Over zogenaamde ‘goede’ en ‘foute’ Joden

• Over
• Laatste berichten

Marcia van Gelderen

Werkzaam in de zorg. Schrijfster van columns en het boek 'Het. Een poging tot gezinsmoord'.

Laatste berichten van Marcia van Gelderen (alles zien)

• Over zogenaamde ‘goede’ en ‘foute’ Joden - 4 oktober 2026
• Bericht uit de toekomst - 8 september 2026
• Al dat begrip leidt tot normvervaging - 30 augustus 2026

Foto: CC0.

Ik kan me herinneren dat bij de eerste demonstraties na 7 oktober 2023 breeduit de Joden werden gefilmd en gefotografeerd die ‘ook’ tegen Israël waren. En later, bij de Rode Lijn-demonstraties, zag je dit opnieuw. De Joden die toen zichtbaar als Jood meeliepen of optraden, kregen in de pers opvallend veel aandacht. Nog vers in het geheugen zijn de twee Israëliërs die de film NAZA² maakten en hiervoor onlangs 24 minuten bejubeld werden op de Biënnale. In de film uitten 24 anonieme Israëlische militairen en medewerkers van inlichtingendiensten ernstige beschuldigingen over het optreden van Israël in Gaza. De identiteit van de geïnterviewden is voor de kijker niet te controleren. Maar het zijn Joden die Israël aanklagen en dat genereert nou eenmaal veel publiciteit.

Anti-Israël film NAZA verdient geen applaus, maar hoon

Het tegenovergestelde, een Jood met een positief beeld over Israël, een ‘foute’ Jood, komt niet meer in de gloedvolle aandacht van de schijnwerpers. Je moet als foute Jood tegenwoordig ook wel als in beton gegoten in je schoenen staan als je je in diezelfde media begeeft met een positief geluid over Israël, of nog erger: het zionisme. Al snel word je dan als rechts-extremist of zelfs als fascist betiteld.

Een perverse ruil

Waarom krijgen de Joden die Israël fel afwijzen zoveel aandacht in de media en waarom zoeken zij juist met zulke opvattingen de publiciteit op? Het heeft iets pervers, wat er tussen hen en de media gebeurt. Het is alsof zij de media geven wat die van hen nodig hebben: een Jood, liefst met een getraumatiseerde familiegeschiedenis, die bevestigt wat ze zelf al sinds 7 oktober overal uitzenden in hun vijandige meningencircus tegen Israël.

En de Jood zelf mag in ruil hiervoor emotioneel leeglopen over de foute regering van Israël en het verdorven zionisme. Hij ontvangt dan een podium met aandacht en erkenning. En niet te vergeten de publieke waardering, want je valt in de smaak als deugende Jood. Dat kan zich ook vertalen in roem, geld, of publicatie van boeken, artikelen, films.

Op enige ambivalentie heb ik ze helaas nauwelijks kunnen betrappen. Ze zijn gewoon heel erg anti-Israël en een discussie waarin tegenstrijdige visies uitgewisseld kunnen worden, komt nauwelijks op gang. Steeds gaat het over de regering van Netanyahu, hoe verdorven het zionisme zou zijn en de oorlog in Gaza. Hamas en 7 oktober worden vaak niet eens genoemd.

Zorg, betrokkenheid of enig mededogen over wat Joden in Israël en overal ter wereld, ook in Nederland, sinds 7 oktober hebben meegemaakt, kan ik bij deze Joden ontzettend missen en dat vind ik erg pijnlijk. Meestal vertellen ze in interviews hoeveel familieleden vermoord zijn in de Tweede Wereldoorlog en dat de oorlog doorgewerkt heeft in hun eigen leven.

‘Je spreekt niet voor ons’

Onlangs was daar in de NRC-podcast Het Uur³ een ontluisterend interview met Benjamin Moser, een begenadigd en gerenommeerd schrijver die ik tot voor kort bewonderde. Hij heeft een nieuw boek geschreven, over Joodse denkers die zich zouden verzetten tegen het zionisme. Hij vertelde dat hij vroeger “geloofde dat Joden slachtoffers waren. Ik denk dat dat je een beetje dom maakt.” Moser noemt het zionisme een vorm van westers kolonialisme. Hij wil als Jood ook niet geassocieerd worden met het zionisme, waarover hij zegt: “Haal die naam uit je vuile mond, je spreekt niet voor ons.”

