- De comateuze mening - 14 juli 2017
- Voorbij het politieke feminisme (2) - 22 juni 2017
- Voorbij het politieke feminisme (1) - 20 juni 2017
De christelijke partijen CDA, SGP en CU gaven onlangs te kennen dat ze de “liberale kruistocht” van D66 tegen bijbelse tradities zat zijn. Iedere maand komt er wel een D66’er in het nieuws met de wens om een wet te veranderen, puur omdat het woord God erin voor komt.
De Democraten leven nog steeds met het idee “Sterf, Gij oude vormen en gedachten”. Zo modern als ze zich voelen, zo achterhaald is deze opvatting.
De achterdeur
De gedachte achter de seculiere samenleving is dat als er maar genoeg vrijheid, welvaart en rationaliteit zou zijn, religie vanzelf wel verdwijnt. Dat is tot dusver niet gebeurd. Zoals de filosoof Ger Groot in 1996 al schreef: “Met pijn in het hart moet de moderniteit toezien hoe alle ondeugden die zij de Europese mensheid in de loop van haar verlichtingsgeschiedenis had ontwend, weer stuk voor stuk door de achterdeur binnenkomen, precies op het ogenblik waarop haar klus bijna geklaard leek.”
Postseculier
Met de Duitse filosoof Habermas ben ik van mening dat we in een postseculiere samenleving leven. De postseculiere samenleving is een samenleving waarin het (al dan niet door de achterdeur) opnieuw binnenkomen van religie gewoon wordt erkend en aanvaard. Er wordt niet meer tegen gestreden, zodat die gedroomde, mooie nieuwe wereld eindelijk eens kan aanvangen. Religie krijgt in deze samenleving juist een volwaardige plek in haar zelfbeeld. Burgers beseffen dat religie nog steeds een belangrijke rol speelt, op individueel en publiek niveau en dat dit ook zo zal blijven. We voldoen immers aan de voorwaarden die religie zouden moeten laten verdwijnen. Religie verdwijnt echter niet.
Dissensus
Dit leidt er toe dat in een pluralistische samenleving, zowel van religie als van de liberale politieke cultuur mag worden verwacht dat zij beiden rekening houden met het voortbestaan van een gebrek aan consensus, een dissensus. Dit betekent acceptatie van het inzicht dat de liberale rechtsstaat er belang bij heeft om zuinig om te gaan met de tradities waarop zij gebouwd is.
We leven in een postseculiere samenleving in zoverre de maatschappij bovenstaand inzicht ter harte neemt, middels openheid voor tradities en openheid naar het andere, het religieuze. Het gaat niet alleen om openheid van religieuzen jegens seculieren, maar ook – en dit geval misschien bovenal – omgekeerd. Habermas vindt dit een geenszins triviale eis.
Progressieve moraal
Dit lijkt lastig te zijn voor D66. Zij probeert de in ons land van oudsher bestaande, in het christendom gewortelde cultuur nog steeds om te vormen naar haar eigen progressieve moraal. Hiermee ontkent ze de verworteling die ze heeft met die cultuur en daarmee eigenlijk ook een fundamenteel aspect van haar eigen wortels. Op deze wijze raakt die politieke cultuur vervreemd van zichzelf.
Extra opvallend hierin is dat de liberale kruistocht van D66 slechts één richting opgaat, namelijk, die van de christelijke cultuur. De postseculiere samenleving vraagt een openheid van alle religieuze stromingen. Juist de stroming die in het huidige tijdsgewricht sympathiek staat tegenover de liberale seculiere cultuur, het christendom, wordt door D66 aangevallen. Dat is opmerkelijk.
Islam
Nou net de religie die sensibiliteit voor de seculiere cultuur mist, de islam, wordt door D66 met rust gelaten. Dit lijkt een cognitieve dissonantie te zijn in de houding van D66. Om de postseculiere samenleving te kunnen laten werken, is juist een verandering van houding nodig onder D66 en de aanhangers van de islam zelf. Tussen die twee wereldbeelden is op zijn minst een gelijkwaardige buiging nodig. Maar voorlopig buigt slechts D66. Terwijl de Islam fier met de schouders naar achteren blijft staan.
Debat of dialoog
In het ideaal van een gezonde liberale politieke cultuur is er een gelijkwaardige plaats van al die geluiden en tradities die elkaar via dialoog of debat tegemoet kunnen treden. Wanneer de ene traditie de andere continu afdoet als achterhaald of zich baserend op een sprookjesboek, maakt ze de traditie onschadelijk zonder te onderzoeken welke waarde ze verkondigt en hoe die misschien ook kan bijdragen als gezond kritisch geluid op de weg die is ingeslagen.
Vastgeroest
D66 is vastgeroest geraakt in het eigen progressieve denken, dat inmiddels tot een conservatief denken is verworden omdat de wereld verder is gegaan sinds ’66. Of ze het willen of niet, onze huidige samenleving lijkt een postseculiere samenleving te zijn geworden. Dit vraagt om een andere houding van haar liberale partijen. En als ze zo nodig een kruistocht willen voeren, is het juist nièt het christendom waar zij hun pijlen op moeten richten.