De ‘consolidatiestaat’ maakt elke structurele verandering onmogelijk
Kijk naar de BBB die verdwaalde in Haagse rookgordijnen
- Populisme is geen ziekte, maar een symptoom - 28 augustus 2026
- De ‘consolidatiestaat’ maakt elke structurele verandering onmogelijk - 2 augustus 2026
Beeld: Gemini (AI)
BBB veroverde in 2023 de provincies met rurale woede tegen de bureaucratie, maar liep binnen twee jaar leeg. Volgens socioloog Wolfgang Streeck is dat geen toeval: de moderne parlementaire democratie is een ‘consolidatiestaat’ geworden, ontworpen om iedere structurele verandering te dwarsbomen en juist te verhinderen. Wat betekent dat voor de toekomst van de partij?
De parlementaire democratie, zoals die zich sinds de Verlichting heeft ontwikkeld, wordt door velen gezien als het kroonjuweel van de westerse beschaving. Haar hoogtijdagen begonnen ruwweg met de invoering van het algemeen kiesrecht rond 1920, stoelend op het negentiende-eeuwse principe van “één persoon, één stem, eens in de vier jaar”. Vanaf de jaren zeventig begonnen de westerse, hypercomplexe democratieën echter ernstige systeemfouten te vertonen, waardoor het oplossen van structurele crises nagenoeg onmogelijk werd.
Democratie onder druk
Volgens Streeck, voormalig directeur van het Max Planck Instituut voor Sociale Wetenschappen, kwamen de toenemende problemen, waaronder tientallen jaren van oplopende staatsschulden, tot een uitbarsting in 2008, toen overheden zich gedwongen zagen om met tientallen tot honderden miljarden aan belastinggeld de banken overeind te houden en tegelijkertijd enorme bezuinigingen op de verzorgingsstaat door te voeren om de financiële markten gunstig te stemmen. De totale kosten daarvan zijn nog steeds in nevelen gehuld, maar lopen wereldwijd in de tientallen biljoenen. Ministeries en aanverwante instituties transformeerden hierdoor in technocratische uitvoerders van supranationale agenda’s en internationale marktpartijen.
De vierjarige cyclus
De term Konsolidierungsstaat is door Streeck bedacht om aan te geven dat een fundamentele, institutionele verbouwing van de staat vereist was om die bezuinigingen permanent en onomkeerbaar te maken. Het moderne electorale systeem volgt hierbij een cyclisch patroon binnen uiterst smalle electorale en fiscale grenzen. Om deze cyclische dynamiek werkelijk te doorgronden, moet men de ideologische vernislaag van de representatieve democratie wegschrapen en kijken naar haar rauwe choreografie. Vertaald naar de Nederlandse politieke realiteit vertonen alle kabinetten sinds de val van Rutte I (5 november 2012) exact hetzelfde patroon.
Het begint met het vroegtijdig forceren van onaangekondigd — en door de kiezer ongewenst — beleid in het eerste regeringsjaar. Dit is een bewuste tactiek om in de resterende vierjarige cyclus een bureaucratisch momentum te genereren en structureel te verankeren. Alles binnen een modern technocratisch kabinet is er vervolgens op gericht om de rit van vier jaar uit te zitten. Daarbij wordt geen middel onbenut gelaten om rookgordijnen op te trekken: van hectisch politiek theater — zoals over identiteits- en migratiebeleid — en nachtelijke coalitiecrises tot eindeloze parlementaire compromissen.
Stikstof en subsidies
Wanneer een kabinet uiteindelijk valt of haar demissionaire periode bereikt, volgen tegenwoordig steevast loodzware, maandenlange formaties. Ondertussen denderde de beleidstrein onder de opeenvolgende kabinetten-Rutte gewoon door. Denk aan de rigide implementatie van het EU-begrotingspact, dat gepaard ging met zware en achteraf onnodige bezuinigingen. Of het programma Groene Groei, waarbij pensioenfondsen via wet- en regelgeving werden gedwongen te investeren in biomassacentrales die achteraf totaal ongeschikt bleken voor een duurzame energietransitie.
