden niet meer uitgenodigd voor sollicitatiegesprekken, er komt een streep door een uitgestippelde toekomst. Zelden worden er openlijke beschuldigingen of verwijten geuit. Soms iets over het meewerken aan ‘de genocide’, maar ook dat hoor ik niet vaak.

Moreel geladen identiteit

In bepaalde sectoren lijkt het Joods of Israëlisch zijn echter een moreel geladen identiteit te zijn geworden. Werkgevers kunnen daardoor gaan anticiperen op mogelijke gevoeligheden en besluiten iemand niet in te zetten voor bepaalde projecten. Een Joodse vriendin van mij heeft een identieke ervaring in het bedrijf waar ze werkt. Als enige Joodse werknemer werd zij door collega’s gevraagd voor begeleiding van een project wat plaatsvindt rond 4 mei, maar de manager stak hier een stokje voor vanwege onduidelijke redenen. In een gesprek hierover suggereerde ze dat het ‘te gevoelig’ lag. Het gesprek ging kortom niet over de kwaliteiten van mijn vriendin, maar over de gevoeligheid van haar Joodse identiteit.

Joodse klanten weigeren

Onlangs hoorde ik van een Joodse advocate dat bijna alle collega-advocaten met wie zij samenwerkt Israëlische of Joodse klanten weigeren. Niemand die dat opmerkt want ze zeggen simpelweg tegen hen ‘geen tijd’ te hebben.

In intervisiegroepen (die zijn verplicht voor de wettelijke beroepsregistratie in veel beroepen) vonden heftige gesprekken plaats over ‘de genocide en Joden’. Ik hoorde hierover van collega’s en maakte het ook zelf mee. Het was ontluisterend. Ik ben uit de betreffende intervisiegroep gestapt en heb een nieuwe opgezet.

Ontslag eisen

Van een medewerker in een fysiotherapiecentrum hoorde ik dat een klant bezwaar maakte tegen haar ketting met Magen David (Davidsster), en toen zij hoorde dat zij uit Israël kwam, van de manager eiste dat de betreffende medewerker ontslagen zou worden. Dat laatste gebeurde net niet, omdat de medewerker maar uit eigener beweging opstapte nadat de manager de klant in het gelijk stelde over haar onvrede. De medewerker zoekt nu een nieuwe baan en twijfelt of ze haar Magen David af zal doen bij een volgend sollicitatiegesprek.

Uitsluiten

En wat te denken van de ontwikkelingen in de cultuurwereld. Voor zover ik kon nagaan zie ik bij de schouwburgen en theaters die ik in de randstad volg momenteel geen optredens van Joodse of Israëlische kunstenaars ingeboekt staan.

Een intaker in een GGZ-instelling, rode lijner, vroeg aan een Joodse vriendin van mij in een intake naar haar standpunt over Gaza. Hij begreep niet dat ze daarna elders hulp zocht bij een hulpverlener met een Joodse achternaam.

Een Joodse vriend van mij vertelde bij een sollicitatie dat zijn achternaam Grieks is, Hebreeuws valt immers niet in goede aarde. Hij kreeg de baan niet en baalt nu vooral dat hij zijn afkomst verloochend heeft.

Positief

Na alle rouw en bitterheid van de afgelopen jaren zie ik echter ook iets positiefs: ik heb nieuwe collega’s elders leren kennen die voor mij waardevol zijn. En ik lees en hoor nu over andere onderwerpen dan voor 7 oktober, toen ik nog links stemde en dacht. Dat is verrijkend en geeft moed. Ik hoop dat andere Joden dit ook ervaren, want wij hebben invloed op onze eigen toekomst.

Een lezing van Bret Stephens, waar een lezer mij op attendeerde, zette me aan het denken. Stephens betwijfelt of het bevechten van antisemitisme überhaupt een effectieve strategie is. Dit klonk mij aanvankelijk fatalistisch in de oren, maar het daadwerkelijk accepteren dat antisemitisme nooit zal verdwijnen en dat ik het niet kan, of hoef, op te lossen, vind ik bevrijdend. Ik voel me niet langer verplicht om brieven of mails te sturen naar redacties over antisemitische uitingen.

Investeren

Stephens pleit ervoor dat Joden niet meer zo onder water vechten tegen het antisemitisme, maar hun energie steken in wat wél binnen het eigen bereik ligt: het investeren in Joods onderwijs, Joodse culturele initiatieven, professionele netwerken en economische samenwerking.

Ook in Nederland valt daar winst te behalen. De Joodse gemeenschap is hier divers en soms verdeeld. Juist daarom is onderlinge samenwerking en solidariteit belangrijk. Sinds 7 oktober heb ik ervaren hoe belangrijk Joodse netwerken zijn voor informatie, steun en perspectief. Daaruit ontstaan nieuwe contacten en vriendschappen.

Met dit soort initiatieven bouwen we aan een gemeenschap die minder afhankelijk is van externe erkenning en beter bestand is tegen antisemitisme en haat.

Eigen tafels bouwen

Antisemitisme verschijnt telkens in nieuwe gedaantes en wordt niet altijd door iedereen herkend. We moeten ons ertoe verhouden. In de woorden van Philip Glass: “If there’s no room at the table, build your own.”

Daar zijn we al eeuwen goed in.

Wij bouwen tafels waar anderen later aanschuiven.

OpinieZ is en blijft gratis voor u! Maar we kunnen een bijdrage in onze kosten natuurlijk goed gebruiken. U kunt een donatie doen via GoFundMe. U helpt daarmee OpinieZ in de lucht te houden. Dank voor uw aandacht.

Over de auteur

Marcia van Gelderen

Recent gepubliceerd

Archief

• Antisemitisme22 mei 2026Wat voor Joden in Nederland veranderde na 7 oktober 2023
• Antisemitisme15 mei 2026Sadistische wreedheden van Hamas door reguliere media weggepoetst
• Antisemitisme4 mei 2026De Shoah wordt verjaagd uit de kern van de Dodenherdenking
• Antisemitisme3 mei 2026Wie ons land binnenkomt raakt de grenzen van onze vrijheid