Oorverdovende stilte na antisemitische uitspraken Frans Timmermans

• Over
• Laatste berichten

Gideon van der Sluis

Zoon van een Joodse onderduiker

Laatste berichten van Gideon van der Sluis (alles zien)

• Oorverdovende stilte na antisemitische uitspraken Frans Timmermans - 29 juli 2026

Beeld: Tweede Kamer. Publicatie conform Licentievoorwaarden Tweede Kamer

Terwijl Joodse organisaties en enkele PvdA’ers fel reageerden op Timmermans’ vergelijking tussen Israël en nazi-Duitsland, bleef het bij de rest van links en het brede midden griezelig stil. Die stilte, schrijft Gidon van der Sluis, is veelzeggender dan de uitspraak zelf.

Mijn vader overleefde de Tweede Wereldoorlog als ondergedoken kind in Brabant. Vrijwel zijn hele familie werd vermoord: in Nederland werd meer dan driekwart van de Joden omgebracht, in mijn familie ligt dat percentage helaas nog hoger. Toch werd mijn vader na de oorlog een optimist, en een trouw PvdA-lid dat zich jarenlang met hart en ziel voor die partij inzette. Ik moet er niet aan denken wat hij gevonden zou hebben van de woorden van zijn oud-partijleider.

Stilte

Wat mij sindsdien nog het meest verbaast, is het uitblijven van spontane woede. En dan heb ik het niet over Timmermans’ politieke tegenstanders, die stonden voorspelbaar klaar. Ik heb het over zijn eigen achterban, over mediapersoonlijkheden, opiniemakers en influencers uit het linkse en het brede midden. Uit de hoek waar mijn vader zich thuisvoelde.

Zijn uitspraak

Want wat Timmermans op 25 juli in De Morgen deed, is geen kritiek op een regering. Hij vergeleek de oorlog in Gaza, waarin volgens de cijfers zo’n 70.000 Palestijnen zijn omgekomen, onder wie volgens het Israëlische leger ruim 22.000 terroristen, met de Holocaust, de industriële vernietiging van zes miljoen Joden. “In het Midden-Oosten wordt momenteel een heel volk uitgeroeid,” zei hij. Hij noemde de redenering van rechts en extreemrechts in Israël “exact dezelfde” als die van de nazi’s, en voegde eraan toe dat de nakomelingen van Holocaustslachtoffers “nu precies hetzelfde doen met een ander volk”.

Met die woorden heeft hij zich buiten de gevestigde maatschappij geplaatst. Of hij zijn titel van minister van staat moet inleveren, is bijna een bijzaak: dit is zeer gevaarlijk gedachtegoed.

Weinig reacties

Natuurlijk, er kwam reactie. Joodse organisaties als het CJO en het CIDI spraken zich fel uit, nabestaanden van Holocaustslachtoffers deden aangifte. Ook binnen de PvdA klonk kritiek van Rob Oudkerk, van oud-Kamerlid Jacques Monasch. Maar kijk wie dat zijn: vrijwel zonder uitzondering Joden. De verontwaardiging komt van de mensen die het aangaat, en van politiek rechts, dat toch al klaarstond. Het is de rest die zwijgt. En dat is precies mijn punt: als alleen de Joden opstaan wanneer Joden met nazi’s worden vergeleken, dan is er iets grondig mis.

Eigen waarschuwing

De beste man moet beter weten. Dit is dezelfde Timmermans die als Eurocommissaris en vicevoorzitter van de Europese Commissie plechtig bij monumenten stilstond, kransen legde en met trillende stem sprak over hoe verschrikkelijk het allemaal was. Dezelfde Timmermans die in maart 2015, als Eurocommissaris te gast bij Buitenhof, zelf waarschuwde voor een nieuw antisemitisme dat “zich verstopt achter antizionisme”, maar dat in feite precies hetzelfde antisemitisme is, zo voegde hij er destijds aan toe.

Hij heeft zijn eigen waarschuwing waargemaakt.

Giftige omkering

Zijn beeld van Israël als “de nakomelingen van de Holocaust die nu daders zijn geworden” is bovendien feitelijk gelogen. Timmermans weet dat de meerderheid van de Israëli’s helemaal geen Europese achtergrond heeft. Het grootste deel van de Joodse bevolking stamt af van Joden uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika zelf: zo’n 850.000 Joden werden na 1948 uit de Arabische landen verdreven of moesten die ontvluchten, meer nog dan de circa 700.000 Palestijnen die destijds uit het huidige Israël vluchtten of werden verdreven. Van hun ontheemding hoor je Timmermans nooit. Daarnaast wonen er ruim twee miljoen Arabische burgers in Israël, met stemrecht, met Kamerleden, met rechters. Dat is het land dat hij gelijkstelt aan het Derde Rijk.

En de minderheid die, net als ik, voorouders heeft die de oorlog hebben meegemaakt, wordt zo diep gekwetst om een oorlog die nota bene begon na de ergste afslachting van Joden sinds de Shoah, op 7 oktober.

Dat is niet alleen historisch onjuist, het is moreel verwerpelijk. Wie Israël gelijkstelt aan nazi-Duitsland, maakt van de kleinkinderen van de slachtoffers de daders. Dat is de oudste en meest giftige vorm van omkering die er bestaat.

IHRA-grens

Kritiek op de Israëlische regering mag, moet zelfs kunnen, ook scherp. Mijn ouders leerden mij dat democratie leeft van tegenspraak. Maar er loopt een grens, en die grens is niet door mij getrokken. Ze staat zwart op wit in de internationale werkdefinitie van antisemitisme van de IHRA, de International Holocaust Remembrance Alliance, die de Tweede Kamer in 2018 met ruime meerderheid heeft onderschreven. Een van de voorbeelden die de definitie expliciet noemt: het vergelijken van hedendaags Israëlisch beleid met dat van de nazi’s. Precies wat Timmermans deed. Volgens de maatstaf die ons eigen parlement heeft aangenomen, is dit dus geen kritiek. Dit is Jodenhaat.

Wie zwijgt

En daarom stel ik mijn vraag opnieuw, nu rechtstreeks. Aan de leden die naast mijn vader op ledenvergaderingen zaten. Aan de columnisten die bij elke andere ontsporing binnen een uur klaarstaan. Aan iedereen die op 4 mei twee minuten stil is: waar bent u nu?

Uw stilte doet meer pijn dan zijn woorden. Want Timmermans is één man. Maar een samenleving die dit laat passeren, vertelt haar Joodse burgers dat hun geschiedenis inzetbaar is geworden als wapen tegen henzelf.

Sta op

Daarom is de vraag die vanuit de Joodse gemeenschap klinkt dat Timmermans zijn eretitel neerlegt, mij eigenlijk te bescheiden. Als hij weigert, moet het kabinet dat hem drie weken geleden benoemde, de benoeming ongedaan maken. En laat één ding duidelijk zijn: wie Joden met nazi’s vergelijkt, legt geen kransen meer. Niet bij Auschwitz, niet op de Dam, niet op 4 mei. Die plek is voor mensen die begrijpen wat daar herdacht wordt.

Nooit meer is geen slogan voor monumenten. Het is een opdracht voor vandaag. Sta op, spreek je uit!