Onder Rutte III en IV muteerde dit programma geruisloos in het Klimaatfonds van 35 miljard euro, dat primair fungeert als subsidiepot voor multinationals en CO₂-opslag. Eind 2021 forceerde Rutte IV onder druk van D66 bovendien een onhaalbare stikstofdoelstelling — verlegd van 2035 naar 2030 — waar de buurlanden met verbijstering naar keken. De kongsi tussen wetenschap (onbetwiste stikstofmodellen) en recht (onwrikbare wetgeving) bleek hierbij cruciaal.
Opkomst van BBB
Dat de BoerBurgerBeweging (BBB) tijdens de Provinciale Statenverkiezingen van 2023 een monsterzege behaalde, was dan ook een logisch gevolg van deze opgestuwde onvrede. Dat de beleidskeuzes van Rutte rondom migratie en stikstof niet zonder electorale gevolgen konden blijven, bleek later dat jaar tijdens de Tweede Kamerverkiezingen. Nieuw Sociaal Contract (NSC) van Pieter Omtzigt wist een groot deel van de maatschappelijke onvrede te kanaliseren. Omdat ook BBB een stevige basis behield, trad na ruim tien jaar Rutte uiteindelijk een rechts kabinet aan mét de PVV. Vrij snel na het aantreden van dit kabinet-Schoof werden de bureaucratische duimschroeven echter alweer aangedraaid, ditmaal via het complexe mestdossier.
Drie tactieken
In dit machtsspel hanteert de gevestigde orde — en met name een partij als D66 — drie tactieken die tot in de finesses zijn geperfectioneerd:
- Rookgordijn A (De Houtje-Touwtje Compromissen): omdat het systeem geen adaptief vermogen bezit voor de lange termijn, kan het geen structurele oplossingen implementeren. Het reageert uitsluitend met ad-hoc noodverbanden.
- Rookgordijn B (Het Deugtheater): er worden theatrale, emotioneel geladen gevechten uitgevochten tussen coalitiepartners over secundaire culturele thema’s om de aandacht af te leiden van de sociaaleconomische kern.
- Rookgordijn C (De Electorale Mediapolarisatie): vlak voor de verkiezingen perst de media-bureaucratie-matrix de oneindige complexiteit van menselijke grieven samen tot een platte, binaire keuze. Elke vorm van gezonde tegenstand wordt geframed als ‘antipartij’, ‘tegen de vooruitgang’, ‘tegen het klimaat’ of ‘tegen de mensenrechten’.
In de taalval
Hoewel BBB de rurale woede tegen de spreadsheet-bureaucratie succesvol wist te verzilveren en via de provincies de Eerste Kamer veroverde, betrad de partij de parlementaire matrix zonder een decentraal alternatief systeemontwerp of een rigoureus intellectueel kader. Het gevolg was onvermijdelijk: ze werden opgeslokt door de vierjarige dans. Eenmaal binnen het Haagse bestuurssysteem verviel de partij in de fout om de spreadsheets van de elite simpelweg beter te willen managen.
Dit leidde tot interne frictie, bittere afsplitsingen en een dramatische leegloop van zowel de senaatsfractie als de provinciale meerderheden. Ze liepen recht in de taalkundige val die George Lakoff beschreef in zijn klassieker Don’t Think of an Elephant: door de frames van de tegenstander te accepteren, bevestig je ze.
De weg vooruit
Om deze vicieuze cirkel te doorbreken, moet BBB transformeren van een partij voor louter boerenbelangen naar een beweging voor mondiaal beschavingsrealisme, waarbij ook migratie op Deense wijze binnen de perken moet worden gebracht. Terwijl Europa zichzelf intern verzwakt, volgen grootmachten als China en India een strategische langetermijnkoers waarbij volledig wordt vastgehouden aan de eigen materiële en culturele soevereiniteit. BBB zal Gramsciaanse ‘organische intellectuelen’ — ook in goede technisch-bestuurlijke zin — aan zich moeten binden om de constitutionele bescherming van lokale zelfbeschikking af te dwingen.
