Investeringsklimaat lijdt onder onduidelijkheid kabinetsplannen
Zes op de tien ondernemers noemen ondernemingsklimaat slecht
- Investeringsklimaat lijdt onder onduidelijkheid kabinetsplannen - 2 oktober 2026
- Na verijdelde vliegtuigkaping weer Netanyahu-bashing - 1 oktober 2026
- Nieuwe CO2-heffing EU komt er aan - 30 september 2026
Industrieterrein Westpoort. Foto: Dicklyon CC BY-SA 4.0.
De private investeringen in Nederland liggen “onder het gemiddelde in de Eurozone”, schrijft het kabinet-Jetten in zijn eerste Miljoenennota2. Bijna de helft van de ondernemers3 verwacht het komende jaar investeringen uit te stellen en noemt wisselend overheidsbeleid als belangrijkste reden.
Hoeveel investeringen er nodig zijn staat sinds december op papier. Peter Wennink, de oud-topman van ASML die het vorige kabinet adviseerde over het investeringsklimaat, kwam uit op 151 tot 187 miljard euro4 aan extra investeringen tot 2035, grotendeels uit private bron5. Dat is vijftien tot negentien miljard euro per jaar. Hij haalde 51 concrete voorstellen op die samen circa 126 miljard euro vertegenwoordigen. Die komen volgens Wennink pas van de grond bij snellere vergunningen, een groter stroomnet en lagere energiekosten6. Hij beveelt ook een Nationale Investeringsbank aan met minstens tien miljard euro werkkapitaal. Aan plannen is geen gebrek.
Het CBS mat over juli een investeringsvolume dat 0,1 procent7 boven dat van een jaar eerder lag, na krimp in april en mei en een groei van 2,8 procent in juni. Meer geld ging naar machines, waaronder defensiematerieel, en minder naar gebouwen en infrastructuur. Voor augustus noemt het statistiekbureau de omstandigheden iets ongunstiger dan in juli.
Wachten op Den Haag
VNO-NCW en MKB-Nederland lieten voor hun Prinsjesdag Peiling3, half september gepubliceerd, 3.473 ondernemers ondervragen. Die “weten onvoldoende welke regels, lasten en voorwaarden de komende jaren gaan gelden”, schrijven de organisaties. Het uitstel treft volgens hen ook uitgaven aan innovatie en verduurzaming. Zes op de tien noemen het ondernemingsklimaat slecht of zeer slecht. Regeldruk is het vaakst genoemde knelpunt, met de werkgeverslasten op de tweede plaats.
De trend is ouder dan dit kabinet. In maart8, nog vóór het aantreden van Jetten gepeild, zei bijna een op de drie ondernemers niet meer in Nederland te gaan investeren. Drie jaar eerder was dat achttien procent.
In dezelfde peiling zei 91 procent dat politieke besluiten hun bedrijfskeuzes beïnvloeden, en drie procent was tevreden over de betrouwbaarheid en stabiliteit van politiek en bestuur. De meerderheid die voor het eigen bedrijf nog toekomst in Nederland ziet, slonk sinds 2023 van 68 naar 57 procent. Na het aantreden van het kabinet zakte de onvrede over de politiek in de septemberpeiling iets, naar acht op de tien ondernemers. Door de blijvende onduidelijkheid over de kabinetsplannen – ook na de Algemene Politieke Beschouwingen en de Algemene Financiële Beschouwingen – ligt het in de verwachting dat de onvrede bij de ondernemers verder zal toenemen.
Een voorbeeld van het wisselend kabinetsbeleid is het box 3 dossier. Op Prinsjesdag schoof het zijn besluit over box 3 door naar het voorjaar van 20279, en veertien dagen later koos het in een Kamerbrief alsnog een nieuwe richting10. De wijziging moet nog dit jaar door beide Kamers, een tijdpad dat het kabinet zelf ambitieus noemt11. De coalitie heeft daarvoor zoals bekend nog geen meerderheid kunnen regelen 12 in de Tweede Kamer. De nieuwe heffing moet in 2028 ingaan en de dekking al in 2027.
