Advertenties
Recent:

Romantische revolutie tegen Verlichtingsproject EU

Bij deze verkiezingen gaat het naast allerlei specifieke beleidsdossiers, poppetjes en emoties, ook om het grote vraagstuk van de rol van Nederland in Europa en de EU. Dat is, ahum, nogal belangrijk, zeker aangezien de Euro mogelijk open zal breken in de komende regeerperiode. Als de vragen zo groot zijn en de nabije toekomst zo onzeker (bestaan Schengen en de Euro nog over vier jaar?), is het bredere denkkader cruciaal.

En daar komen we twee oude, stoffige heren tegen: meneer Verlichting en meneer Romantiek. Terwijl de EU ten onder gaat aan een verlichte maakbaarheidsfantasie, waait er een romantische wind door onze nieuwe EU-sceptische partijen en het FVD in het bijzonder.

Maakbaarheidsgekte
De Verlichting stoelt op het ideaal om de maatschappij vanuit de rede vorm te geven. In haar meest excessieve, ‘Jacobijnse’ vorm moeten tradities, oude bindingen en lokale verscheidenheid volledig wijken voor grote centralistische maakbaarheidsprojecten.

De Jacobijnen waren de extremisten van de Franse Revolutie. Omdat hun project zo rationeel zou zijn en de weerstand ertegen zo irrationeel, moest het er doorheen worden gedrukt met decreten en guillotines. Alleen een volledige breuk met het verleden volstond. De Jacobijnen begonnen daarom tijdens de Franse Revolutie zelfs met een nieuwe jaartelling om zich volledig van het verleden te distantiëren.

EU-federalisten
De EU-federalisten hebben wel iets Jacobijns. Gewapend met een zelfoverschatte redelijkheid, wilden de federalisten van bovenaf een heel continent politiek herscheppen en 400 miljoen mensen een nieuw EU-patriottisme aanleren. Met de traditionele nationale identiteiten hoefde men niet teveel rekening te houden. Immers, identiteit en solidariteit kun je maken. Wat muntjes en paspoorten uitdelen. Het went wel. Maakt het überhaupt uit wat voor culturen en volkeren je samenbindt? Met goed centraal bestuur kun je cultuur en nationaliteit van bovenaf construeren.

De maakbaarheidsgekte van de federalisten verruïneert onze Unie. We voerden een gezamenlijke munt en buitengrens in zonder de economische en culturele verschillen tussen landen in acht te nemen en voordat we de gezamenlijke solidariteit en organisatiekracht hadden om ze effectief te beheren. Nu zitten we met een disfunctionerende Eurozone, onbeheersbare grenzen en een veel te verre Zuid- en Oostwaartse uitbreiding. Brussel heeft nog net geen nieuwe jaartelling ingevoerd.

Romantische revolte
Maar als meneer Verlichting weer eens uit de bocht vliegt, staat meneer Romantiek al klaar. Het falen van de EU heeft een tegenreactie op gang gebracht die instinctief, onbewust stoelt op de Romantiek. De Romantiek vierde de authenticiteit van ‘het eigen volk’. Volgens Jean-Jacques Rousseau was er zoiets als een algemene volkswil (‘volonté générale’) die direct te gelde gemaakt moet worden. Hij wantrouwde het principe van vertegenwoordiging: ‘De afgevaardigden van het volk zijn geen vertegenwoordigers en kunnen dat ook niet zijn; het zijn slechts lasthebbers en zij kunnen geen definitieve beslissingen nemen.’

Het volk
Rousseaus volkswil echoot door in de oproep van PVV, VNL en FVD tot bindende referenda. Ook is er een bredere viering van het eigene. Thierry Baudet schreef er zelfs een boek over, Oikofobie, waarin hij stelt dat we een pathologische culturele angst hebben gekregen voor het eigene (de oikio). Volgens het FVD-programma is het belangrijk dat we ‘weer van ons land gaan houden en trots zijn op onze gedeelde geschiedenis en toekomst!’

Het schone
Daarnaast plaatst de Romantiek schoonheid, gevoel, kunst en literatuur boven een ‘koude’, wetenschappelijke rede. Kijk nog eens nog eens naar mensen als Baudet en Theo Hiddema (tweede op de lijst bij FVD): het zijn romantische, literaire figuren. Baudet promoot de klassieke muziek en schreef een roman over de tragische leegheid van het moderne liefdesspel.

Hiddema
Hiddema gaat nog verder. Met zijn kokette pakken en excentrieke taalgebruik heeft hij zijn leven volledig geësthetiseerd. Zelf zegt hij erover: ‘Daar waar het kan, moet je jezelf een beetje versieren; dat is enig.’ In zijn toespraak voor het partijcongres legde hij uit dat zijn politieke inspiratie literair van aard is. Zijn inspiratiebronnen zijn literaire dwarsdenkers als Alexander Cohen, J.B. Charles, Karel van het Reve en Gerrit Komrij. Authenticiteit staat voorop: ‘Koopmanschap is mij vreemd.’ Zijn algehele zijnsaard is een kunstwerk.

Lelijkheid
De esthetische wending in de politiek lijkt misschien triviaal, maar is het niet. Je kan veel aan schoonheid aflezen. Ik woon in Peking. Je hoeft geen Amnesty International rapporten te lezen om de lelijkheid van het Chinese regime te herkennen. Je ziet het overal. Ik heb het niet over de lelijkheid van arme, verslonsde mensen, maar de lelijkheid van dat wat men hier mooi vindt: de intimiderende parade, het grote lege plein, het torenhoge betonblok, de kitschige luxe van het staatshotel voor partijbonzen. Alles ademt totalitarisme en vervreemding.

Wat is eigenlijk de esthetica van de EU? De kunstmatige moderne architectuur van de Brusselse regeringswijk. De powerpoint presentatie van de gelikte D66-er. Bankbiljetten met afbeeldingen van generieke, niet bestaande Romeinse bouwwerken. Kleurloos, onthecht, oppervlakkig.

Romantische correctie
Je krijgt zomaar waardering voor een vleugje Romantiek. Uiteindelijk hebben Romantiek en Verlichting ieder hun eigen tekortkomingen. Ook zijn ze schatplichtig aan een westerse, Christelijk-humanistische traditie die groter, ouder en fundamenteler is. Maar op het fundament van die gedeelde traditie, vormen de Verlichting en de Romantiek een soort eeuwige culturele tegenkrachten. In dat samenspel is het nu tijd om het zelfdestructieve Verlichtingsexces van de EU-federalisten te compenseren met een beetje Romantiek.

Bevalt dit artikel u – of juist niet – , deelt u het dan op
twitter-icon Facebook, twitter-icon Twitter of andere sociale media.
Zie de buttons onder de advertenties.

===============================================================
Foto: The European Council in Strasbourg by Anna Vallgårda is licensed under CC BY-NC-SA 2.0
===============================================================

Advertenties
About Eric C. Hendriks (2 Articles)
Eric C. Hendriks
%d bloggers liken dit: