President Trump is niet het einde van de Amerikaanse democratie

Het is zo langzamerhand een cliché geworden te zeggen dat Donald Trump de gemoederen bezig blijft houden. Net als in alle clichés schuilt er evenwel een kern van waarheid in deze observatie, want Trump blijft een bijzonder fenomeen.

Escalatie
De nominatie van Trump zou het einde van de Republikeinse Partij betekenen, roepen tegenstanders, terwijl Trumpaloompas juist waarschuwen dat de partij uit elkaar zal klappen als Trump de overwinning ontzegd wordt. Trump zelf doet niets om een escalatie te voorkomen en heeft op karakteristieke wijze gesuggereerd dat het tot rellen kan komen mocht hij de nominatie niet krijgen.

De nominatie is echter maar het begin. Trump heeft, nu Ted Cruz praktisch aan het eind van zijn latijn is, alvast een voorsprong genomen op de general election door Hillary Clinton van het schitterende adjectief “Crooked” te voorzien.

Populisme
Waar de kans toeneemt dat Trump inderdaad de landelijke verkiezingen in zal gaan, neemt automatisch ook de angst toe dat hij die verkiezingen wel eens zou kunnen winnen. De betere paniekgeesten voorspellen dan inmiddels het einde van de Amerikaanse democratie zoals we die nu kennen. Eenzelfde fenomeen kenmerkt een deel van de discussie – met name op links – over Geert Wilders in Nederland. De vraag die continu terug lijkt te keren: hoeveel populisme kan een democratie verdragen?

Fik
Het antwoord luidt: nogal wat, in ieder geval in de Verenigde Staten. Historische vergelijkingen zijn altijd notoir moeilijk te maken en te verdedigen omdat, zoals Heraclitus zei, je niet tweemaal in dezelfde rivier kunt stappen. Niemand zal bij z’n volle verstand echter kunnen ontkennen dat zowel in 1968 als in 2016 de wereld grondig in de fik staat. Toen was het Vietnam, nu het Midden-Oosten. JFK was pas een kleine vijf jaar eerder vermoord, Martin Luther King onderging eenzelfde lot zeven maanden voor de algemene verkiezingen, en tot overmaat van ramp ging Bobby Kennedy daar ook nog achteraan.

Oproerpolitie
Onder Lyndon Johnson was de Vietnamoorlog de pan uit geëscaleerd en het segregationistische smaldeel van de bevolking – en dat was een omvangrijk smaldeel – vakkundig voor het hoofd gestoten. Bij de Democratic Convention in Chicago in 1968 sloegen agenten van de oproerpolitie alles dat naar vrede en marihuana rook het ziekenhuis in, onder het goedkeurend toeziend ook van burgemeester Daley. De belangrijkste issues uit die tijd: de rol van de Verenigde Staten op het wereldtoneel, de afbraak van de Amerikaanse cultuur dichtbij huis, welig tierend institutioneel racisme. Klinkt bekend?

Verdeel en heers
Johnson gooide zelf de handdoek in de ring. Richard Nixon bleek een boef in plaats van de redder des vaderlands – ook voor hem werd op voorhand gewaarschuwd. Ook toen werd de gevestigde orde stevig opgeschud en ook toen was verdeel en heers de de facto modus operandi van de populistische kandidaten. De angst was groot, misschien nog wel groter dan nu. Wat bleek echter: die democratie, die kon best tegen een stootje.

Clinton en Trump zijn, naar het er nu naar uitziet, de twee gelukkige kemphanen. Hen op hun uitspraken en plannen attaqueren mag en moet. Maar die doembeelden, die mogen wel wat minder. De democratie redt zich wel.