Hiervoor is een fundamenteel andere, van onderop georganiseerde democratie nodig, niet een systeem dat de kiezer eens in de vier jaar een door de media gemanipuleerde stem laat uitbrengen. De provinciale verkiezingen zouden als hernieuwde basis kunnen dienen om deze democratie van onderop vorm te geven, zonder dat er aanpassingen in de grondwet nodig zijn. Heel oppositioneel Nederland zal zich dan wel achter deze aanpak moeten scharen. Het noodzakelijke platformoverleg laat echter nog altijd op zich wachten.
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|
De parlementaire democratie heeft al lang afgedaan. Het is een speeltje van partijen die elkaar zoeken in hun ideeën en vormen daarna coalities waarbij de slechtste stokpaardjes van elke partij overblijven. Dit alles gelegaliseerd door democratische verkiezingen. De verkiezingsdag is op zich democratisch maar alles wat vooraf gaat en achteraf gaat heeft niets meer met democratie te maken. Waar men voor gestemd heeft wordt ondergesneeuwt door partijen onderonsjes en uitsluitingen. Die maken van een democratische staat een dictatuur. In principe leven wij in Nederland al lang in het socialisme. Alle kenmerken zijn al rijk aanwezig van subsidies(omkopingen) tot censuur en rechters die andere mening rap bestraffen. De geest van het communisme vaart nog steeds door Europa en wordt steeds radicaler.
Met name Rookgordijn A en Rookgordijn B wisselen elkaar cyclisch af. Dit komt omdat de politiek in Nederland grotendeels bepaald wordt door de Opperste Sovjet in Brussel (grote onderwerpen als landbouw, migratie, energiebeleid, handel) en de Nederlandse Grondwet in art 93 en 94 alles van de Opperste Sovjet automatisch overneemt.
Dus in ons parlement kan alleen nog worden gepraat over de invulling van wat de Opperste Sovjet heeft besloten, het verdelen van de baantjes en de rapportage.
Vanuit dat perspectief heeft ons kabinet en parlement Rookgordijn A nodig om de besluiten van de Opperste Sovjet overtuigend als rationeel te communiceren aan het volk.
Dat lukt natuurlijk niet altijd, omdat de besluiten van de Opperste Sovjet heel vaak zeer nadelig zijn voor veel Nederlanders. Dan wordt Rookgordijn B ingezet, om op het sentiment in te spelen: we doen het voor oma, voor de mensenrechten, voor een betere wereld, enzovoort.
Beide tactieken, A en B, hebben als hoofddoel dat het publiek niet moet zien dat Nederland bestuurd wordt vanuit Brussel en dat verkiezingen een grote schijnvertoning zijn.
En precies hierom is de enige manier om de parlementaire democratie te herstellen, de macht van Brussel terug naar Nederland. Nederlands recht boven internationaal recht.
Helemaal waar! Maar het grootste deel van de bevolking wil dat niet zien. Blijven liever in hun bubbel, want met “ons” gaat het toch wel goed. Instituten als EU en VN moeten worden opgeheven. Voor ons: terug naar een soort EEG.
Gekke ervaring. Ben een stabiele (meen ik) gezonde vent van net in de 70, die redelijk stressloos leeft. Maar begon spontaan te huilen bij dit stuk. Schuldgevoel naar de vorige generatie over wat we met hun erfenis hebben gedaan? Ik weet het niet goed te duiden, maar de feiten zijn niet bemoedigend. Bedankt voor je verhaal Sjon.
De parlementaire democratie is al lang vervallen tot een dictatuur van het onbenul. Dit o.a. door steeds complexer worden van maatschappij met vele verbanden en ontbreken van visie over toekomst. Dit heeft de voedingsbodem gegeven voor valse profeten, betweters en complot volgers.