De dekking
De nieuwe richting zelf verdient steun. Wie aandelen, obligaties of opties bezit, betaalt vanaf 2028 over de koerswinst pas belasting bij verkoop, wat volgens het kabinet ongeveer negentig procent van het vermogen met waardeontwikkeling dekt. Het wetsvoorstel dat de Tweede Kamer in februari aannam, zou ook koerswinst belasten die niemand heeft geïnd. Het Belastingplan verruimt verder de innovatiebox voor het mkb13 en de regeling voor aandelenopties bij startups.
De overgang kost de schatkist in 2028 en 2029 elk ruim drie miljard euro14, en het kabinet zoekt dat geld binnen box 2 en box 3. Het heffingsvrij vermogen daalt in 2027 van ruim 59.000 naar 30.846 euro15. De directeur-grootaandeelhouder mag over vijf jaar nog 100.000 euro onbelast van zijn eigen bv lenen, waar dat nu 500.000 euro is. Het hoge tarief in box 2 gaat vier jaar omlaag naar 29,2 procent om dividenduitkeringen naar voren te halen. ABN AMRO schrijft dat de opbrengst van box 3 per saldo ongeveer verdubbelt ten opzichte van nu. Erik Ziengs16, voorzitter van ondernemersvereniging ONL, ziet een rekening die wordt “betaald door ondernemers en kleine beleggers en spaarders”.
Per 1 januari stijgt ook de premie voor het Arbeidsongeschiktheidsfonds17, wat werkgevers in 2027 1,5 miljard euro kost en daarna 1,7 miljard per jaar. Dat zijn de werkgeverslasten die ondernemers als tweede knelpunt noemden.
Wie al afhaakt
Zinkproducent Nyrstar wachtte de volgende begroting niet af. Op 24 september begon het bedrijf een strategisch onderzoek18 naar zijn smelterij in Budel, waaraan 460 banen19 verbonden zijn. Een van de aanleidingen, naast een slechte zinkmarkt, is dat de begroting voor 2027 de netkosten voor grootverbruikers20 niet verlaagt. Begin 2024 legde Nyrstar de smelterij al maanden stil vanwege de energieprijzen. Het onderzoek loopt tot eind dit jaar en kan de productie naar België of Frankrijk brengen.
Het kabinet reserveerde op Prinsjesdag 574 miljoen euro om de compensatie voor de energie-intensieve industrie te verlengen, en de verlaging van de netkosten zelf begint in 2028. “Het bedrijf staat hierin niet alleen”, waarschuwt Hans Grünfeld, die als algemeen directeur van VEMW21 de zakelijke energiegebruikers vertegenwoordigt.
Follow the Money1 telde over vorig jaar negentien internationale concerns die een vertrek of afbouw aankondigden. Bij de meeste gaat het om één fabriek, zoals bij NXP in Nijmegen en AkzoNobel in Wapenveld. Fietsenmaker Accell centraliseert zijn productie in Hongarije. Zeven vertrekken vrijwel geheel, waaronder verzekeraar Aegon en zes buitenlandse concerns met één fabriek hier. Vier bedrijven in de Rotterdamse haven wijzen op de energiekosten, afvalverwerker Cedo en chemiebedrijf Chemours op regelgeving. Op 31.500 multinationals is negentien weinig, en het CBS telt sinds 2020 elk jaar meer bedrijven met minstens vijfhonderd werknemers. Een fabriek sluit pas nadat de investering is uitgebleven.
De begroting voor 2027 omvat 516,8 miljard euro2 aan uitgaven. Daarin is drie miljard voor box 3 te vinden zonder de investeerder aan te slaan. Sociale zekerheid en zorg nemen daarvan samen de helft, en de publieke investeringen groeien volgens het kabinet zelf trager dan de consumptieve uitgaven. Lasten en regels kunnen voor de hele kabinetsperiode worden vastgelegd. VNO-NCW en MKB-Nederland vragen het kabinet de agenda van Wennink uit te voeren. Het budget voor lagere netkosten bereikt zijn volle omvang van een miljard euro in 2035, het jaar waarin de investeringen van Wennink gedaan moeten zijn.
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|