Wie controleert de controleurs van de NPO?
Toezichthouder weigert boycot AVROTROS van Songfestival te toetsen
- Wie controleert de controleurs van de NPO? - 20 juli 2026
- Joodse studenten en docenten ervaren angstcultuur op universiteiten - 11 juli 2026
- Theater Flint en de grens van het politiek fatsoen - 26 juni 2026
Beeld: Gemini (AI)
Een handhavingsverzoek van de auteur tegen het besluit van AVROTROS om niet deel te nemen aan het Eurovisie Songfestival 2026 strandde – je verwacht het niet… – bij het Commissariaat voor de Media op een procedurele afwijzing. De zaak legt een dieper probleem bloot: burgers die de publieke omroep aan haar wettelijke verplichtingen willen houden, botsen op een toezichthouder die zich systematisch achter formele regels verschuilt.
Procedurele vluchtroute
Mijn handhavingsverzoek bij het Commissariaat voor de Media was bedoeld als lakmoesproef voor de naleving van de Mediawet 2008. Een publieke omroep is immers geen private entiteit, maar een instituut dat volledig wordt gefinancierd door de samenleving. Dat brengt stringente verplichtingen met zich mee op het gebied van neutraliteit, pluriformiteit en maatschappelijke verantwoording. De reactieve stap van de toezichthouder op 10 juli 2026 was echter een koude douche en een afwijzing op louter procedurele gronden: mijn bezwaar werd niet-ontvankelijk verklaard.
Monddood
Het Commissariaat oordeelde dat ik geen ‘belanghebbende’ ben en merkte de beslissing van de omroep niet aan als een formeel, voor bezwaar vatbaar ‘besluit’. Hiermee werd de toegang tot een inhoudelijke beoordeling van de Mediawet feitelijk afgesloten. Dit legt een gapend democratisch gat bloot. Wanneer een toezichthouder zich verschuilt achter procedurele regels, verwordt de wet tot een schild voor de omroep, in plaats van een waarborg voor de kijker en de burger. Waar een commercieel bedrijf bij wanprestatie door een toezichthouder hard wordt gecorrigeerd, staat de burger bij een publieke omroep buitenspel.
Het Commissariaat voor de Media, dat wettelijk is aangesteld als de onafhankelijke hoeder van het bestel, hanteert een uiterst restrictieve interpretatie van het belanghebbendencriterium (artikel 1:2 van de Algemene wet bestuursrecht). In plaats van een actieve rol te spelen in het bewaken van de maatschappelijke opdracht, beperkt de toezichthouder zich tot een formalistische toetsing die critici effectief monddood maakt.
Bureaucratische druk en de strijd om de beeldvorming
Hoe ver de toezichthouder gaat om de gelederen gesloten te houden, bleek wel uit de reactie die ik direct na mijn kritische publicaties ontving. Het Commissariaat stuurde mij op 15 juli 2026 een brief waarin zij mij – onder het mom van efficiëntie – verzochten mijn lopende bezwaarprocedure tegen de openbaarmaking van hun besluit te staken. Hun redenering was even opmerkelijk als paternalistisch: omdat ik immers zelf al op Spreekbuis.nl over de zaak had geschreven, zou ik geen ‘belang’ meer hebben bij een bezwaar tegen hun eigen voorgenomen publicatie.
Dit is een klassieke bureaucratische afleidingsmanoeuvre die direct moet worden weerlegd. Er is namelijk een fundamenteel en wezenlijk verschil tussen een journalistiek artikel van een maatschappelijke organisatie en een officiële publicatie door een bestuursorgaan. Aan een publicatie door een overheidsorgaan als het Commissariaat voor de Media hangt een bijzonder, officieel gezag.
Context weggelaten
Als de toezichthouder overgaat tot eenzijdige publicatie van het besluit waarin staat dat mijn bezwaar ‘niet-ontvankelijk’ is, zonder daarbij de cruciale context te vermelden dat zij de inhoudelijke gronden van mijn handhavingsverzoek — de strijd tegen antisemitisme en de rol van de omroep — volledig onbehandeld hebben gelaten, ontstaat er een ernstig vertekend beeld. Bij het grote publiek wordt hiermee de indruk gewekt dat mijn bezwaren inhoudelijk zijn gewogen en ongegrond zijn bevonden. Niets is minder waar. Het Commissariaat durfde de inhoudelijke toets simpelweg niet aan. Juist omdat er nu een publiek debat woedt, is een evenwichtige, volledige officiële weergave belangrijker dan ooit.
Slagers die hun eigen vlees keuren
Dit incident staat niet op zichzelf; het past in een breder patroon van een bestel dat intern is dichtgetimmerd. Ook de positie van de NPO-ombudsman verdient in dit kader kritische aandacht. De huidige structuur, waarbij de ombudsman binnen het bestel zelf opereert, bemoeilijkt een werkelijk onafhankelijke en kritische opstelling. Een ombudsman die benoemd en gefaciliteerd wordt door de organisatie waarover hij geacht wordt te oordelen, mist de noodzakelijke distantie om ingrijpende besluiten van omroepen onafhankelijk te toetsen aan bredere maatschappelijke en democratische waarden. Hierdoor blijft de klachtbehandeling steken in een interne sfeer van zelfregulering, zonder dat er een externe autoriteit is die sancties kan opleggen of beleid kan bijsturen.
