Stikstofbeleid: Nederlandse ondergrens 4.000x strenger dan Duitse

• Over
• Laatste berichten

Asher

Hoofdredacteur OpinieZ. Historicus.

Laatste berichten van Asher (alles zien)

• Stikstofbeleid: Nederlandse ondergrens 4.000x strenger dan Duitse - 10 november 2026
• Von der Leyen wil uw spaargeld gebruiken - 8 november 2026
• Hoe lang houdt de VVD het nog vol? - 6 november 2026

Foto: CC0.

Het is opvallend dat in Duitsland een rekenkundige ondergrens voor stikstofdepositie wordt gehanteerd die ruim 4.000 keer hoger is dan de Nederlandse. De Duitse overheid telt alle deposities onder de 0,3 kilogram stikstof per hectare per jaar (overeenkomend met ruim 21 mol) niet mee². In Nederland wordt elke depositie vanaf 0,005 mol meegeteld¹. Dat zorgt ervoor dat in ons land de kans dat een boer of bouwer geen vergunning krijgt heel veel groter is dan in Duitsland.

Uit een gezamenlijk onderzoek van RIVM en het Duitse Umweltbundesamt blijkt dat in Nederland in 2023 bij ongeveer 70 procent van de stikstofgevoelige natuur binnen Natura 2000 de kritische depositiewaarde werd overschreden¹. In Duitsland gold dat in 2019 voor 68,5 procent van alle ecosystemen¹. De cijfers zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar. Ook Duitsland heeft dus een stikstofprobleem. Het gaat in beide landen om een groot deel van de beschermde natuur.

De Duitse afkapgrens

Beide landen passen artikel 6 van de EU-Habitatrichtlijn toe. Dat wil zeggen dat er een passende beoordeling moet plaatsvinden zodra een project een significant effect op een Natura 2000-gebied kan hebben. Tot zover de overeenkomst tussen beide landen. Welk effect een depositie van 0,005 mol en van ruim 21 mol heeft, wordt door de twee landen op een geheel andere manier benaderd¹. Omgerekend is de Duitse grens van 0,3 kilogram ongeveer 21,4 mol, en dat is ruim 4.000 keer zoveel als 0,005 mol.

Het Bundesverwaltungsgericht, het hoogste Duitse bestuursrechtelijke hof, heeft de Duitse ondergrens op 15 mei 2019 vastgesteld. Het Hof bepaalde dat een project met minder dan 0,3 kilogram stikstofdepositie (21 mol) per hectare per jaar toevoegt niet strenger hoeft te worden beoordeeld als meerdere projecten bij elkaar worden opgeteld². Dit ‘absoluut afkapcriterium’, zoals het RIVM het noemt, mag vergunningverlening niet in de weg staan¹.

In Duitsland is er een tweede drempel. Een project dat de kritische depositiewaarde met minder dan drie procent overschrijdt, kan onder voorwaarden doorgaan als aangetoond wordt dat er natuurherstelmaatregelen zijn of worden getroffen¹.

De afkapgrens is in Duitsland overigens niet onomstreden. Het RIVM meldt dat Duitse rechters de regels uit de TA Luft onvoldoende streng vonden voor beschermde natuur buiten Natura 2000¹. Sommige deelstaten passen de grens van 0,3 kilogram daar wel toe¹. Voor Natura 2000-gebieden zelf blijft de grens van het Bundesverwaltungsgericht dus gewoon van kracht.

Nederlands stikstofbeleid doet zichzelf de das om

In Nederland heeft de bestuursrechter een andere koers gevolgd. Op 29 mei 2019 oordeelde de Raad van State dat het Programma Aanpak Stikstof (PAS) niet voldoende was om als basis voor vergunningverlening te dienen³. Dit omdat PAS berustte op natuurbeschermende maatregelen die nog niet waren uitgevoerd. Ook de grenswaarde van één mol in het PAS-stelsel werd onverbindend verklaard⁴.

