Advertenties
Recent:

Postmoderne Pietverwarring in Amsterdam

Zwarte Piet is definitief de nek omgedraaid

Titelfoto: Policor Amsterdamse Piet. Screenshot door redactie OpinieZ van YouTube-video, kanaal WNL

De postmoderne idee dat afgebakende termen, grenzen of absolute waarden niet bestaan en dat cultuur een onderling uitwisselbare potpourri is, zagen we zelden zo goed geïllustreerd als deze week in Amsterdam met de introductie van de nieuwe Intochtpiet. Een wonderlijke mengelmoes van de Spaanse edelen die vroeger wel meeliepen – maar nooit Pieten waren – en de Roetpiet van Van der Laan.

Volgens de grachtengordelaars die het voor het zeggen hebben in Amsterdam is dit het Ei van Columbus. De Amsterdamse intocht, die sinds het verplicht opleggen van roetveegpieten door wijlen Burgemeester van der Laan een kwijnend bestaan kent, moet op deze manier weer nieuw leven worden ingeblazen.

Familiegeschiedenis
Toevallig weet ik vanuit de familiegeschiedenis hier het één en ander van. Mijn grootvader Dr. Jan Gajentaan (1902 – 1987) was de Amsterdamse Sint in de hoogtijjaren van 1950 tot en met 1962 toen er nog toeschouwersaantallen van 800.000 (1955) werden gehaald, het viervoudige van nu. Het bijzondere is dat hij er bij was toen ze het bedachten, begin jaren dertig. Vervolgens liep hij jarenlang als dierenarts achter de Sint aan met het reservepaard. Totdat hij op een goede dag zelf de mijter op mocht zetten.

Ons Amsterdam
In een artikel in het blad Ons Amsterdam in 1972 wat ik hier geherpubliceerd heb, heeft mijn grootvader zelf uiteengezet hoe één en ander in zijn werk ging. De Amsterdamse huisarts en politicus (met éénmanspartij) Maurits “Maupie” de Hartogh had in 1932 een comité opgericht, het ICA, met de bedoeling het nogal saaie leven in de hoofdstad te verlevendigen. Zo kwam het ICA met allerlei voorstellen zoals duiven op de Dam, de tentoonstelling van het lelijkste hondje in het Vondelpark (groot succes), een berg in het Amsterdamse bos (het werd  een heuveltje) en het grote succesnummer van 1934: de Sinterklaasintocht.

Met de in die tijd beroemde Amsterdamse acteur Eduard Verkade als Sint bouwde het ICA een prachtige intocht-traditie op met uitzondering van de oorlogsjaren, toen het comité haar activiteiten staakte. Verschillende ICA-leden waaronder oprichter Maurits de Hartogh werden gedeporteerd naar concentratiekampen. Ze zijn helaas niet allen teruggekomen.

Maupie de Hartogh
Hoewel NRC(!)-journalist David Kouwenaar (vader van dichter Gerrit) met het idee was gekomen om een intocht te organiseren op basis van het boek uit 1850 van Jan Schenkman – dus met een stoomboot die aanmeert bij de Sint Nicolaaskerk – was “Maupie” de grote promotor en enthousiasteling die dit idee tot uitvoering bracht. Mijn grootvader heeft de in 1952 overleden huisarts en politicus (en sociaal weldoener!) Dr. de Hartogh daar altijd eer voor betoond.

Spaanse edelen
Waar kwamen nu die Spaanse edelen, herauten en hellebaardiers vandaan die we in de beginjaren tot en met de jaren zestig veelvuldig zien bij de Amsterdamse intochten? In die tijd waren er minder Zwarte Pieten dan nu. Ik vermoed dat het gekkigheid was van het ICA. Ze wilden een leuk kinderfeest organiseren en de herauten en hellebaardiers waren beschikbaar uit de vele Oranje-optochten in die tijd. De Spaanse edelen erbij waren een logische zet, want de grijze kindervriend kwam immers uit Spanje.

Een andere traditie die in 1934 ontstond was het nuttigen van een glaasje port door de Sint op zijn paard gezeten voor bodega Oporto op het Damrak. Mijn grootvader heeft zich altijd trouw aan deze traditie gehouden, maar Amsterdamse Sinten met minder stevige knieën hebben deze later afgeschaft.

Mijter
Zo is er in de loop der jaren veel verloren gegaan. Onder invloed van linkse wethouders werd de prachtige mijter van de Sint vervangen door een soort Amsterdammertje, want een christelijk kruis is kennelijk té confronterend voor een deel van de Amsterdamse bevolking. Dat het Amsterdammertje zelf ook uit christelijke kruizen bestaat heeft men kennelijk niet bedacht. Ook een teken van postmoderne verwarring? Als laatste is nu de Zwarte Piet gesneuveld, onder druk van een kleine groep Social Justice Warriors en een naar links buigende elite.

Traditie en magie
Nu gaat het om een kinderfeest en niet om een geloof. Dat de multiculturele samenstelling van een stad als Amsterdam of Rotterdam om een wat andere invulling vraagt van de intocht, begrijp ik. Zelf heb ik wel eens gesuggereerd om figuren uit andere culturen op te nemen in de intocht, op de plaats waar vroeger hellebaardiers en herauten liepen. Ook kun je nadenken over een andere theatrale invulling van Zwarte Piet (slim, leidend). Maar wat men nu doet in Amsterdam, is de figuur van Zwarte Piet de nek omdraaien. Daardoor raak je de kern en de magie van het feest. Iets wat de grondleggers van de intocht, de heren van het ICA, nooit hebben gedaan.

Wild geraas
De magie van het duo Sint en Piet en de culturele wit-zwart tegenstelling die ermee gepaard gaat is een eeuwenoud Europees fenomeen, zoals duidelijk wordt in de documentaires van Arnold-Jan Scheer, Wild Geraas (binnenkort komt het tweede deel!). Die magie gaat zover terug dat van racisme geen sprake kan zijn, want de mensen leefden toen nog op het eigen continent. Helaas heeft de organisatie van de Amsterdamse intocht met hun Spaanse edelen met roetveegjes weinig respect getoond voor die traditie en cultuur. Hoe kun je de kinderen laten geloven in een Piet met een paar veegjes, waarin zij al snel hun buurjongen of oom zullen herkennen?

Volgens mij hebben ze er in Amsterdam niet goed over nagedacht. Ze verkeren daar nog steeds in een staat van postmoderne verwarring en zelfontkenning.

Jan Gajentaan – Twitter: @JanGajentaan

© OpinieZ.com 2017. U kunt dit artikel delen via de knoppen onder de advertenties.

Advertenties
About Jan Gajentaan (41 Articles)
Amsterdammer in Rotterdam, blogger, schrijver van e-books, voetbalvader, Volvo 940 rijder, in het dagelijks leven Recruitment / Human Resources Consultant.
%d bloggers liken dit: