Hoe China de Pacific-staten intimideert
- Hoe China de Pacific-staten intimideert - 4 september 2026
- China breidt kernwapenarsenaal fors uit - 3 september 2026
- Rusland, Iran en China zoeken toenadering - 2 september 2026
Beeld: Gemini (AI)
Eerder deze week nog zei de Kazachse president Tokajev dat de Shanghai Cooperation Organisation (SCO) draait om wederzijds vertrouwen, respect voor soevereiniteit en non-interventie in de binnenlandse aangelegenheden van andere staten. Op 6 juli liet China, de belangrijkste macht binnen diezelfde organisatie, zien wat die woorden in de praktijk waard zijn. Met een kennisgeving van hooguit twee uur vooraf vloog een kernraket dwars over de exclusieve economische zones van eilandstaten die zich onmogelijk kunnen verweren.
Die norm van 24 uur komt uit de Haagse Gedragscode tegen verspreiding van ballistische raketten, in 2002 afgesloten en inmiddels onderschreven door ruim 140 landen. China hoort daar niet bij. Het land weigert al sinds de oprichting toe te treden, uit onwil om iets over de eigen raketprogramma’s openbaar te maken. Aan de gebrekkige kennisgeving in juli kleefde dus geen schending van een echte verplichting, wél het bewijs van een bewuste keuze voor ondoorzichtig en gevaarlijk beleid. Niet eens alle Pacifische staten kregen die waarschuwing van twee uur vooraf.
China kan daarnaast volhouden dat het Verdrag van Rarotonga, de Zuid-Pacifische kernwapenvrije zone die in 1985 werd gesloten en waarvan Peking twee van de drie protocollen heeft geratificeerd, formeel niet is geschonden. De kop was een oefenkop en er vond geen kernexplosie plaats binnen de zone die het verdrag instelt. Vrijwel elk land in de regio noemde de test niettemin een schending van de geest van dat verdrag. Inmiddels zijn veertien Pacifische staten partij bij Rarotonga, de Marshalleilanden als laatste sinds maart 2025.
Wie het felst reageerde en wie het stilst bleef, volgt daarna opvallend nauwkeurig een andere scheidslijn, die tussen de landen die Taiwan erkennen en de landen die dat niet meer doen. Taiwan had in 2019 nog zes diplomatieke bondgenoten in de regio, nu nog drie: Palau, Tuvalu en de Marshalleilanden. Kiribati stapte in 2019 over naar Peking, Nauru in 2024.
Reacties van de kleintjes
De Marshalleilanden reageerden het felst. “Geen enkele natie begrijpt het gewicht van kernproeven in Pacifische wateren beter dan wij,” liet de regering weten, met een verwijzing naar de 67 Amerikaanse kernproeven die het land tussen 1946 en 1958 onderging. President Surangel Whipps Jr. van buurland Palau sprak van toegenomen angst in een regio met “een lange geschiedenis van kernproeven.” De Salomonseilanden, destijds voorzitter van het Pacific Islands Forum (PIF), een rol die deze week naar Palau ging, dienden een officieel protest in bij de Chinese ambassade. Premier Matthew Wale noemde het Chinese gedrag “niet wat een goede vriend van de Pacifische eilanden doet.”
Fiji hield het bij een oproep tot “terughoudendheid, transparantie en wederzijds respect,” aanmerkelijk zachter dan de Marshalleilanden of de Salomonseilanden. Nieuw-Zeelands minister Winston Peters was ondubbelzinnig. Zijn land had “geen enkele interesse” in een Zuid-Pacific die als testterrein voor Chinese raketten dient. Vanuatu, óók partij bij het Verdrag van Rarotonga, noemde zich “ernstig bezorgd” en “diep verontrust”, maar voegde er in dezelfde verklaring aan toe dat China “een gewaardeerde ontwikkelingspartner” blijft. Die combinatie, kritiek uiten en de relatie met China tegelijk goed houden, zegt meer over de afhankelijkheid van kleine eilandstaten dan een boze verklaring alleen ooit zou kunnen.
Het echte bewijs van Chinese invloed kwam pas op 7 augustus, toen de ministers van Buitenlandse Zaken van de achttien PIF-lidstaten in Suva probeerden een gezamenlijke verklaring op te stellen. Nieuw-Zeeland, Australië en Tuvalu drongen aan op scherpe veroordeling. Kiribati en Nauru blokkeerden een sterke tekst zonder daar volgens Peters een inhoudelijke reden voor te geven. Er kwam geen verklaring.