We hebben dringend behoefte aan een extern toezichtkader met reële, bijtende bevoegdheden. Transparantie is geen gunst die de omroep of de toezichthouder naar eigen goeddunken kan verlenen; het is de hoeksteen van ons democratische bestel. Wie publiek geld ontvangt en namens de samenleving zendt, is verantwoording verschuldigd aan die gehele samenleving. Deze verantwoording mag niet stoppen bij interne evaluatierapporten en procedurele vinkjes. Er moet een toegankelijke, juridische weg zijn voor burgers om de publieke taakuitvoering daadwerkelijk te laten toetsen.
Conclusie: wie controleert de controleurs?
De publieke omroep gedraagt zich in de praktijk steeds meer als een besloten club die haar eigen grenzen bewaakt zonder effectieve democratische controle. Zolang inhoudelijke verantwoording over ethische en maatschappelijke keuzes wordt ontweken via juridische achterdeurtjes en procedurele handigheidjes, verliest het bestel zijn maatschappelijke legitimiteit.
De juridische weg die ik heb bewandeld, markeert het begin van een noodzakelijke discussie. Als besluiten met een enorme maatschappelijke impact niet onafhankelijk getoetst kunnen worden omdat de toezichthouder de burger de status van ‘belanghebbende’ ontzegt, dan is de wet failliet. Het is tijd voor een grondige herwaardering van ons toezichtstelsel.
Want de cruciale vraag blijft onbeantwoord: wie controleert de controleurs wanneer zij de wet gebruiken om zich aan hun eigenlijke taak te onttrekken?
|
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven.
|
|
Geke legt maar weer eens bloot dat onze democratie sterk verwatert. Immers; waar is de arbeidsethos om je werk naar eer en geweten to doen?
AVROTROS heeft natuurlijk die belanghebbende criteria goed bekeken vóór dat ze besloten niet deel te nemen aan het Eurosongfestival.
De uitslag van het bezwaar kan dus niet verbazen.
Het betekent natuurlijk wel dat bijna geen enkel persoon of organisatie naleving van de Mediawet van 2008 kan vorderen. De criteria voor een ontvankelijk verzoek daartoe zijn namelijk in artikel 1.2 Bestuursrecht zo uitgebreid en ingekleed, dat bijna niemand er aan voldoet. Een AVROTROS of andere uitzendorganisatie kan dus heel makkelijk controleren vooraf of ze risico lopen.
De echte vraag valt ook helemaal buiten de bovenstaande quasi-juridische warwinkel: moet een uitzendorganisatie aan politiek doen door wel of niet aan een internationaal concours mee te doen? En het antwoord is uiteraard, nee dat behoort ze niet te doen, want de publieke taak sluit uit dat ze politieke posities inneemt die aan een klein deel van het publiek beantwoordt.
De uitslag van dit juridisch steekspel toont maar weer eens hoezeer onze media verworden zijn tot politieke roeptoeters, die door de zelfstandig denkende burger maar beter strikt gemeden kunnen worden.
“Een publieke omroep is immers geen private entiteit, maar een instituut dat volledig wordt gefinancierd door de samenleving. Dat brengt stringente verplichtingen met zich mee op het gebied van neutraliteit, pluriformiteit en maatschappelijke verantwoording.”
Toevallig net bij NieuwRechts gelezen dat een Kamermeerderheid wil dat Ongehoord Nederland (ON) uit het publieke omroepbestel verdwijnt. D66, VVD, CDA en PRO vinden dat de omroep zich herhaaldelijk niet aan de regels heeft gehouden.
Daarbij zegt het D66 kamerlid Ouafa Oualhadj dat vrijheid van meningsuiting belangrijk blijft, maar “Wie met belastinggeld wordt betaald, dient zich aan de regels te houden. Die gelden voor iedereen.”
Peter Vlemmix’ reactie hierop: “Of een omroep in het bestel thuishoort, wordt bepaald door objectieve criteria, niet door een politiek sentiment’.
Ik denk dat hij een (belangrijk) punt heeft. Maar reken maar dat er weer met twee maten gemeten gaat worden.
Men heeft beslist dat u geen rechtstreeks belanghebbende (Awb) bent. Dan hoeven ze verder ook niet inhoudelijk te toetsen. AVROTROS is heeft als strategie cultuur en rechtvaardigheid. Zie https://pers.avrotros.nl/taco-zimmerman-nieuwe-algemeen-directeur-avrotros/
Rechtvaardigheid, het doel van TACO en AVROTROS, is een geniepig Nederlands woord, wat zich in het Engels vertaalt als justice en rechters worden in het Engels vaak justices, “rechtvaardigen”, genoemd.
Directeur TACO en de AVROTROS hebben die rol van rechtvaardigen, rechters, op zich genomen. M.a.w., ze gaan voor eigen rechter spelen. Een gevaarlijke tendens, vind ik.
Ik kijk nauwelijks nog naar de NPO. Wat mij betreft gaat door de gehele NPO een streep. En boven de NPO-ombudsman staat overigens de Nationale Ombudsman die wel degelijk een klacht kan indienen bij het CvdM.
“”Wie publiek geld ontvangt en namens de samenleving zendt, is verantwoording verschuldigd aan die gehele samenleving.”” Jazeker, en dat geldt ook voor aspirant-omroepen zoals Ongehoord Nu, geen enkele NPO-organisatie is daarvan uitgezonderd!.