In Nederland wordt de stikstofdepositie tot 25 kilometer van de bron door de rekenmodellen meegenomen. Er is een technische ondergrens van 0,005 mol. Die wordt afgerond op 0,01 mol¹. Het RIVM vindt dat zelfs een minuscule extra neerslag van 0,01 mol negatieve gevolgen voor de natuur heeft¹. Het stikstofplan van minister Van Essen noemt de optie van een hogere ondergrens van één mol.

Nederland legde zichzelf ook een wettelijk beleidsdoel op. Het aandeel stikstofgevoelige natuur onder de kritische depositiewaarde moet in 2025 minstens 40 procent zijn, in 2030 minstens 50 procent en in 2035 minstens 74 procent¹. De rechtbank in Den Haag droeg de Staat op 22 januari 2025 op om het doel voor 2030 te halen⁵. Het kabinet is daartegen in hoger beroep gegaan¹². Het RIVM noemt voor Duitsland geen vergelijkbare wettelijke vastlegging, terwijl Nederland die wel heeft¹.

Kopieert Den Haag Duitsland?

Het kabinet-Jetten wil per 1 juli 2027 onder voorwaarden een rekenkundige ondergrens van één mol invoeren, een niveau waaronder het rekenmodel een stikstofdepositie niet meer meeneemt⁶. Dat is soepeler dan 0,005 mol, maar nog steeds ruim 21 keer strenger dan de Duitse afkapgrens.

In een Kamerbrief van juni 2025 schreef de toenmalige minister Femke Wiersma dat een rekenkundige ondergrens juridisch iets anders is dan een drempelwaarde⁷, en de landsadvocaat bracht in juni 2026 een notitie over diezelfde ondergrens uit⁸.

Het kabinet wil ook sectorale emissiedoelen invoeren in plaats van omgevingswaarden die op de kritische depositiewaarde zijn gebaseerd, en minister Jaimi van Essen wees er op 26 juni 2026 op dat ongeveer een derde van de stikstofdepositie uit het buitenland komt⁹.

Duitsland stuurt in het natuurbeleid op beperking van de uitstoot van schadelijke stoffen. Nederland stuurt op de neerslag op een natuurgebied. De EU-NEC-richtlijn schrijft Duitsland voor de ammoniakuitstoot in 2030 met 29 procent te verlagen ten opzichte van 2005¹⁰. In 2024 was die daling volgens het Umweltbundesamt 24 procent¹¹, dus er ontbreekt nog vijf procentpunt. Het Duitse streefdoel voor de natuur is dat de overschrijding in 2030 nog op de helft van het ecosysteemoppervlak voorkomt. Het RIVM-rapport verwacht dat dit doel wordt gehaald¹.

Wat wij denken

Wij denken dat de rekenkundige ondergrens van één mol, die per 1 juli 2027 onder voorwaarden moet ingaan, tegen die tijd niet door de rechter is getoetst. De kans is groot dat de vergunningverlening in Nederland dan opnieuw vastloopt door procedures van milieuorganisaties tegen de ondergrens. Dat is ook eerder gebeurd bij PAS en de grenswaarde van één mol³⁴. De Duitse afkapgrens van 21 mol is wel goedgekeurd door de hoogste bestuursrechter². Wij vermoeden dat daar dan ook veel minder procedures lopen.

Duitsland en Nederland hanteren een verschillende rekenmethode en een verschillende ondergrens in het stikstofbeleid. Het zou mooi zijn als het kabinet-Jetten in staat is om uit te leggen waar die verschillen op zijn gebaseerd. Aan de EU-regels lijkt het in ieder geval niet te liggen. Beide landen passen dezelfde Habitatrichtlijn toe.

Meer van deze auteur

Von der Leyen wil uw spaargeld gebruiken

Hoe lang houdt de VVD het nog vol?

Trump is Congres kwijt, maar de macht niet