Bullying
Deze week laaide de kwestie opnieuw op tijdens de jaarlijkse top van PIF-regeringsleiders zelf, in Koror, Palau, ditmaal verweven met een tweede geschil over de aanwezigheid van Taiwan. Gastheer Palau, een van de drie resterende Taiwan-bondgenoten, had Taiwans minister Lin Chia-lung uitgenodigd voor een aantal nevenevenementen. Anders dan China is Taiwan geen formele dialoogpartner van het Forum. Het land geldt als “ontwikkelingspartner”, een status die het naar eigen zeggen al decennia invult met donaties en projecten in de regio.
Voor Peking was dat geen reden tot terughoudendheid. Woordvoerder Guo Jiakun noemde Lin een “separatist” die “stiekeme bezoekjes” aflegde in een “vergeefse poging aandacht te trekken”, en Chinese functionarissen waarschuwden andere delegaties naar verluidt om weg te blijven bij elk nevenevenement waar Taiwan bij zou zijn. Lin zelf noemde het Chinese optreden ronduit “bullying”, pesten, tegenover een land dat geen kant op kan.
Geen veroordeling
Peking voegde de daad bij het woord met een reiswaarschuwing tegen Palau op 19 augustus, officieel wegens diefstal, door de Amerikaanse ambassade in Koror publiekelijk weggezet als het inzetten van toerisme als wapen. “Onze partners zijn welkom om met ons mee te varen, zij bepalen niet onze bestemming,” antwoordde Palaus president Whipps droog.
Whipps hoopte donderdag alsnog op een expliciete veroordeling in de slotverklaring. Die kwam er niet. De leiders “registreerden hun zorg” over de rakettest, zonder China bij naam te noemen, en riepen alle landen op voortaan minstens 24 uur van tevoren te waarschuwen bij een raketlancering, exact de Haagse Gedragscode-norm waar China zelf geen partij bij is. Nauru brak met die verwaterde tekst en tekende, in een zeldzame afwijking van de consensuscultuur binnen het Forum, formeel bezwaar aan. Kiribati, dat in augustus de sterkere verklaring nog blokkeerde, liet deze verwaterde versie wél passeren. Zes van de achttien regeringsleiders waren niet eens in Palau aanwezig.
Angst voor Peking
Voor een regio die volgens diezelfde SCO-beginselen, de zogeheten “Shanghai-geest” waar Tokajev het eerder deze week over had, op non-interventie zou moeten kunnen rekenen, bleek Chinese druk ruim voldoende om al twee keer op rij een eensgezind antwoord op een kernraket tegen te houden.
Dat is de kern van wat de afgelopen twee maanden in de Grote Oceaan zichtbaar werd. Peking preekt in Bisjkek soevereiniteit voor zichzelf en de eigen bondgenoten als Iran en Rusland, en klaagt er in dezelfde verklaring over een vermeende dubbele moraal bij anderen. Tegenover kleine landen die zich onmogelijk kunnen verweren en te afhankelijk zijn om nee te zeggen, kiest Peking voor het gedrag dat Taiwans minister deze week “bullying” noemde. Welke kant een Pacifisch land opgaat, hangt uiteindelijk minder af van internationaal recht dan van de vraag hoe bang het is voor Peking.
Morgen in het laatste deel van deze serie leest u waarom Den Haag inmiddels wel scherp durft te zijn over Chinese handelspraktijken. Over dit alles, de rakettest en twee mislukte Pacifische verklaringen, is vanuit het kabinet Jetten en het parlement nog geen woord vernomen.
Bronnen:
Daily Advertiser (AAP): No China Missile Test Condemnation From Pacific Leaders
Nikkei Asia: Taiwan Foreign Minister Decries Chinese ‘Bullying’ at Pacific Forum
Radio Free Asia: Pacific Islands Forum Meeting ‘Less Productive’ With a Third of Its Leaders Absent
IBTimes: China Warns of Consequences Over Taiwan Presence at Pacific Summit
Pacific Island Times: ‘Explain Your Intention’: Marshall Islands Hits China’s Missile Test
OpinieZ bestaat dankzij u! Geen betaalmuur, geen subsidie — OpinieZ is gratis omdat lezers zoals u ons steunen. Iedere bijdrage helpt ons onafhankelijk te blijven. |
|