De maatschappij is complex gemáákt, en de vele opgetuigde verbanden maken het simpel om steeds naar de ander te (ver-)wijzen. Heen en weer, en weer, en weer. Niet voor niets rijst het ambtenarenapparaat de pan uit. Zoveel mogelijk ruimte en schakels tussen besluit en voorgenomen uitvoering, zoveel mogelijk instituties die spaken in de wielen kunnen steken. Zodat er uiteindelijk niets echt hoeft te veranderen. Consolideren dus. Maar er is over gedebatteerd, moties zijn aangenomen en af en toe doet een rechter nog een (s)linkse duit in het zakje, dus niet zeuren, de democratie werkt. Alleen niet voor iedereen.
Tja, dacht er er al lang over na. De teloorgang van de politieke idealen van, Hans van Mierlo,, Hans Gruijters c.s., medeoprichters D66 is een sprekend voorbeeld. D66 heeft zich totaal geconformeerd aan en zich in het hart van onze constitutionele monarchie met parlementaire democratie genesteld. Ik mag 4 keer naar de stembus: 2e kmr, waterschappen, provincie gemeenten, waterschappen. In totaal worden er 150, 518, 572 en 8.610 personen direct door het volk gekozen die zgn. het volk vertegenwoordigen. Doordat binnen het bestaande systeem veel macht is opgebouwd; bezien vanaf de Franse revolutie tot nu tot zetelen de oude stromingen nog volop in de macht; door de eeuwen benoemen zij de duuzenden. tienduizenden bestuurders in overheids- en semi-overheidsfuncties. Nu vanuit de partijvorm. Dit gehele apparaat omvat met alle ambtenaren en werknemers erbij tegen de 2,6mln ingezetenen. Daarnaast is de vrije nieuwsgaring in handen van media groepen die openlijk bij de overheid naar subsidie hengelen. De Belgische staat financiert mede de krantenmagnaten die de Nederlandse markt beheersen. Onze omroepen zijn geheel afhankelijk van publiek geld. Ook de echt grote media worden nu in de tang genomen. Brussel neemt daarin het voortouw. Herman Tjeenk Willink wees er al op: we zijn een bestuurdersstaat en bestuurders consolideren hun macht.
“Eenmaal binnen het Haagse bestuurssysteem verviel de partij in de fout om de spreadsheets van de elite simpelweg beter te willen managen.” De vraag is gerechtvaardigd waarom een gloednieuwe partij, zoals de BBB, hiervoor heeft gekozen.
Want als het in de politiek erom gaat effectief macht uit te oefenen, zal je dit willen doen met bestaande machtsinstrumenten. De vervolgvraag zou dan kunnen zijn ‘Wat is er mis met die machtsinstrumenten?’ en ‘Welke machtsinstrumenten heeft een parlement tot zijn beschikking?’
Al gauw kom ik tot de simultane bevestiging van Europese nationale parlementen tussen 2007 en 2009 van het Verdrag van Lissabon, waarin vastgelegd was dat Europese nationale staten zich verplichten tot nationale wetgeving (dus vanuit nationale wetgevende machten, in casu parlementen) op basis van ‘richtlijnen’ vanuit de Europese Commissie (dus vanuit een [ongekozen] supranationaal bestuurlijk orgaan).
Zoals ik het zie is in die jaren niet alleen de facto afscheid genomen van functionerende nationale staten, maar is tevens de wetgevende macht in handen gelegd van een bestuurlijke macht, geheel in strijd met de Trias Politica. Een bestuurlijke macht die niet alleen supranationaal is, maar ongekozen bovendien.
Dus tegelijkertijd werd tussen 2007 en 2009 binnen (en door) de Europese Unie
1. een einde gemaakt aan functionerende nationale staten
2. een einde gemaakt aan functionerende democratieën in Europa.