Ik schrok van de agressie en haat in zijn woorden en intonatie. En tegelijk vroeg ik me af namens wie hij dan eigenlijk spreekt en wie die ‘ons’ zijn. En hoor ik daar volgens hem bij als ik, in tegenstelling tot hem, Israël en het zionisme wél een warm hart toedraag? Kan dat in zijn beleving überhaupt bestaan?

Want het is toch heel gewoon dat je je als Jood verbonden kunt voelen met Israël, maar tegelijk grote bezwaren hebt tegen de huidige regering of het optreden in Gaza? Je kunt vurig zionist zijn en tegelijk Netanyahu verafschuwen. Je kunt de ellende van de Palestijnen verschrikkelijk vinden zonder dat je daarom meteen ook het voortbestaan en het bestaansrecht van Israël ter discussie hoeft te stellen. Zoveel hoofden, zoveel zinnen, zei mijn oma vroeger.

Israël als vluchthaven

De Tweede Wereldoorlog is voor veel Joodse families niet op 5 mei 1945 geëindigd en de gevolgen ervan werken nog generaties door. Ook kinderen en kleinkinderen zijn hier vaak emotioneel belast door geweest en worstelen er nog steeds mee. Voor veel Joden in Nederland raakt de vraag naar Israëls bestaan ook aan iets existentieels wat met overleven te maken heeft. Zelf ben ik bijvoorbeeld opgegroeid met de boodschap dat als we weer vervolgd zouden worden in een oorlog, we altijd naar Israël kunnen vluchten.

De vragen die niet gesteld worden

Ik vraag me dan ook telkens af hoe de ‘goede’ Joden hun Joods-zijn beleven en wat deze identiteit voor hen betekent. Zouden ze daarmee worstelen? Hebben ze het gevoel ermee af te moeten rekenen? Zijn ze er ook vrienden door kwijtgeraakt? Of raken ze vrienden kwijt als ze anders over Israël denken?

Het zou pas écht informatief worden als journalisten hierover zouden doorvragen. Bijvoorbeeld: wat betekent Israël voor u, u bent immers zelf ook Joods? Wat doet het toenemende antisemitisme met u, heeft u daar zelf ook last van, of mee te maken gehad? En hoe kijkt u naar Joden die zich sinds 7 oktober niet meer veilig voelen? Deze vragen hoor ik nauwelijks in de interviews. Maar hun aanklachten tegen Israël en zionisme worden gretig en veelvuldig gedeeld in de media. In sommige Joodse kringen worden zij daarom ‘nestbevuilers’ genoemd.

Een kleine, kwetsbare gemeenschap

Een groot deel van de Joodse gemeenschap is in Nederland in de Tweede Wereldoorlog vermoord. De Joodse gemeenschap is na de oorlog versplinterd geraakt. Veel seculier levende Joden hebben geen connectie meer met de Joodse gemeenschap. Er zijn nu naar schatting maar 35.000 Joden in Nederland, slechts 0,2% van de gehele bevolking. Veel Joden die ik ken, zoeken sinds 7 oktober meer contact met andere Joden, domweg omdat het antisemitisme inmiddels overal aanwezig is en ze zich bedreigd voelen. Het is weer kwetsbaar geworden om Joods te zijn.

Wat mij erg verontrust, is dat de media nu steeds dezelfde Joodse stemmen laten horen: de Jood die Israël en het zionisme afwijst. Dat is de ‘goede’ Jood. De verschillen binnen de kleine en ook kwetsbare Joodse gemeenschap worden op een kwalijke manier uitvergroot. Zo wordt ook ondermijnd dat wat andere Joden meemaken, serieus wordt genomen.

Dat kunnen we in de huidige tijd zo ontzettend niet gebruiken. En we zijn al met zo weinig.