De twee gezichten van Mohammed Bin Salman

• Over
• Laatste berichten

OpinieZ Nieuwsredactie

Dagelijkse nieuwsselectie

Laatste berichten van OpinieZ Nieuwsredactie (alles zien)

• De twee gezichten van Mohammed Bin Salman - 25 augustus 2026
• Drie sterke mannen, één pact - 24 augustus 2026
• Democratische Partij gekaapt door socialisten en activisten - 23 augustus 2026

Foto: CC0

Toen kroonprins Mohammed bin Salman in oktober 2017 op zijn eigen investeerdersconferentie in Riyad een „terugkeer naar gematigde islam” beloofde, applaudisseerde de westerse zakenwereld. Negen jaar later ondertekent diezelfde man een kernwapenpact met de Turkse president Erdogan en het Pakistaanse leger, terwijl zijn eigen vlaggenschipproject in de woestijn deze week bezweek onder gemanipuleerde cijfers.

De ‘verlichte islam’ belofte uit 2017 werd wereldwijd geciteerd. De Saoedische kroonprins kondigde zijn plannen aan tijdens de Future Investment Initiative, een conferentie die al snel de bijnaam „Davos in de woestijn” kreeg. Voor westerse investeerders en regeringsleiders was dat het bewijs dat er een hervormer aan de macht was.

Het westerse verkoopverhaal

De feiten achter die belofte zijn reëel. Al in 2016 knotte Riyad de bevoegdheden van de religieuze zedenpolitie fors. In 2018 heropende de eerste bioscoop sinds vijfendertig jaar zijn deuren en kregen vrouwen het recht om auto te rijden. In 2019 versoepelden de voogdijregels, en konden vrouwen voortaan zonder toestemming van een mannelijke voogd een paspoort aanvragen.

NEOM zelf moest die belofte concreet maken: een gloednieuwe, olievrije economische zone in de noordwestpunt van Saudi-Arabië en het kroonjuweel van MBS’ Vision 2030-plan om het land van zijn olieafhankelijkheid af te helpen. Onder de NEOM-vlag vielen onder meer The Line, een 170 kilometer lange lineaire „spiegelstad” voor negen miljoen inwoners, het skiresort Trojena, het superjachteneiland Sindalah en de inmiddels enige nog actieve industriehaven Oxagon. Voor het internationale publiek moest vooral de NEOM Green Hydrogen Company overtuigen. Die joint venture met het Amerikaanse Air Products moest ‘s werelds grootste fabriek voor groene waterstof worden, volledig gevoed door zon en wind — het groene visitekaartje van de hele onderneming.

De prijs van krediet

Achter die hervormingen zit een patroon, hetzelfde patroon dat NEOM uiteindelijk de kop kostte. De Saudische vrouwenrechtenactiviste Loujain al-Hathloul voerde jarenlang campagne voor het recht van vrouwen om te mogen rijden. In mei 2018 werd ze gearresteerd, enkele weken voordat dat recht daadwerkelijk inging. Ze zat tot begin 2021 vast. Een terrorismerechtbank behandelde een deel van haar zaak.

Die timing is geen toeval. Bij NEOM is precies hetzelfde mechanisme te zien: wie de kroonprins tegenspreekt, of dreigt de credits voor een hervorming op te eisen, wordt een probleem. Zijn eigen medewerkers durven hem al niet eens meer tegen te spreken over doodgewone bedrijfscijfers, en een activiste die in het openbaar haar eigen gelijk claimt, past al helemaal niet in dat beeld. Dus voerde Mohammed bin Salman exact de hervorming door die ze eiste, en zorgde er tegelijk voor dat de eer niet naar haar ging, maar naar zijn eigen imago als hervormer.

Dezelfde man

Diezelfde onverdraagzaamheid voor kritiek en tegenspraak brak uiteindelijk ook zijn eigen woestijndroom op. Het oorspronkelijke prijskaartje van NEOM, 500 miljard dollar, liep intern op tot 8,8 biljoen dollar, ruim 25 keer het complete jaarbudget van Saudi-Arabië, blijkt uit intern onderzoek dat The Wall Street Journal deze week naar buiten bracht. Medewerkers bleken de verwachte opbrengsten stelselmatig op te schroeven om de kroonprins winstgevendheid te kunnen tonen. Zo werden bijvoorbeeld de inkomsten van een simpele glampingsite opgeschroefd, door de prijs per overnachting te verhogen van 216 naar 704 dollar. Dat bleek geen incident.

Het is een patroon van geldstromen die keer op keer op papier zijn aangepast om de droom van MBS niet door de werkelijkheid te laten verstoren. Alleen al Trojena, het skiresort dat Mohammed bin Salman in een kaal woestijngebergte wilde bouwen, kostte intern al 39 miljard dollar voordat er één skilift stond. Het Italiaanse bouwbedrijf WeBuild verloor onlangs zijn contract van 5 miljard dollar voor de dam die het kunstmatige meer van Trojena moest vormen, en staalleverancier Eversendai werd eveneens de laan uit gestuurd. Het Saudische staatsfonds PIF meldde vorig jaar in zijn jaarverslag een afschrijving van 8 miljard dollar op zijn megaprojecten, met NEOM als het project dat het felst onder vuur ligt, terwijl satellietbeelden inmiddels verlaten bouwputten tonen waar ooit de spiegelstad van 170 kilometer moest verrijzen.

Het woestijn-sneeuwoord Trojena blijkt, na al dat geld, niet meer dan een fata morgana. De Aziatische Winterspelen van 2029, ooit aan het skiresort toegewezen, zijn begin dit jaar voor onbepaalde tijd uitgesteld omdat er simpelweg geen resort is om die Spelen in te houden.

Op 7 augustus zette dezelfde man zijn handtekening onder een defensiepact. Erdogan, zijn nieuwe bondgenoot, had zich inmiddels via Interpol op Netanyahu gestort. Het Pakistaanse leger, de derde partner, had net zijn eigen parlement buitenspel gezet. Het westerse verkoopverhaal van de gematigde hervormer hield stand zolang niemand het hardop toetste. Een bondgenootschap met twee andere mannen die net zo weinig tegenspraak dulden, maakt dat een stuk lastiger vol te houden. Het is een ruw ontwaken voor iedereen die droomt over een gematigde islam in een modern Midden-Oosten.

Bronnen:
CNBC: Saudi Arabia Promises a Return to ‘Moderate Islam’
Air Products: NEOM Green Hydrogen Complex
CNN: Detained Since 2018, Loujain al-Hathloul Is Handed a 5-Year Sentence
Human Rights Watch: Saudi Women’s Rights Defenders Released, But Not Free
Al Jazeera: Saudi Activist Loujain al-Hathloul Released From Prison
The Wall Street Journal: How Saudi Arabia’s NEOM Megacity Dream Collapsed
The Wall Street Journal (video): Why the World’s Largest Megaproject Collapsed
The New Arab: Is Saudi Arabia’s Ambitious ‘Desert Ski Resort’ Dream Over?
Dezeen: Neom’s Asian Winter Games at Trojena Postponed Indefinitely
Semafor: Saudi’s PIF Takes $8 Billion Writedown on Megaprojects
Atlantic Council: Why Saudi Arabia, Pakistan, and Turkey Just Signed a Defense Pact