1/2
Nou het zit volgens mij heel anders in elkaar!! Als je maatregels neemt die juist tegen het principe gaan waarvoor je gekozen bent en je conform daarmee het desastreuze beleid van linkse en semi-rechtse kabinetten (tot grote verbazing van iedereen en de van met name kiezers op de BBB) alsnog onderstreept Daarbij de grote maffiose coke-neus uit de Oekraïne met grote overtuiging steunt en verder eigenlijk niks kan betekenen tegen de kwaadaardige plannen van Europa en het WEF (deepstate maffia) i.v.m. de boeren en zelfs mee stemt met allerlei wetten tot verdere ontreddering van die zelfde boeren ben je niks meer of minder dan ook een onderdeel van dit huidige criminele kabinet wat er nu zit en de griezels er voor. Dus is het helemaal niet gek dat je dan verdwijnt, gelukkig maar.
*Rest van de reactie is door de redactie verwijderd. Reageren in hoofdletters is niet toegestaan. Zie onze spelregels.
Een gekozen parlementariër in een nationaal parlement zal alles op alles zetten om macht uit te oefenen. Dit kan pas wanneer het hij/zij op een of andere wijze macht terug haalt van het bestuursorgaan te Brussel. Dit kan binnen de huidige constellatie alleen door het, als parlementariër, aan te leggen met dat instituut dat bevoegd is tot overleg met dit bestuurlijk orgaan (Europese Commissie) te Brussel, namelijk het nationale bestuursorgaan (de nationale regering).
Per saldo moet een partij zich dus voegen naar het beleid dat de nationale regering uitvoert, uitgezet door de supranationale regering te Brussel, dat formeel niet de titel van regering draagt.
2/2
Er speelt nog iets. Nieuwe partijen noem ik vaak vuurpijlen. Ze schieten uit het niets omhoog, om daar uiteen te spatten waarna de restanten terugvallen.
Dat gebeurde met LPF, ook als Pim Fortuin niet was vermoord. Je omringt je in de gauwigheid met allerhande lieden die zich geschikt voordoen, maar die niet begrijpen wat werkelijk van ze verlangd wordt.
FvD, ook zo’n vuurpijl. En dat geldt ook voor BBB. Hoewel BBR (Boer Burger Ruzie) ook past als naam.
FvD toont dat je nog steeds kunt terugkeren. Dat kan BBB dus ook doen. Alleen zal er een grondige bezinning aan vooraf moeten gaan.
Ook moet gezegd dat BBB onder beroerde omstandigheden begon. NCS (ook zo’n vuurpijl) was de spaak in het wiel van het kabinet. De VVD laat zich inspireren door Judas Iskariot en haalt streken uit. En dit kabinet mocht niet slagen. Dat was vechten tegen de bierkaai.
En een een potentieel volgend kabinet wat kan bestaan uit FvD, JA21, PVV, VVD, 50+ en SGP stevenen wij blijmoedig af op het volgende ongeluk.
Grond is macht. Van wie is de grond van Nederland? Van de Nederlanders zou ik zeggen. We moeten ons niet laten ringeloren door de regenten, die op macht azen maar we moeten beseffen dat wij de macht hebben.
Macht moet ook uitgeoefend (kunnen) worden. En dat kan in de meeste westerse zg. democratieën niet echt meer. Elke opstand wordt handhandig neergeslagen, niet meegaan in het heersende, opgelegde narratief kost je (figuurlijk, nog wel) de kop. Kijk wat er gebeurde toen Wilders verkiezingen won. Het werd eerst hem, toen het rechter deel van dat kabinet, onmogelijk gemaakt ook maar iets voor elkaar te krijgen.
Vergeet de C-periode ook niet.
De NL burgers kunnen de macht terug opeisen, maar dan moeten ze wel massaal, echt massaal, hun lamlendige gemakzucht eens stoppen en gáán voor de toekomst van het nageslacht.
Prima artikel.
Het probleem is echter dat we met elkaar proberen te begrijpen hoe het lek in de emmer is ontstaan en hoe dit dicht te krijgen, terwijl dat vanuit de binnenkant steeds groter wordt gemaakt, door de genoemde kartel partijen
Dank voor deze trefzekere schets van het politieke bedrijf.